ԿՐԿԷՍԸ ԲԱՑՈՒԱԾ Է…

0 0
Read Time:7 Minute, 3 Second

sm5 -generic-vote-buttons

 

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ
Օգոստոս 18, 2015

Աչքը լո՜յս ամերիկացի քուէարկողներուն, նաեւ՝ բոլոր անոնց, որոնք կը հաճոյանան ամերիկեան քաղաքական կեանքի… խեղկատակութիւններով։ Նախագահական յառաջիկայ ընտրապայքարի կրկէսը բացուա՜ծ է եւ կը խոստանայ աւելի քան տարի մը հաճելի ժամանցի դրուագներ ներկայացնել զանգուածներուն, զանոնք զբաղեցնել դատարկաբանութեան նորագոյն հնարքներով, ամէնէն ուժեղ մրցակիցը դառնալով պատկերասփիւռ սնամէջ կատակերգութիւններուն…
Իսկական կրկէ՜ս՝ քաղաքական զգայացունց զուարճալիքներու խոստումով։
Հերոսները՝ վագրեր, ձիեր, կապիկներ, փիղեր, շուներ եւ սողուններ չեն, այլ մարդակերպ արարածներ, որոնք կրնան բարի ու հետաքրքիր հանդիսականները համոզել, թէ ճիշդ է այն վարկածը, ըստ որուն, կենդանիներն ալ կրնան յետ մահու կեանքի վերադառնալ մարդկային կերպարանքով, պահելով հանդերձ կենդականական յատկանիշներ (Աստուած հոգին լուսաւորէ Հըրպըրթ Ճորճ Ուելզի, աւելի ծանօթ՝ H. G. Wells անունով, որուն «Բժիշկ Մօրոյի Կղզին» վէպը իր այժմէականութիւնը չի կորսնցներ այս կրկէսին մէջ…)։ Այս կրկէսին մէջ, յարգելի դերակատարներ կը մնան բացառութեանց ցանկին վրայ։sm1



Կրկէսին բացումը կատարեցին տասնեակ մը հանրապետական թեկնածուներ, որոնք զիրար հրմշտկելով՝ գրաւեցին պատկերասփիւռի մը պաստառը, դուրս ձգելով շարք մը այլ թեկնածու կամ թեկնածութեան պատրաստուող կուսակիցներ. սա արդէն առաջին փոթորիկը պայթեցուց եւ բեւեռացուց պարզամիտ հանդիսականներուն ուշքը, միաժամանակ առատ նիւթ հայթաթեց առօրեայ խօսակցութեանց։ Կրկէսը յառաջիկայ ամիսներուն պիտի տեղափոխուի քաղաքէ քաղաք, նահանգէ նահանգ, սակայն պատկերասփիւռի պատուհաններուն ճամբով մի՛շտ պիտի այցելէ զանգուածներու բնակարանները (կեցցե՛ն արհեստագիտութեան բարիքները), Հոկտեմբերէն սկսեալ պիտի ներգրաւէ Դեմոկրատ հտպիտներ, շուքի մէջ ձգելով NBAի նման ժողովրդական մրցաշարքերն անգամ։ Շոգեկառքը ի վերջոյ գլխաւոր թեկնածուները պիտի հասցնէ վերջնական ճակատումներու հանգրուան, միշտ պաստառներուն տեսանելի դաշտէն եւ լուսարձակներէն հեռու պահելով հտպիտները խաղցնող իսկական բեմավարները…

***

Կրկէս մուտք գործողները, կամ մուտք գործելու պատրաստուողները, անուանի, նուազ անուանի կամ անանուն դէմքեր են (յարգելի մարդիկ ալ կան անշուշտ)։ Անոնց մէկ կարեւոր մասը կրնայ աւելի յաջող խեղկատակ դառնալ, քան նախագահ։
Կրկէսը սարքող անտեսանելիները իբրեւ գործակատար ունին պատկերասփիւռի եւ զանգուածային մամուլի մարդիկը, որոնք լայն ախորժակներով ձեռնարկած են այս աշխատանքին, որովհետեւ հասութաբեր աղբիւները կը հոսեցնեն դէպի իրենց գանձանակները։ Անոնք միակ օգտուողները չեն, այլ գլխաւորները։ Չէ՞ որ նախագահական ընտրապայքարը հիմա բուն սակարանին մէկ մանրանկարն է, թեկնածուները ազատ են իրենց ուզածին չափ դրամ ստանալու մեծ ընկերութիւններէ, անտեսանելիներուն վախճանական շահերուն ի նպաստ ծախսելու մէջ նոր մրցանիշներ հաստատելու…
Թեկնածուներու առաջին գիծերը կը գրաւեն նահանգներու այժմու կամ նախկին կառավարիչներ, քաղաքապետներ, անցեալին կամ ներկայիս պետական պաշտօններ գրաւողներ, աւելի ճիշդ կþըլլայ ըսել՝ պետական պաշտօններու բերուածներ. հանրապետականներու ցանկին յառաջատար դիրքերուն վրայ են Տոնըլտ Թրամփ եւ Ճեպ Պուշ, որոնք իրենց հարստութիւնը ցուցադրութեան հանած են։ Դեմոկրատներն ալ կրկէս նետած են քանի մը հռչակաւոր դէմքեր, ինչպէս Հիլըրի Քլինթընը, Պեռնարտ -Պըռնի- Սէնտըզը, իսկ Ալ Կոր ու Ճօ Պայտըն նազ-տուզ կþընեն՝ հասկցնելով, թէ չեն ուզեր դուրս մնալ սակարանէն։

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 70
CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 70

Աւելի քան երկու տասնեակ հանրապետական ու դեմոկրատ թեկնածուները (պաշտօնապէս յայտարարուած կամ պատրաստուող) արդէն իսկ կը խլեն լուսարձակներուն մեծագոյն բաժինը, փոքր լապտերները ձգելով այլ կուսակցութեանց կամ անկախ թեկնածուներուն։ Լուսանցքային ներկայութիւն են «Կանաչներ»ու եւ այլ խմբաւորումներու թեկնածուներ, ինչպէս նաեւ քանի մը անկախներ, որոնց շարքին է ծագումով հայ մը՝ Տէն Պիլզէրեան, որ դերասան է եւ անուն շինած՝ բախտախաղի եւ համացանցին աշխարհի մէջ։

***

Այս դերակատարները ինչպիսի՞ հարցերով պիտի զբաղեցնեն հանդիսականները։ Ի՞նչ դեր վիճակուած է անոնց։
Դարեր առաջ, իմաստուն մը ըսած է. «Արեւուն տակ նորութիւն մի փնտռէք»։ Չէ աւելցուցած, որ կարելի է հին բաները իբրեւ նոր հրամցնել հազար ու մէկ բառախաղով, որոնք կրնան ափ ի բերան ձգել Լաս Վեկասի հնարամիտ աճպարարներն անգամ։ Ի վերջոյ, հնատիպ ինքնաշարժներ նորոգելով ու ներկելով շուկայ հանելը բաւական հասութաբեր գործ է։
Վերցնենք քանի մը օրինակ։

Բանավէճերը կþընդգրկեն միջազգային ու ներքին քաղաքական բեմերը յուզող հարցեր։ Մարդոց հետաքրքրութիւնը կը գրգռուի Միջին Արեւելքի ու ահաբեկչութեան դէմ պայքարի աճուրդներով, կեսոլորտի եւ ուժանիւթի հարցերով, ցեղային եւ այլ խտրականութեան անտակ տոպրակով, առեւտուրի աշխարհով, կառավարութեան հեղինակութեան շուրջ սակարկութիւններով, գաղթականական հարցերով, կաշառակերութեան ու արտաքին քաղաքականութեան ուղղութեան (աւելի ճիշդ պիտի ըլլայ «անկողմնացոյց վիճակ» բնորոշումը) շուրջ բանավէճերու բեմադրութեամբ, ընկերային գունաւոր հարցերով եւայլն։sm3
Բանավէճը առաջին իսկ հանգրուանէն ի յայտ բերաւ, որ «համարձակախօսութիւնը», հետեւաբար նաեւ գեղարուեստական լուտանքներու փոխանակումը չէ անտեսուած, շուտով կրնայ հասնիլ ցեխարձակումներու եւ, ինչպէս սովորաբար կþըլլայ՝ մրցակիցներուն թերութիւններուն եւ անուղղայ գործունէութեանց հրապարակման, այսինքն՝ աղտոտ լաթերու ցուցադրութեան։ Այս բաժինը օգտակար է մանաւանդ բոլոր անոնց՝ որոնց յիշողութեան թելերը կարճ են. քարոզչական մեքենաները այնպէս մը լարուած են, որ քուէարկողներուն ուղեղալուածցքը կը հասցնէ մոռնալու, թէ այսօրուան թեկնածուները, դեռ քանի մը տարի առաջ, երբ բարձրագոյն ու ամէնէն զգայուն պաշտօնները կը վարէին, «ի վերուստ» թելադրանքներով գործած են այնպիսի ահաւոր սխալներ, որոնք զիրենք արժանի պիտի ընէին դատական լուրջ հետապնդումներու եւ առնուազն պատմութեան աղբանոցը նետուելու, մինչդեռ ահա ճակատաբաց, ու վստահելով յիշեալ կարճ թելերուն, թեկնածու կը ներկայանան երկրի ամէնէն պատասխանատու պաշտօնին, քանի՛երորդ անգամ ըլլալով վարկաբեկելով նախագահի հանգամանքը։

Եթէ հանդիսատեսը չտարուի «հաճելի աղմուկ»ով, եւ իրմէ սպասուած լրջութեամբ հետեւի ամբաստանութեանց փոխանակումներուն, կրնայ շուտով յանգիլ այն եզրակացութեան, որ իրաւունք ունի քուէ չտալու ոեւէ թեկնածուի, կամ՝ հարկադրուած պիտի զգայ քուէ տալու նուազ թերութիւններ ու ձախաւերութիւններ արձանագրած թեկնածուին։ Իսկ եթէ աչքի առջեւ ունենայ Լիբանանի վերջին տարուան օրինակը, պիտի տեսնէ, որ երկիր մը կրնայ կառավարուիլ նաեւ… առանց նախագահի։
Ուշադիր քուէարկողը պիտի նկատէ, որ թեկնածուները հազիւ թէ պիտի հպին իր կեանքին ու ապրուստի պայմաններուն, զաւակներու ապագային հետ աղերս ունեցող ԻՐԱԿԱՆ տագնապներուն։ Օրինակ, կարելի՞ է երեւակայել կամ ակնկալել, որ թեկնածու մը խոստանայ վերջ դնել վառելանիւթի ընկերութեանց կամայականութեանց ու անզսպելի չարաշահութիւններուն (վերջին մէկ ամսուան ընթացքին, վառելանիւթերուն սակերը դարձեալ վեր-վար ոստոստեցին անհիմն պատճառաբանութիւններով, մինչդեռ միջազգային սակարանին մէջ քարիւղի սակը անկումներ «կը նուաճէ»). մարդիկ իրենց երազին մէջ անգամ չեն համարձակիր տեսնել, որ թեկնածուներ սպառնան հակակշիռի ենթարկել դեղերու եւ առողջապահութեան ճարտարարուեստի անկուշտ որկորները, սանձել զէնքի առեւտուրը (ներքին թէ միջազգային), վճռել, թէ Միջին Արեւելքի մէջ կամ այլուր կարեւորութիւն պիտի ընծայեն մարդոց կեանքին, պիտի աշխատին քաղաքական ու նիւթական շահերուն զոհ չդարձնել միլիոնաւորներու (այսինքն՝ իրենց արտադրութիւնները բուն սպառողներուն) կեանքն ու ստացուածքները, վերջ պիտի դնեն բազմամիլիոններու բռնագաղթին ու անորոշ ճակատագիրի մատնուելուն (ինչպէս է պարագան Հալէպի պէս տագնապահար շրջաններու բնակիչներուն), պիտի չվտանգեն երկիրներու այսօրն ու ապագան, կամ, վերջապէս, խոստանան ի՛սկապէս բարեկարգել կրթական համակարգը, ուսանողները չմատնել մեծագումար պարտքերով վկայական մը ստանալու եւ յետոյ… անգործութեան մատնուելու տաժանքին, հետամուտ ըլլան առողջապահական եւ այլ արդար ու մատչելի ապահովագրութեանց, ինչպէս կþընեն յառաջացած կամ նուազ յառաջացած երկիրներ (Լիբանան այս կալուածին մէջ ալ կրնայ արդար ուղեցոյց ըլլալ)։ Իսկ Կուանթանամոյի բանտին նման հարցեր արդէն մաշած նիւթեր են։ Անոնց վրայ խօսքի դրամագլուխ գործածելը ժամանակավրէպ է։ Չէ՞ որ Քուպայի հետ դիւանագիտական կապերու վերահաստատումը զգայացունց նորաձեւութիւն է…

***

Կրկէսը բացուած է. թեկնածուները կը ճգնին հանդիսականները՝ վաղուան քուէարկողները զարմացնել ու հմայել այնպիսի խոստումներով, զորս պաշտօնի հասնելէ ետք, պիտի դրժեն խղճի ամենայն հանդարտութեամբ, ապաւինելով յիշողութեանց կարճ թելերուն։ Այժմու նախագահին ընթացքէն աւելի թարմ օրինա՞կ կþուզէք. մարդը քանի մը շաբաթ առաջ աշխահրը զարմացուց՝ կենսոլորտի տագնապը դարմանելւո մջտող «պատմական ծրագիր» մը հրապարակ նետելով, յետոյ արտօնեց, որ Ալասքայի մէջ քարիւղի պեղման նոր աշխատանքներ սկսին, առանց հաստատ երաշխիք ունենալու, որ ատիկա պիտի չվատթարացնէ կենսոլորտի ապականումը։sm4
Կը մնայ զարմանալ, որ ուսման բարձր մակարդակի եւ տեղեկութեանց առատութեան այս երկրին մէջ, ինչպէ՞ս կþըլլայ, որ նման կրկէսներ հանդուրժողութեամբ եւ մեծ ախորժակով կը սպասուին զանգուածներու կողմէ. կը թուի, որ կրկէսի հաճոյքները վայելելու մանկական հոգեբանութիւնը միշտ տեղ մը անխախտ կը մնայ, անկախ ներկայացուող կրկէսին բնոյթէն։ Նման վիճակ ստեղծողները վաղը կրնան «ճակատագրական» հարցի վերածել այն, թէ իւրաքանչիւր կուսակցութեան թեկնածուներէն քանի՞ն կին է (հիմա հանրապետականներն ու դեմոկրատները ունին մէկական հատ), քանի՞ն սեւամորթ է (հանրապետականները ունին մէկ հատ, իսկ այժմու նախագահին գոյնը չափանիշ չեղաւ զինք զանազանելւո սպիտակամորթ նախորդին ձախաւերութիւններէն), թեկնածուներէն քանի՞ն կը պատկանին «կապոյտ արիւն» ունեցող գերդաստաններու, ի՞նչ կը հագուին, ինչո՞վ կը շպարուին, քանի՞ տարեկան են, արդեօք հարճեր ունեցա՞ծ են (թէեւ Պիլ Քլինթըն այդ «թապուն» խորտակեց) եւայլն…։
Նման հաճելի նիւթերու մատուցումը եւ զգայացունց զրոյցներով զարգացող ընտրապայքարը, ներողութի՜ւն, կրկէսային բեմադրութիւնը, ուշադրութիւնները կը վրիպեցնէ այն իրականութենէն, որ բոլոր թեկնածուներն ալ, առաւել կամ նուազ չափով, երիվարներն են նոյն կառքին, որուն կառապանները իրենք զիրենք կը պահեն անտեսանելի, ստեղծելով ժողովրդավարութեան ահաւոր խաբկանք մը, որուն առաջին ու վերջին զոհերը կը մնան քաղաքացիները՝ խաղին ակամայ կամ անգիտակից մեղսակիցները։
Քուէարկողը հազիւ թէ առիթ կþունենայ անդրադառնալու, որ ընտրելիին այս կամ այն կուսակցութեան պատկանիլը ոչ մէկ նշանակութիւն ունի, որովհետեւ գործնապէս, Սպիտակ Տուն հասնողն ու անոր վաղուան գործակիցները պիտի կիրարկեն այն ծրագիրները, որոնք իրենց դիմաց կը դնեն զիրենք այդ պաշտօններուն հասցնող «պարտատէրերը», որոնք կը գործեն… օրէնքներու ճամբով։ Զանգուածները կþապրին այն խաբկանքը, որ նախագահ, խորհրդարանական կամ կառավարիչներ կþընտրուին իրենց քուէով, զիրենք կը ներկայացնեն պետական վարչամեքենային մէջ, մինչդեռ ըստ էութեան անոնք գործակատարներն են հսկայական շահերու հետամուտ այն խմբաւորումներուն եւ ընկերութիւններուն, որոնք կը մարմնաւորուին «Ուոլ Սթրիթ»ով ու նմանակներով։ Այս քողարկուած իրականութիւնը տեսնելու համար, կը բաւէ մտաբերել Յունաստանի այս տարուան ընտրութիւնները, հանրաքուէն եւ անոր հետեւանքները։ Այլապէս, խելամիտ ու իսկապէս ներկայացուցչական վարկ ունեցողներ իրաւունք իսկ չունին երեւակայելու, որ կրնան շահաւոր դուրս գալ մրցավազքէն, հոգ չէ թէ ընտրապայքարի այս կամ այդ հանգրուանին կրնան վայելել մեծ ժողովրդականութիւն, կրնան համախմբել մեծաթիւ համակիրներ։

***

Կրկէսին այսօրուան կրաւորական ու բարեմիտ հանդիսատեսը ուշ կամ կանուխ պիտի անդրադառնայ, որ զինք պատանդի վերածած ընգղան (octopus) միայն ութ շօշափուկ չունի, այլ բազմապատիկը, եւ ի վերջոյ պիտի գտնէ զայն անդամահատելու ձեւերը, պիտի վերահաստատէ այն տրամաբանութիւնը, որ կրկէսն ու քաղաքական-ընկերային կեանքերը տարբեր բաներ են, երկուքն ալ կրնան ըլլալ հաճելի եւ օգտակար։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles