ԻՆՉՈ՞Ւ է ՓՈՒԹԻՆԸ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ԴԱՐՁՆՈՒՄ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ՂԵԿԱՎԱՐ

0 0
Read Time:3 Minute, 59 Second

p4 c  Գէորգ Դարբինեան

(յապաւումով)

Նախագահ Վլատիմիր Փութինի` Թուրքիա կատարած պետական այցի արդիւնքներն ամբողջութեամբ արտացոլում են Ռուսաստանի ներկայիս նիւթական-տնտեսական եւ քաղաքական ճգնաժամային դրութիւնը եւ նախանշում դրա պատճառով մերձաւորարեւելեան եւ հարաւկովկասեան տարածաշրջաններում նրա դերի որոշակի, գուցէ նաեւ էական ձեւափոխութեան հնարաւորութիւնը: Այս այցը, ըստ էութեան, դարձաւ Ռուսաստանի ձախողումների եւ յուսահատութեան խորհրդանիշը:
Անգարայում Փութինին «յաջողուեց» պայմանաւորուածութիւնների հասնել երեք հիմնական հարցերում, որոնք ստիպել էին Մոսկուային անտեսել Սուրիոյ եւ Խրիմի հարցերում երկու կողմերի ունեցած սուր տարաձայնութիւնները: Առաջինը Թուրքիայում աթոմակայան կառուցելու, ինչպէս նաեւ երկու երկրների միջեւ առեւտրաշրջանառութեան ծաւալը յառաջիկայ տարիներին 33 միլիարտից 100 միլիար տոլարի հասցնելու շուրջ համաձայնութիւնների ձեռքբերումն էր: Եթէ առաջինն էական է թրքական ուճանիւթային համակարգում ներկայութիւն ապահովելու իմաստով, ապա երկրորդն ուղղուած է արեւմտեան պատժամիջոցների ընկերային-տնտեսական հետեւանքները մեղմելուն եւ զուտ քաղաքական իմաստով աւելի շատ բխում է Ռուսաստանի, քան Թուրքիոյ շահերից: p4 d
Երկրորդ «արդիւնքը“ «կապոյտ հոսք» կազատարով Թուրքիոյ մատակարարուող կազի սակագինը վեց տոկոսով նուազեցնելու եւ կազատարի թողունակութիւնը աւելացնելու հետ կապուած համաձայնութիւններն էին, որոնք արդէն ուղղուած էին ներքին պահանջարկը բաւարարելու` թրքական կողմի ակնկալիքներին:
Եւ, վերջապէս, երրորդ արդիւնքն այն էր, որ Փութինը յայտարարեց Սեւ Ծովի յատակով դէպի Պուլկարիա եւ այնտեղից դէպի Հարաւային Եւրոպա ձգուելիք «հարաւային հոսք» կազատարի շինարարութիւնը կասեցնելու որոշման մասին, որի փոխարէն Ռուսաստանը Թուրքիայի տարածքով դէպի Յունաստանի սահման նոր կազատար կը կառուցի: «հարաւային հոսք» նախագծից հրաժարումն այն դէպքում, երբ դրա վրայ Ռուսաստանն արդէն իսկ աւելի քան հինգ միլիար տոլարի ներդրում էր կատարել, ցոյց է տալիս, թէ ինչ մասշտապի զիջման է գնում Ռուսաստանը: Այդ նախագիծը տապալուել էր Պուլկարիոյ եւ Սերպիոյ նկատմամբ Եւրայանձնաժողովի կիրառած ուղղակի ճնշումների պատճառով, քանի որ այն ուղղուած էր ռուսական կազը, Ուքրայինան շրջանցելով, եւրոպական շուկաներ հանելուն: Սակայն ռուսական կողմի համար այս ծրագրի միւս առաւելութիւնն այն էր, որ շրջանցում էր նաեւ Թուրքիան` Եւրոպայի վրայ Ռուսաստանի «կազային մահակը» դարձնելով ուղղակի: Նման արտօնութիւններ տուող նախագիծը դէպի Թուրքիա նոր կազատար կառուցելու նպատակով փոխարինելը, ցոյց է տալիս, որ Ռուսաստանն ընդունում է իր պարտութիւնը եւրոպական ուժանիւթային շուկայի գրաւմանն ուղղուած ճակատամարտում եւ, որպէս նահանջի ճանապարհ, ընտրել է Թուրքիայի տարածաշրջանային եւ աշխարհաքաղաքական դերակատարութիւնը մեծացնելը:
Մոսկուան որեւէ երաշխիք չունի, թէ «հարաւային հոսք»ին փոխարինող նոր նախագիծը կենսագործուելու է, որովհետեւ նոյն յաջողութեամբ Եւրոմիութիւնը կարող է նաեւ Յունաստանին արգելել դրան մաս կազմել: Իսկ առանց Յունաստանի ներգրաւման այս գաղափարը արժէք չունի: Երկրորդ` Թուրքիոյ դրանում յատկացնելով առանցքային դերակատարութիւն` Ռուսաստանը նպաստում է նրա` որպէս Եւրոպայի համար ուժանիւթային հզօրագոյն հանգոյցի գործառոյթ ստանձնելուն` փաստացի կենսագործելով տարածաշրջանային ղեկավար դառնալու` Անգարայի երազանքները: Ներկայումս Թուրքիան ջանք չի խնայում ժամ առաջ աւարտին հասցնել, այսպէս կոչուած, Թրանս-Անաթոլական (TANAP) կազատարի շինարարութիւնը: TANAP-ը վայելում է Միացեալ Նահանգների ու Եւրոմիութեան կատարեալ աջակցութիւնը, քանի որ ուղղուած է Ռուսաստանին ուժանիւթային շրջափակման ենթարկելուն եւ Եւրոպան «կազփրոմ»ի միատէութեան ազատագրելուն: Մօտ 11 միլիար տոլար արժողութեան այս նախագիծն արժեւորւում է նրանով, որ նախատեսում է նաեւ Թրանս- Կասպեան կազամուղի կառուցում` թիւրքմէնական եւ ղազախական կազը Եւրոմիութեան եւս հասանելի դարձնելու նպատակով` հաշուի առնելով, որ Ատրպէյճանի կազի արդիւնահանման ուժը միայն կիսով չափ է ունակ լցնելու Թրանս-Անաթոլական կազատարը: p4 b
Անգարային, անկասկած, հետաքրքրում է ոչ այնքան դա, որքան նաեւ այս ծրագրում տարանցիկ երկրի բացառիկ կարգավիճակ ձեռք բերելը: Սա, իհարկէ, բացարձակապէս չի բխում Մոսկուայի շահերից, որն ընդամէնը ամիսներ առաջ յայտարարում էր, թէ Եւրոմիութիւնը Թրանս-Անաթոլական կազատարը փորձում է կենսագործել միջինասիական երկրների` Թիւրքմենիստանի եւ Ղազախստանի նկատմամբ պարտադրանք կիրառելով, եւ որը մինչեւ վերջերս ամէն ինչ անում էր այդ նախաձեռնութիւնը NABUCCO-ի ճակատագրին արժանացնելու համար: Եթէ մինչեւ 2012, համաձայնելով թիւրքմէնական կողմի բոլոր, նոյնիսկ իր համար անշահաւէտ պայմաններին, Ռուսաստանը կարողանում էր թիւրքմէնական եւ ղազախական կազի` արտահանման ենթակայ գրեթէ ողջ ծաւալը գնելու միջոցով տապալել իրեն շրջափակման ենթարկելու` Եւրոմիութեան այս ծրագրերը, ապա ներկայիս պայմաններում դա այլեւս հնարաւոր չի լինելու: Աշխապատն արդէն բացայայտ խօսում է Թրանս- Կասպեան կազատարի շինարարութեան հարցում Արեւմուտքի հետ համագործակցելու մտադրութեան մասին:
Միակ տարբերակը, որն առաջիկայում թերեւս կփորձի խաղարկել Ռուսաստանը, միջինասիական երկրների փոխարէն որեւէ խողովակաշարով Թրանս-Անաթոլական կազատարին միանալու եւ Ատրպէյճանի հետ կազամուղի հիմնական մատակարարը դառնալու հեռանկարն է` գոնէ խաղից վերջնականապէս դուրս չմղուելու համար: Սա, սակայն, մի կողմից կախուած է լինելու Արեւմուտքի տրամադրուածութիւնից, իսկ միւս կողմից թէ՚ Թուրքիոյ եւ թէ՚ Ատրպէյճանի համար Ռուսաստանի հետ քաղաքական սակարկութիւնների մէջ մտնելու, պահանջներ ներկայացնելու լիարժէք դաշտ է ստեղծելու: Թուրքիան արդէն իսկ զգում է իր ստացած դիրքային առաւելութիւնը, ինչով եւ պայմանաւորւում է վարչապետ Տաւութօղլուի արած այն յայտարարութիւնը, թէ Թուրքիան բոլոր իրաւունքներն ունի Ռուսաստանից ակնկալելու իրեն մատակարարուող Կազի սակագնի էլ աւելի իջեցում: Այսինքն` ստեղծուել է մի վիճակ, երբ, չկարողանալով այլեւս վերահսկել իրադրութիւնը, Ռուսաստանը ձգտում է կառչել իր իր համար չարեաց փոքրագոյնի տարբերակներից:
Այդպիսի տարբերակ է դարձել, ըստ էութեան, Թուրքիոյ տարածաշրջանային գործօնն ուժեղացնելը` Արեւմուտքի հետ յարաբերութիւններում նրան աւելի սկզբունքային դարձնելու մղումով: Մոսկուան երբեք չի թաքցրել հետաքրքրութիւնը Թուրքիոյ Եւրասիական Տնտեսական Միութիւն ներքաշելու հարցում, թէեւ հիմա դրան հասնելու լուրջ աղբիւրներ չունի: Բոլոր դէպքերում սա նշանակում է, որ Ռուսաստանը, ուղղակի, թէ անուղղակի, որդեգրել է թուրք-ատրպէյճանական գործակցութեան վրայ յենուելու նոր քաղաքականութիւն: Սա վտանգաւոր է այն իմաստով, որ եթէ Ռուսաստանը իսկապէս փորձի, որպէս փրկօղակ, օգտագործել Թրանս-Անաթոլական կազատարին միանալու տարբերակը, ապա կարող է այդ բանակցութիւններում կամ, աւելի ճիշտ, առեւտրի նժարին դնել Հայաստանի հետաքրքրութիւնները, ինչպէս եղել է պատմութեան ողջ ընթացքում: Բայց անկախ դրանից` Ռուսաստանն արդէն իսկ սկսել է Թուրքիայից անկախ, տարածաշրջանային խաղացող կերտելու գործընթացը, եւ Փութինն իր այցով ուղղակի ամրագրեց Անգարայի թաքթիքական յաղթանակը:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles