Դպրոցի Մը Պատմութիւնը (Բ. Մաս)

0 0
Read Time:6 Minute, 5 Second

ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵԱՆ

1955-ին, Ուաշինկթըն Տի.Սի-ի մէջ կայացած Հ.Յ.Դ Պատգամաւորական ժողովին, Պրն. Ինճէճիկեան օրակարգի վրայ կը դնէ ամէնօրեայ հայկական վարժարաններ բանալու հարցը:

-«Գնա՛, ուսումնասիրէ եւ մեզի տեղեկացուր»,- պատասխանը կը կրկնուի քանի մը տարի:

1957-ին, կը փոխադրուի Լոս Անճելըս: Երեք տարի կը դասաւանդէ Ուիթիէրի պետական երկրորդական վարժարանի մը մէջ: Միեւնոյն դպրոցին մէջ կ’ուսանէր իր ապագայ կողակիցը Ռոզ Դաւիթեան:

«Աշակերտուհիս չէ եղած Ռոզը, այլապէս իրեն յաւիտեան A պիտի շնորհէի»,- իր տան մէջ մտերմիկ խօսակցութեան մը ընթացքին կատակեց Պրն. Ինճէճիկեան:

Միեւնոյն ժամանակ կը յաճախէ California State University եւ կը վկայուի ուսուցչական եւ տնօրէնութեան վկայականներով:

 

1960-ին, Հ.Յ.Դ Պատգամաւորական ժողովը Լոս Անճելըսի մէջ դպրոց հիմնելու առաջարկը վերջապէս կը վաւերացնէ:

1961-ի Սեպտեմբերին, Լոս Անճելըսի Հայ Կեդրոնին մէջ էր, որ պիտի բացուէր դպրոցը, ուսուցիչներ ունենալով Պրն. Գաբրիէլ Ինճէճիկեան եւ Դոկտ. Օննիկ Քէշիշեան, սակայն տակաւին կային մարդիկ, որոնք համոզուած չէին սկսելու այդ խիստ կարեւոր որոշումին:

40-50 երեւելի ազգայիններով գումարուած արտակարգ ժողովը, կը բաժնուի երկու խումբերու: Թեր ու դէմ կարծիքներ եւ յաջորդ աշնան դպրոցը բանալու ծրագիրը դժբախտաբար կը ձախողի եւ կը յետաձգուի անորոշ թուականով մը:

1961-ին, Գաբրիէլ Ինճէճիկեան կ’ամուսնանայ օր. Ռոզ Դաւիթեանի հետ: Նախընտրելով  դասաւանդել հա՛յ ուսանողներու, կը դիմէ Պէյրութի Հայկազեան Գոլէճի  տնօրէնութեան (ներկայիս Հայկազեան Համալսարան): Կ’ընդունուի եւ 1961-ի ամրան կը մեկնին Պէյրութ, ուր ոտք դրած օրէն, Ամերիկայի մէջ հայկական ամէնօրեայ վարժարան բանալու ծրագիրներ կը մշակէ:

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Ա. Վեհափառի յուղարկաւորութեան օրը, անզուգական ասմունքող Յակոբ Կիւլոյեան մօտենալով կը փսփսայ Ինճէճիկեանի ականջին:

-«Տարիներու երազդ, Հայ դպրոց Ամերիկայի մէջ, վերածէ նպատակի: Այս վայրկեանիս Վեհափառին բաց շիրիմին վրայ, պիտի ուխտես եւ կեանքիդ նպատակը պիտի դարձնես ամերիկահայ դպրոցը»:

Գաբրիէլ Ինճէճիկեան, անգլերէնով նամակ մը կը գրէ Մաթէոս Ֆերահեանի կտակարար Արշակ Տիգրանեանին, որմէ մաքուր հայերէնով նամակ մը կը ստանայ բացատրելով կտակի մանրամասնութիւնները:

Պէյրութի մէջ, քաղաքի երեւելի անձնաւորութիւններէ բաղկացած կեդրոնական յանձնախումբ մը կը կազմուի, որոնցմէ կարելի է յիշել քանի մը անուններ: Պարոններ՝ Հրաչ Տասնապետեան, Յակոբ Կիւլոյեան, Գուրգէն Խանճեան, Երուանդ Պարսումեան, Նշան Թիւրսիւզեան, Յարութիւն Տէր Պալեան, Կարօ Պետրոսեան, եւ Գաբրիէլ Ինճէճիկեան:

Այս յանձնախումբին շուրջ կը բոլորուին 165 երիտասարդ-երիտասարդուհիներ տանելու պէտք եղած աշխատանքները:

Հանգանակութեան համար, կը տպուին 4000 խոստումնաքարտեր, որոնց վրայ գրուած էր:

«Եթէ Սեպտեմբեր 1964-ին Լոս Անճելըս քաղաքին մէջ հայկական բարձրագոյն վարժարան մը չհիմնուի, խոստումները չեղեալ պիտի նկատուին»:

Պէյրութի Ազգային Առաջնորդարանին մէջ, Կեդրոնական յանձնախումբը կը կազմակերպէ մամլոյ ասուլիս մը: Պրն. Ինճէճիկեան մանրամասն կը ներկայացնէ Ամերիկայի մէջ գտնուող տարբեր ազգերու կամ համայնքներու թիւն ու անոնց ունեցած վարժարանները:

Յոյներ, եւ ուրիշ ազգեր ունէին իրենց դպրոցները: Մեծ թիւով Հրէաներ կը յաճախէին հրէական վարժարաններ, իսկ ամերիկաբնակ աւելի քան քառորդ միլիոն հայեր, ոչ իսկ մէկ հայկական ամէնօրեայ վարժարան ունէին:

Առաջին խոստումնագիրը ստորագրողը կ’ըլլայ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Խորէն Ա. Վեհափառ հայրապետը, որուն կը հետեւին, Առաջնորդ սրբազան հայրը՝ Տաճատ Արք. Ուրֆալեան, Լիբանանի խորհրդարանի երեսփոխան՝ Մովսէս Տէր Գալուստեան, դպրեվանքի տեսուչ՝ Գարեգին Եպիսկոպոս Սարգիսեան (յետագային Գարեգին Բ. Կաթողիկոս, իսկ աւելի ուշ՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս):

Երեք տարի Հայկազեան Գոլէճի մէջ մանկավարժութիւն դասաւանդելէ, նաեւ որպէս այցելու դասախօս, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին եւ Պէյրութի Կանանց Գոլէճի մէջ դասաւանդելէ ետք, 1964-ին, երեք զաւակներով բախտաւորուած, Ինճէճիկեան ընտանիքը կը վերադառնայ Լոս Անճելըս, իր հետ տանելով 3000 խոստումնաքարտեր:

Ամերիկա ոտք կոխելուն, կ’ուղղուի Քալիֆորնիա նահանգի մայրաքաղաք Սաքրամենթօ, տեղեկանալու դպրոց բանալու պայմաններուն:

Ո՛չ մէկ արգելք ծխական դպրոց մը բանալու, այնքան ատեն, որ ունի 6 աշակերտ եւ շէնքը կը լրացնէ ապահովութեան օրէնքները:

Լոս Անճելըս հասնելով, Ինճէճիկեանի առաջին գործը կ’ըլլայ տեսնուիլ Ֆերահեանի կտակի գործակատար Արշակ Տիգրանեանի, «Մեսրոպեան» Շաբաթօրեայ Վարժարանի Խնամակալ Մարմնի եւ կուսակցական ղեկավարներու հետ:

1964-ին, հայ համայնքի պատասխանատու ազգայիններով, ժողով մը կը գումարուի: Ինճէճիկեանին կ’առաջարկուի տարի մը սպասել, մինչեւ «Մեսրոպեան» վարժարանի շէնքի կառուցման աւարտիլը, սակայն Ինճէճիկեան կարելիութիւնը չ’ունէր տարի մը յետաձգելու: 3000 խոստումնաքարտերու պայմանաժամը մինչ այդ աւարտած պիտի ըլլար:

Կը դիմէ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան, ՀՕՄ-ի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան, որպէսզի ստանձնեն դպրոցին հովանաւորութիւնը, սակայն բոլորին պատասխանը կ’ըլլայ ժխտական:

Կը մնար Լոս Անճելըսէն 20 մղոն հեռու, Սան Ֆերնանտօ  հովիտի, Էնսինօ  քաղաքի Սրբոց Նահատակաց Եկեղեցւոյ կից կառուցել նոր դպրոցը, ուր այդ տարիներուն, հայութիւնը կը հաշուէր միայն 4000 հոգի: Միջին Արեւելքը տակաւին չէր բռնկած եւ մեծ թիւով գաղթականներ չէին հաստատուած հեռաւոր Ամերիկայի ափերը: Եթէ համեմատաբար աւելի թիւ  հաշուող, Հոլիվուտէն պիտի գային որոշ թիւով աշակերտներ, պէտք է ստեղծուէր «պասի»ի դրութիւն, որ յաւելեալ ծախս մըն էր:

Ինճէճիկեան ուրիշ ճար չ’ունէր, եթէ ոչ դիմել Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ  հոգաբարձութեան:

1964-ի յուլիս 17-ին հերթական ժողովին կը բացատրէ իր նպատակը, ցոյց կու տայ խոստումնաքարտերը: Կը խօսի Պէյրութի մէջ կատարուած ժողովներու, ճաշկերոյթներու եւ դասախօսութիւններու դրական մթնոլորտի մասին:

Հոգաբարձութիւնը, խանդավառուած՝ միաձայնութեամբ կ’որոշէ բանալ Ամերիկայի առաջին հայկական բարձրագոյն վարժարանը:

Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ հսկայ հողամասը նուիրած էր Ֆրէզնոյի ազգային բարերար Գրիգոր Առաքելեան, իր կնոջ Սաթենիկի հօր բանտի մէջ նահատակուած Տէր Վարդան քահանայ Ասլանեանի յիշատակին: Հողամասին վրայ կը գտնուի ընդարձակ բնակարան մը: Քանի մը շաբթուայ ընթացքին, պէտք եղած նորոգութիւնները կը կատարուին, պատերը կը ներկուին, կը գնուին դպրոցական գրասեղաններն ու գրատախտակները:

Շէնքը պատրաստ էր: Կը մնար ուսուցիչ եւ աշակերտ հայթայթել:

Ինճէճիկեան, տունէ տուն պտըտելով հայ աշակերտներ կը «մուրար»: Կը համոզէր, որ իրենց զաւակները հայկական վարժարան յաճախեն: Մեծամասնութիւնը դէմ էին: Հանրային վարժարանները անվճար  էին (ինչպէս ներկայիս), սակայն այդ տարիներուն ուսումնական մակարդակը շատ աւելի բարձր էր եւ միջավայրը՝ ապահով:

13 Սեպտեմբեր 1964: Անդաստանով մը կ’օրհնուի դպրոցի շէնքը եւ 14 Սեպտեմբեր 1964-ին, 50 տարիներու սպասուած հայկական ամէնօրեայ վարժարանը կը բանայ իր դռները:

Այդ պատմական առաւօտուն, երբ հովիւ, տնօրէն եւ ուսուցիչներ սրտատրոփ կը սպասէին, նարնջագոյն դպրոցական «պաս» մը մուտք կը գործէ Սրբոց Նահատակաց շրջափակէն ներս եւ 12 աշակերտներ, կ’առաջնորդուին դպրոցի դռնէն ներս, դէպի իրենց դասարանները: 12 աշակերտ: 12 առաքեալներ:

Մեծամասնութեամբ Ռումանահայեր էին: Աշակերտութեան թիւը աւելցնելու համար՝ Պրն. Ինճէճիկեան Գերմանիայէն բերել տուած էր, նաեւ իր քրոջ աղջիկը՝ Քրիսթինան:

Կը հնչէ առաջին դպրոցական զանգը: Ամերիկահայ աշակերտներ հայերէն պիտի սորվին, իրարու հետ հայերէն պիտի խօսին:

Պրն. Ինճէճիկեանի ուրախութիւնը անսահման է: Տարիներու երազը վերջապէս իրականացած է:

* * *

Առաջին տարուայ ուսուցչական կազմին մաս կը կազմէին Տէր Վահրիճ քահանայ Շիրինեան, Ռազմիկ Մատէնլեան, Անահիտ Մէյմարեան, Լիլի Մրիկեան, Տոքթ. Ժոզէֆ Անտոնեան, Ռաֆֆի Սեթեան, Յակոբ Ինճէճիկեան (Գաբրիէլ Ինճէճիկեանի եղբայրը), Անգինէ Մուրատեան, առաւել հինգ օտար ուսուցիչներ: Նշենք, որ հայ ուսուցիչներուն մեծամասնութիւնը կը դասաւանդէին նիւթական խորհրդանշական ջնջին վարձատրութեամբ:

Դպրոցը բոլորովին անվճար ըլլալով, պիտճէն հաւասարակշռելու համար, Լիբանանէն, ՀՕՄ-ի Կեդրոնական Վարչութենէն, Ռումանահայերու «Ռաֆֆի» հայրենակցական Միութենէն, Կարնոյ Հայրենակցական միութենէն, Տէր եւ Տիկին Արշակ Տիգրանեանէն, նորածին հայկական առաջին ամէնօրեայ հայկական վարժարանը չկորսնցնելու նպատակով, կաթիլ առ կաթիլ նուիրատւութիւններ կ’ուղարկուին:

Գաբրիէլ Ինճէճիկեան ամէն ինչ է: Տնօրէն, ուսուցիչ, դպրոցական պասի շարժավար, ի հարկին, մինչեւ իսկ բաղնիքները ի՛նք կը մաքրէ, խնայելու համար դպրոցի պիտճէն, իսկ նուիրեալ ուսուցիչներուն նիւթական արդար իրաւունքը շատ յաճախ անկարելի կ’ըլլար գոյացնել, եւ իրենց ստանալիք ջնջին գումարն անգամ, սիրայօժար կը նուիրեն դպրոցին, իսկ Ինճէճիկեան, ամսուայ աւարտին, տուն կը մեկնի «պարապ գրպանով»:

1965-ի յունիսին, տեղի կ’ունենայ դպրոցի անդրանիկ պարահանդէսը, օրուայ հանդիսավար՝ Արշակ Տիգրանեանի, եւ պատգամաբեր Պրն. Ճորճ Մարտիկեանի ներկայութեան:

Երկրորդ տարեշրջանը կը սկսի 43 աշակերտներով:

Հիմա որ դպրոցը շատ աւելի ամուր հիմերու վրայ է, ժամանակն է Մաթէոս Ֆերահեանի կտակը տրամադրելու առաջին հայկական վարժարանին:

Կտակարարներ՝ Արշակ Տիգրանեան եւ Ալպէրթ Յարութիւնեան, Առաջնորդ հօր կը յանձնեն ֆերահեանի կտակէն 235,000 տոլարի չէք մը, իսկ պարոններ Արշակ Տիգրանեան եւ Ալպէրթ Յարութիւնեան, որոնք պէտք էր ստանային 15,000 տոլար իբրեւ կտակի գործակալներ, այդ գումարը ամբողջութեամբ կը նուիրեն դպրոցին:

Սկզբնական շրջանին, դպրոցը կը կոչուէր Սրբոց Նահատակաց Ազգային Բարձրագոյն Վարժարան: Այդ օրէն սկսեալ, դպրոցը բարերարին անունով կը կոչուի Ֆերահեան Ազգային Վարժարան:

Գումարին 2/3-ը կը յատկացուի  Ֆերահեան վարժարանին, իսկ  1/3-ը ազգային Մեսրոպեան վարժարանին, որ տարի մը ետք, պիտի դառնար Լոս Անճելըսի երկրորդ հայկական ամէնօրեայ վարժարանը:

Միացեալ Նահանգներ գտնուող հայերու ուղարկելու միտումով՝ 15,000 տպաքանակով, լոյս կը տեսնէ  «Յաղթանակ» պարբերաթերթը: Աշակերտները բաւականաչափ սորված են իրենց մայրենին եւ Հայոց Պատմութիւնը:

Այս մէկը իսկապէս, որ յաղթանակ մըն է:

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles