ԳԵՐՄԱՆԻՈՅ ՀԱՅ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԸ.- ՎԱՍՊՈՒՐԱԿԱՆԻ ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ ՊԱՅԾԱՌԱՆՈՒՆ ՏՈՀՄԻ ՇԱՌԱՒԻՂԸ՝ ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԳԻՐ ԳՐԻԳՈՐ ԱՐԾՐՈՒՆԻ  (1845 – 1892)

0 0
Read Time:9 Minute, 55 Second

7³  ՀԱՄՕ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

«Հայը նայում է իր մայրենի լեզուի վրայ
Ինչպէս մի կոտրած ամանի վրայ
Ինչպէս իր մաշուած շորի վրայ»:
Գրիգոր Արծրունի 1876
Ծնունդով վանեցիի զաւակ, 19-րդ դարի արեւելահայ հասարակական հրապարակագրական կեանքի յաւերժ յիշատակելի դէմքերէն Գրիգոր Արծրունիի: 1892 Դեկտեմբեր 19-ին, 20 տարուան անողոք պայքարէ ետք, անոր յանկարծակի մահը խոր վիշտով համակեց հայ հասարակութեան բոլոր խաւերը:
Նոյն տարուան Դեկտեմբեր 27-ին կատարուեցաւ անոր համաժողովրդական յուղարկաւորութիւնը: Տասնեակ հազարաւոր բազմութիւն եկած էր իր վերջին հրաժեշտը տալու հայ մեծանուն հրապարակախօսին՝ Թիֆլիսի Խոջեվանքի գերեզմանատան մէջ:

«Ազատամիտ կուսակցութեան արժանի ներկայացուցիչը այլեւս չկայ:
Աւանդապահների, խաւարամոլների յանդուգն թշնամին այլեւս չկայ:
Մեռաւ հայոց կեանքի փտած սիւներ քանդողը, հեռացաւ մեզանից մեր ազգայնութեան մտքի վերականգնողը, նոր շինութիւն կառուցանողը:
Օտար շրջանի մէջ մեծացած, կրթուած, սկզբում հայութեան մօտ միայն գաղափարով, ժամանակի ընթացքում նա միացաւ հայ ժողովրդի հետ ամբողջովին, կապուեց նրա հետ հոգով եւ սրտով: Այն մեծ եւ դժուար գործը, որը առաջնակարգ տեղ է բռնում ամէն ազնիւ հայի սրտի մէջ հայութեան գաղափարը մօտ էր, կապուած էր Արծրունու հետ…:
Այո, կորուստը մեծ է, անփոխարինելի է:
Առաջադիմութեան դրօշակակիրը հայերի մէջ ընկաւ:
Անվեհեր կռուողը ընկաւ իր գործունէութեան փայլուն ժամանակը, նա ընկաւ կռուի դաշտում, դրօշակը բռնած ուժեղ ձեռքում:
Բայց մի՛ ասէք՝ նա ընկաւ. նա կենդանի է մեր մէջ: Թէեւ ընկաւ դրօշակակիրը ծածանւում է դրօշակը:
Թէեւ ընկաւ դրօշակակիրը,
Կենդանի են զինուորները…»:

Գրիգոր Արծրունի յուղարկաւորութեան առիթով Հ.Յ.Դաշնակցութեան «Աշխարհիկ սուրբը» Սիմոն Զաւարեանի արտասանած դամբանականի խօսքը:
1813-ին Թիֆլիսի մէջ Կովկասի կառավարիչ զօրավար Ռիտիշչեւի կը ներկայանայ պատկառազդու արտաքինով հայ մը եւ կը խնդրէ իրեն թոյլատրել ռուսական քաղաքացիութիւն ընդունիլ եւ տեղափոխուիլ Թիֆլիս:
Այս պատկառելի մարդը վանեցի պատմագէտ եւ գրագէտ Գէորգ աղա Արծրունին էր: Ծնած էր Վան, 1771ին, ան իր խելքով, դիրքով եւ ազդեցութեամբ արեւմտահայութեան աչքի ընկնող անձնաւորութիւններէն մէկն էր: Արծրունիներու գերդաստանը նախկին իշխանական տան մէջ (երբեմնի գահակալներու ընտանիքի) ուղղակի սերունդն էր, Արծրունիներու ցեղը սերած է Սենեքերիմ թագաւորէն եւ յաջորդաբար առաջ եկած մինչեւ Երեմիա Արծրունին (ծն. 1727), որմէ ծնած է Գէորգ աղան:
Երբ զօրավար Ռիտիշչեւ կը տեղեկանայ Գէորգ Արծրունիի անցեալին, կ’իմանայ անոր հարստութեան եւ անձնական յատկութիւններուն մասին, կը հովանաւորէ եւ կ’աջակցի անոր:
19-րդ դարուն սկիզբը Թիֆլիսի հայկական յայտնի շինութիւնները եղած են Գէորգ Արծրունիի միջոցներով, հիմնադրուած են Ներսիսեան վարժարանը եւ Սիոնի քարուանսարան՝ իր խանութներով եւ իջեւանատուներով: Գէորգ Արծրունի կը հիմնէ նաեւ Թիֆլիսի առաջին հայկական տպարանը եւ այս տպարանը կը նուիրէ Ներսիսեան վարժարանին:
1829-ին Ներսէս Աշտարակցի կը տեղափոխուի Բեսարաբիա, Ներիսեան վարժարանը կը մնայ անխնամ եւ փակուելու վտանգի դիմաց: Գէորգ Արծրունի յանձն կ’առնէ թէ վարժարանի տնօրէնի պարտականութիւնը եւ թէ վարժարանի ուսուցիչներուն ու միւս բոլոր աշխատակիցներուն վարձատրութեան ծախսերը:
Գէորգ Արծրունի երկու զաւակ ունեցած է, մէկ աղջիկ՝ Մարիամ անունով, որմէ ծնած է յայտնի բարեգործ եւ Սանասարեան վարժարանի հիմնադիր Մկրտիչ Սանասարեան, իսկ միւսը մանչ՝ Երեմիա անունով:
Գէորգ Արծրունի Օգոստոս 6, 1830-ին Թիֆլիսի մէջ ծանրապէս հիւանդանալով կը մահանայ քոլերայէն՝ չհասնելով կտակ ձգել իր միակ զաւակին՝ Երեմիային, որ այդ ժամանակաշրջանին ռուս դեսպան Տոլկորուքովի հետ կը գտնուէր Թեհրան:
Երեմիա Գէորգ Արծրունի ծնած էր Վան, 1804ին: Ան ինը տարեկան էր, երբ ծնողներուն հետ կը տեղափոխուին Թիֆլիս: Բարձրագոյն ուսումը կը ստանայ Ս. Փեթերսպուրկի զինուորական ուսումնարաններու մէջ, ստացած էր հեծելազօրքի սպայի առաջին աստիճան եւ մասնակցած է ռուս-պարսկական պատերազմի Երեւանի համար մղուած ճակատամարտին: Յաջորդ տարին կը մասնակցի ռուս-թրքական պատերազմին եւ կ’ըլլայ Թուրքմենչայի պայմանագիրը ստորագրելու համար Պարսկաստան մեկնած յանձնախումբին մէջ:
Գէորգ Արծրունիի որդին՝ զօր. Երեմիա, Գրիգոր եւ Անդրէաս Արծրունիներու հայրը՝ հասարակական, քաղաքական, զինուորական եւ մշակութային գործիչ էր: Եղած է Թիֆլիսի քաղաքապետ, կազմակերպած է հանգանակութիւն եւ օգնած է Վարագա վանքի դպրոցին:
Երեմիա Արծրունի մեծ դեր է ունեցած Թիֆլիս մէջ: Ան յայտնի էր իբրեւ խիստ եւ միեւնոյն ժամանակ վերին աստիճանի անաչառ եւ ուղղամիտ բնաւորութեան տէր անձ: Իր բուռն վարուելակերպին պատճառով Երեմիա հասարակութեան կողմէ չէր սիրուած. մէկ հոգի միայն, որ ազատ մուտք ունեցած էր անոր մօտ, յայտնի բանաստեղծ Միքայէլ Նալբանդեանն էր:
Ե. Արծրունիի հոգսերու ամենագլխաւորը հայութեան եւ մասնաւորապէս արեւմտահայութեան վիճակի բարելաւումն էր:
Երեմիա Արծրունին 37 տարեկանին, 1841-ին ամուսնացած էր հայազգի իշխան Դաւիթ Նազարեանի դստեր Ագրիպինայի հետ, ծնած են ութ զաւակներ, երեք աղջիկներ եւ հինգ տղաներ: Ե. Արծրունի զաւակներէն կենդանի էին միայն Գրիգոր, Անդրէասը եւ մէկ աղջիկ, որ ամուսնացած էր Քութայիսի նախկին փոխ նահանգապետ գերմանացի Ֆօն Բրիւգէնի հետ:
Կեանքի վերջին տարիներուն Երեմիա Արծրունին զբաղուած է ընթերցանութեամբ, ուզած է իր յուշերը գրել՝ ,Զինուորական Յուշեր» գիրքը, սակայն 73 տարեկան հասակին մէջ, իր մահը 1877թ. կտրեց անոր կեանքի թելը եւ թաղուած է Թիֆլիսի Վերայի գերազմանատունը:
Գրիգոր Արծրունի՝ որդին զօր. Երեմիա Արծրունիին, ծնած է Փետրուար 27, 1845ին Մոսկուայի մէջ:
Հրապարակագիր, խմբագիր, քննադատ եւ գրական-հասարակական գործիչ, նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ընտանիքին մօտ:
1857ին իր փոքր եղբօր՝ Անդրէասին հետ կը ճամբորդէ Գերմանիա Քրոյցնախ քաղաքը՝ բուժուելու ոսկորային հիւանդութենէ: Այստեղ կը սորվի լատիներէն եւ գերամաներէն լեզուները:
1858ին կը վերադառնայ Թիֆլիս, ուր հայերէն կը սորվի Գրիգոր Քհյ. Տէր Բարսեղեանցի եւ ,Մեղու Հայաստանի» թերթի խմբագիր Պետրոս Սիմոնեանցի մօտ:
13 տարեկանին կը մտնէ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիան, ուր կ’աւարտէ 1863ին եւ կ’երթայ Մոսկուա՝ ուսանելու այնտեղի համալսարանի բնագիտական հիմնարկին մէջ: Տարի մը ետք կը տեղափոխուի Ս. Փեթերսպուրկի համալսարանը, ուր կ’ուսանի մինչեւ 1866-ին:
Հիւանդութեան պատճառով եւ բժշկուելու խորհուրդով Գրիգոր Արծրունի կը մեկնի Ֆրանսայի Նիս քաղաքը՝ բժշկուելու: Նոյն տարին կ’անցնի Զուիցերիա՝ ժամանակ մը Ցիւրիխի եւ Ժընեւի համալսարաններուն մէջ հետեւելու համար քաղաքատնտեսութեան դասախօսութիւններու:
1867-ին կը ճամբորդէ Գերմանիա, ուսումը շարունակելու համար Հայտելպէրկի համալսարանին մէջ փիլիսոփայութիւն, քաղաքատնտեսութիւն եւ պատմութիւն: Երեք տարի վերջ կը ստանայ փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան:
Մայրենի լեզուի մէջ կատարելագործուելու նպատակով, Գրիգոր Արծրունի 1870ին կը ճամբորդէ Վիեննա եւ ապա Վենետիկ, ուր երկու տարի Մխիթարեաններու մօտ հայերէնի դասեր կը ստանայ եւ միւս կողմէ՝ կը հետեւի Վիեննայի համալսարանի քաղաքատնտեսութեան դասախօսութիւններուն:
1871ին կը դառնայ Թիֆլիս՝ իր ընտանիքին մօտ: Թիֆլիսի մէջ կարճ ժամանակ մը կը պաշտօնավարէ Գայանեան եւ Մարիամեան օրիորդներու դպրոցներու մէջ, որպէս ուսուցիչի օգնական, միեւնոյն ժամանակ ամբողջութեամբ կը զբաղի գիտութեամբ:
Բազմաթիւ յօդուածներ կը գրէ սոցիալ-տնտեսական եւ առեւտրական յարաբերութիւններու, շահոյթի, ինչպէս նաեւ փիլիսոփայութեան շարք մը խնդիրների վերաբերեալ, որոնք կը հրատարակուին Թիֆլիսի ,Մեղու Հայաստան», ,Հայկական Աշխարհ» եւ Պոլիսի ,Մասիս» թերթերուն մէջ:
Գրիգոր Արծրունի Յունուար 1, 1872ին կը հրատարակէ ,Մշակ» շաբաթաթերթը, որուն խմբագիրն ու տնօրէնն էր մինչեւ իր մահը: Իր նպատակն էր թերթին միջոցով իր ազգին մէջ տարածել եւրոպական քաղաքակրթութեան ժամանակակից լաւագոյն սկզբունքները: 1878-էն թերթը դարձաւ օրաթերթ:
Թերթին շուրջ շուտով հաւաքուեցան ժամանակուան թարմ եւ լաւագոյն ուժերը՝ Րաֆֆի, Պռոշեան, Աղայեան եւայլն:
Ոչ մէկ հրապարակագիր Գրիգոր Արծրունիի չափ կրցած է ազդել արեւելահայոց հանրային եւ մտաւորական կեանքին վրայ:
,Մշակ» հրատարակումով, Թիֆլիսի հայ հասարակական կեանքին մէջ որոշակի դարձան երկու ներհակ ուղղութիւններ, առաջինը՝ «Մշակականները» որպէս ռուսահայ լիբերալ-բուրժուազիայի մունետիկներ, եւ երկրորդը՝ հակամշակականները կամ մեղուականները, որոնք կը կառչէին արտադրական հին յարաբերութիւններուն՝ հանդիսանալով կղերա-ֆէոդալական տարրերի հասարակական ձգտումների արտայայտիչներ:
Երրորդ ուղղութիւնը, որը հիմնադրուած էր բանաստեղծ Միքայէլ Նալբանդեանի ստեղծած ռեւոլուցիոն-դեմոկրատական հրապարակախօսութեամբ, համեմատաբար թոյլ հիմք ունէր հայ հասարակութեան մէջ:
Գրիգոր Արծրունին դարձաւ ռուսահայ արդիւնաբերական բուրժուազիայի ամենանշանաւոր հրապարակախօսը, անոր դրօշակակիրը:
Գրիգոր Արծրունի կը տիրապետէր քանի մը եւրոպական լեզուներու, եւրոպական եօթ համալսարաններու մէջ հետեւած էր քաղաքատնտեսութեան տասնեակ մը դասախօսութիւններու եւ անձամբ ծանօթ էր հրապարակի վրայ եղած քաղաքատնտեսական գրականութեանը:
Ապրիլ 2, 1879ին Ալեքսանդր Բ. Կայսրի դէմ Փեթրզպուրկի մէջ կատարուած մահափորձի առթիւ Գ. Արծրունին ,Մշակ»ի մէջ գրեց (Ո՞ւր ենք գնում) ,կայ հասարակութեան մէջ, եթէ այդպէս կարելի է ասել, մի սարսափելի, մի վտանգաւոր ստորերկեայ շարժում, որ խոր արմատներ է գցել ռուսաց հողի վրայ»:
,Անուանեցէ՛ք սոցիալիզմ, անուանեցէ՛ք միջազգային յեղափոխական կուսակցութիւն, անուանեցէ՛ք անարխիական, անիշխանական կուսակցութիւն, միեւնոյն է, ինչ անուն տաք այդ ուղղութեան մարտիկներին»:
Գ. Արծրունին 1868-ին «Հայկական Աշխարհ» թիւ 11ի մէջ «ինչի՞ չենք հիմնում» յօդուածին մէջ կը գրէ ,Այո՛, մենք վաճառականութեամբ ենք պարապում, մենք առնում ենք եւ ծախում ենք, վաճառականութիւնից շահում ենք, բայց միթէ՞ այնպիսի ազգին, որ միայն առնում է եւ ծախում, իսկ ինքը ոչինչ չի արդիւնաբերում, կարելի է վաճառականական ազգ անուանել» եւ կը շարունակէ՝ Հայերի վաճառականութեան այդ թշուառ վիճակի պատճառն ի՞նչ է: Պատճառն այն է, որ հայերը առնում ու ծախում են, բայց երբեք իւրեանք արդիւնքները չեն ծնում, հիւրերը չեն պատրաստում, գործարաններ չեն հիմնում:
Անդրկովկասի եւ Հայաստանի արդիւնաբերութեան զարգացման նուիրուած իր բազմաթիւ յօդուածներուն մէջ Գրիգոր Արծրունի շարունակ կ’արծարծէ հետեւեալ կէտերը.-
Ա.- Հայ հարուստը պէտք է վաճառականութենէն անցնի արդիւնաբերութեան՝ իր դրամագլուխը ներդնելով գործարաններու հիմնադրամին մէջ:
Բ.- Անոր համար հայ հարուստը պէտք է տիրապետէ ժամանակի թեքնիք գիտութիւններուն:
Գ.- Հայ հարուստը պէտք է յատուկ ուշադրութիւն դարձնէ Անդրկովկասի բնական հարստութիւններուն (քարիւղի եւայլն) շահագործման:
1884ին Գրիգոր Արծրունի կը կորցնէ իր հայրական կալուածները, Յուլիսի 11ին ,Մշակ»ի վերջին թիւը լոյս տեսնելէն վերջ ժամանակաւորապէս կը դադրեցնէ թերթին հրատարակութիւնը եւ կը մեկնի արտասահման:
,Մշակ»ի խմբագիրներէն էին Գրիգոր Արծրունի մահէն վերջ Ալեքսանդր Քալանթարը (1892-1913), Համբարձում Առաքելեան (1913-1918) եւ Լեւոն Քալանթարը (1918-1920), վերջինը արցախցի Լիոյի-Առաքել Բաբախանեանի օժանդակութեամբ:
Մայիս 6, 1890թ. տեղի կ’ունենայ Գրիգոր Արծրունի գրական-հրապարակախօսական գործունէութեան 25ամեայ յոբելեանը:
Օրուան հանդիսութեան ներկայ կ’ըլլայ Թիֆլիսի նահանգապետ Շերուշիձէն: Երբ նահանգապետին կը հարցնեն, թէ ինչո՞ւ կը մասնակցի այս երեկոյին, ան ցոյց կու տայ ներքին գործոց նախարարի հեռագիրը՝ որով իրեն կարգադրուած էր օժանդակել յոբելեանի կազմակերպմանը, որովհետեւ յոբելեարը, ինչպէս գրած էր նախարարը, «ռուսական գաղափարների կրողն է»:
Գրիգոր Արծրունին գրած է երկու գիրքեր ,Այնտեղ եւ Այստեղ» ուսանողական կեանքէն եւ ,Էվելինա» վիպակը, որ վերջը ռուսերէնի ալ թարգմանուած է: 1878ին լոյս տեսած է անոր մի աշխատութիւնը՝ «Թուրքաց Հայերի տնտեսական դրութիւնը» գիրքը:
Դեկտեմբեր 19, 1892-ին ընկաւ դարաշրջանի տաղանդաւոր այս հրապարակախօսը, ընկաւ 20 տարուան անողոք եւ վճռական պայքարէն ետք: Անոր յանկարծակի մահը խոր վշտով համակեց հայ հասարակութեան բոլոր խաւերուն:
Դեկտեմբեր 27-ին, Թիֆլիսի Խօջիվանքի գերեզմանատան մէջ, հասարակութիւնը կատարեց անոր թաղումը՝ մեծ շուքով:
Դագաղը կը քաշէին եօթը դիակառք եւ կը հետեւէին մի քանի տասնեակ հազարաւոր յուղարկաւորներ:
Ալեքսանտր Շիրվանզադէ կը գրէ.՛
«… Յիշում եմ Քրիստափոր Միքայէլեանցին, որ նոր էր աւարտել ուսման ընթացքը Թիֆլիսի ռուս ուսուցչական դպրոցում:
Յիշում եմ դեռահաս Սիմէոն Զաւարեանցին, որ այն ժամանակ դեռ ուսանող էր: Նրանք շարունակ վազում էին մերթ Արծրունու, մերթ Րաֆֆիի մօտ, լսելու համար նրանց խորհուրդները:
Երկուսն էլ պատանեկութեան պաշտելիներն էին: Քրիստափորը իր անմահ ժպիտով, որի նմանը ես երբեք չեմ տեսել ոչ մի ուրիշ դէմքի վրայ, իսկ Սիմոն Զաւարեանն իր համեստ, կատարեալ հաւատացեալի կերպարանքով:6³
Երիտասարդութիւնը բոցավառուած էր, անհրաժեշտ էր ելք տալ նրա բուռն զգացումներին: Արծրունին համոզուած էր, որ ինքն է միայն կոչուած ղեկավարելու հայրենասիրական զգացումները, ես, յաճախ, այցելելով նրա մօտ, տեսնում էի նրա բուռն ոգեւորութիւնը:
Այստեղ ես անհրաժեշտօրէն մի քանի խօսք պիտի ասեմ Դաշնակցութեան մասին, որովեհետեւ ճիշդ այդ պահին էր, որ կազմակերպուեց այդ յեղափոխական կուսակցութիւնը իմ աչքերի առջեւ:
Ինչ ուզում են թող ասեն հակառակորդները, Դաշնակցութիւնը հայ ժողովուրդի հարազատ ծնունդն է եւ առաւելութիւններով եւ թերութիւններով հանդերձ:
… Երիտասարդութիւնը պաշտում էր ազատութեան գաղափարը եւ այդ գաղափարի համար ոգեւորւում մի կողմից՝ Խրիմեանով ու Վարժապետեանով, միւս կողմից Րաֆֆիի եւ Արծրունու գրիչներով:
… ,Մշակ»ի խմբագրութեան մէջ էին տեղում Հայաստանից եկած տխուր լուրերը եւ այնտեղ էր երիտասարդութիւնը մերթ յուսահատւում, մերթ ոգեւորւում էր: Բնական է, որ Արծրունին իրան պիտի համարէր կեդրոնական առանցք բոլոր իրերի:
Աւելի համեստ էր Րաֆֆին: Նա կպած էր իր գրասեղանին, թէեւ նրա դռները միշտ բաց էին եկողներու համար եւ համեստ բնակարանը՝ միշտ լեցուն երիտասարդներով:
Երիտասարդութիւնը տարբեր կարծիք ունէր Արծրունու մասին:
Ես յիշում եմ Քրիստափոր Միքայէլեանի խօսքերը.- ,Այլ է հրապարակախօսը, այլ է յեղափոխականը: Թողնէք Արծրունուն հանգիստ, չ’ենթարկենք նրա ,Մշակ»ը փակման վտանգին, բայց օգտուենք նրա ժողովրդականութինից ընդհանուր գործի համար»:
Նոյն կարծիքի էին եւ Սիմոն Զաւարեանը եւ բժիշկ Յովհաննէս Լորիս-Մելիքեանը եւ Կոստանդին Խատիսեանը՝ Դաշնակցութեան այդ իրական հիմնադիրները:
Ես իմ անունը չեմ աւելացնում, վասնզի իմ դերը համեմատաբար համեստ է եղել եւ շատ կարճատեւ: Ես առաջին տարին ընտրուած էի խմբագրական մասնաճիւղի անդամ: Այնուհետեւ, ես հրաժարուեցի՝ այն սոսկ պատճառով, որ ես ինձ իսկական յեղափոխական չէի զգում: Միակ բանը, որին յարած էի ամբողջ էութեամբս, գրականութիւնն էր, որից չէի ուզում կորցնել եւ ոչ մի օր:
Իր անսահման ժողովրդականութեամբ հանդերձ, Արծրունին մտքերի անդրդուելի ղեկավար չէր: Վերջապէս, Արծրունին, այսպէս թէ այնպէս, գրչի մարդ էր եւ ոչ քաղաքական գործիչ: ,Մշակ»ը նրա սրբութիւն սրբոցն էր, որին նա չէր կարող զոհել որեւէ քաղաքական խնդրի, իսկ զբաղուել յեղափոխական գործով, կը նշանակէր վտանգի ենթարկել լրագրի գոյութիւնը: Հարկաւոր էր մի նոր Արծրունի մի նոր գործի համար: Այդպիսին չկար: Բայց կար մէկը, … բայց կար մէկը, որ ունէր միայն մի եզակի յատկութիւն, անկեղծ դէպի նոր գործը եւ անպայման անձնուիրութիւն: Քրիստափոր Միքայէլեանն էր»:

Գրիգոր Արծրունի փոքր եղբայրն էր Անդրէաս Արծրունիին, ուսուցչապետ, երկրաբան, հանքաբան, երկրաքիմիկոս եւ բիւրեղաքիմիկոս: Ծնած էր Մոսկուա, ուսած էր Դորպատի եւ Հայտելպէրկի համալսարաններուն մէջ: Երեք անգամ այցելած է Հայաստան եւ հետազօտած Վանա Լիճի եւ շրջակայ միջավայրի երկրաբանական կառուցուածքը:
Արծրունիներու գերդաստանի վերջին շառաւիղը Անդրէաս Արծրունին էր, որը ինչպէս նաեւ անոր մեծ եղբայրը՝ Գրիգոր Արծրունին, կեանքէն հեռացաւ անժառանգ:
Անոնցմով վերջացաւ Վասպուրականի Արծրունիներու նշանաւոր տոհմին պատմութիւնը…:

«Ես կ’ուզէի, որ գերեզմանիս վրայ դրուած լինէր պարզ ժայռի կտոր
եւ նրա վրայ կարդացուէր սոսկ ազգանուն»:

Եւ ժամանակի մտաւորականութիւնը իրագործեց հրապարակախօսի վերջին կտակը:
Ժայռի կրծքին, յղկուած փոքրիկ մի տարածութեան վրայ, ոսկեզոծ տառերով փորագրուած խմբագրի ստորագրութիւնը:

Գերմանիա

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles