ԳԱՀ ԿԸ ՓՆՏՌԵՆՔ, ՀՈԳԵՄՏԱՒՈՐԸ ԿԸ ՀԻՒԾԻ, ՍՐԱՀԸ ԴԱՏԱՐԿ է, ԲԵՄԸ՝ԱՆԼՈՅՍ. ՄՆՋԱԽԱՂԸ Ե՞ՐԲ Կ’ԱՒԱՐՏԻ

0 0
Read Time:8 Minute, 59 Second

 

Յ. Պալեան

Ժողովուրդի հանճարին առաջին գործիքը իր լեզուն է:

Ի՞նչ բանի կը ծառայէ համրի մը շատ գաղափարներ ունենալ:

Սթանտալ, ֆրանսացի գրող, ԺԹ դար

            Գրողի այս խօսքերը յիշել ամէն անգամ, երբ բանգիտութեամբ օտար լեզուներ փոխ կ’առնենք, իմաստութիւն կը ծախենք եւ առաջնորդ կ’ուզենք ըլլալ, ինքնագոհութեամբ մնջախաղի հանդէսներ կը կազմակերպենք աստ եւ անդ, բեմ կը զբաղեցնենք՝սաւառնող ժողովներով, գրականութեամբ, լրատուամիջոցներով:

            Չէ՞ք կարծեր որ այս պատճառով ալ կը դատապարտուինք մնալու հոն ուր որ ենք:

            Համրերու խօսակցութիւն, գործ եւ գործակցութիւն:

            Հանրապետութիւն եւ Սփիւռք (ներ) նոյն ուղղութեամբ չնայելով ազգը եւ հայրենիքը վերածած ենք երթալ-գալու ժողովներու եւ աղմուկի, տիկնիկային հանդէսի, տուրիզմի անսահման դաշտի: Կը խօսուի ամէն բանի մասին, տնտեսութիւն, բանակ, բանակցութիւն: Օդանաւ բարձրանալու եւ  իջնելու խաղ կայ: Կան Զոհեր: Կայ կոռուպցիա: Փտախտ կամ խաթարում ըսել տգիտութիւն է, այդ բառերը չկան, անհետացուցած ենք: Պարգեւավճարներ: Հաշուեյարդար: Վթարներ: Բիզնես: տուրիստ:

            Հայը հանդիսատես է: Կը սպասէ:    Ի՞նչ բան: Ուրկէ՞

            Ա՞զգը…

            Ազգը տագնապի մէջ  է, պարտութիւններ կը գումարէ, որովհետեւ ընդունած է կորսնցնել իր մէկութիւնը: Ուժ դառնալու, տոկալու եւ տեւելու լուռ անկարողութեան հետ հաշտութիւն: Ամէնքս ալ կը պոռչտանք որ մենք ենք  ամենէն հզօրը, իրաւացին, իմաստունը: Մի՛շտ մաշող յոգնակիներ: Միջոցին՝ ո՞ւր կը հասնին, հասած են, կը հասցնենք Ազգը եւ եւ Հայրենիքը:

            Ազգը հոգեմտաւոր շաղախ, ժառանգութիւն եւ մէկութիւն է: Անոնցմով կ’ըլլանք ազգ եւ հայրենիք: Իսկ երբ չգան, չկան, մարդ արարածներով կը կազմուի անդէմ ամբոխ:

            Ընդարմացած արտադրող, սպառող, ապահովութիւն փնտռող եւ զուարճացող անհատ եւ հաւաքականութիւն, հոգեմտաւոր հիւծախտի մէջ ենք: Կարծէք կ’ամչնանք խօսելու մեր հոգեմտաւոր կորուստի մասին: Եթէ  դեռ այդ ալ յառաջդիմութիւն չհամարենք: Եւ այդ կորուստը կ’աճի:

            Յաճախ կը յիշեմ եւ կը կրկնեմ Ռաֆայէլ Իշխանեանի պարզ եւ յստակ չորս բառերով խօսքը. ԱՌԱՆՑ ԼԵԶՈՒԻ Ի՞ՆՉ ԱԶԳ

            Առանց ականջները խուփ պահելու կը լսե՞նք, լսա՞ծ ենք խօսքը:

            Եթէ լսած ենք, ի՞նչ ըրած ենք եւ ի՞նչ կ’ընենք:

            Այսօր, պատմութեան ընթացքին կազմաւորուած հայերէնը,  ազգի եւ ժողովուրդի ժառանգած հարազատ եւ հասարակաց լեզուն նո՞յնն է, թէ՞ այլասերած, Հայկական ծագումով նոր լեզու մը:

            Լեզուն աշխարհայեցողութիւն եւ աշխարհընկալում է, այսինքն՝ ազգային ինքնութեան գրաւական: Անով անցեալ, ոգեկանութիւն, միտք կը ստանանք եւ կը շաղուինք, մենք մեզ եւ զիրար կը ճանչնանք : Այդ լեզուն մայրենին է, զոր դադրած ենք որպէս ժառանգութիւն ընդունելէ, իւրացնելէ, կը զեղծենք:

            Հայութիւնը դարձա՞ծ է առանց սեփական լեզուի ժողովուրդ, խօսելով հանդերձ լեզուներ, որոնք իր ինքնութեան կրողները չեն: Ի՞նչ բանի կրող են:

            Պահա՞ծ ենք հայերէնը եւ անով ստացուած մեր հարազատ աշխարհընկալումը:

            Ո՞վ կը յիշէ Շաւարշ Միսաքեանի խօսքը, որ այլապէս նշդրակած է մեր անպատասխանատուութիւնը եւ նահանջը, երբ լեզուն, գործնապաշտութեամբ դարձուած ենք, ինչպէս  այնքան իրաւութեան բրտութեամբ ըսած է՝ «հաց պանիրի հայերէն»…

            Ժամանակակից ֆրանսացի հոգեբոյժ մը, Վալերի Փերա Կիյօ կ’ըսէ, որ «առանց մայրենի լեզուի մարդ հաշմանդամ է»:

            Այսօր, Հանրապետութեան եւ Սփիւռք(ներ)ի հայերու, երէցներու եւ մանաւանդ նորերու ո՞ր տոկոսի մայրենի լեզուն է հայերէնը: Եթէ միայն կարելի ըլլար, նոյնիսկ մօտաւոր ճշգրտութեամբ վիճակագրութիւն մը կազմել, տգէտ չէինք մեռներ, կը հասկնայինք, թէ ինչո՞ւ կը մեռնինք կամ պիտի անհետանանք:

            Ազգի Հաշմուածները չեն գար միայն ռազմի դաշտէն: Միթէ՞ մեր ներկայ պայմաններուն մէջ ազգովին, գիտութեամբ եւ անգիտութեամբ, չենք դարձած հաշմանդամ:

            Հայերէնը այսօր ազգի մայրենի լեզո՞ւն է, ստացուած մօր կաթին հետ, խօսուած, երգուած, աղօթուած: Այդ տեսնելու հոգեկան ուժը եւ իրատեսութիւնը չունինք:

            Նահանջած ենք: Ամէն գոյնի եւ բնոյթի ինքնագոհ «ղեկավարութիւններ»ը, վասն գործնապաշտութիւններու, տեղայնութիւններու, յաջողութիւններու, մարդորսական ճապկումներու, հայը հեռացուցած են իր հարազատ լեզուէն:

            Պատշաճելու համար հայերէնը դարձուցած ենք փոխառութիւններու աղբանոց:

            Եւ կը շարունակենք նոյն ոգիով. ռուսերէնը դարձնել, հայերէնի կողքին, երկրորդ պաշտօնական լեզու: Քանի մը տարի առաջ առաջարկող եղաւ, որ անգլերէնն ալ դառնայ պաշտօնական լեզու:

            Թրքական տիրապետութեան տակ ապրող հայեր չէին սպասած մեր օրերու իմաստունները, աշխարհընկալման համար որդեգրած էին թրքերէն աղօթել, եւ այդպէս շարունակուած է. աղօթել արաբերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն:

            Դուք լսա՞ծ Ներսէս Շնորհալիի գրաբար հայերէն շարականը… թրքերէն…, որ հայատառ տպուած է ժամագիրքի մէջ, որ նախընթաց է եւ կը լուսաւորէ ներկայի նահանջներու ճանապարհը.

            Քելամ ուլլահ սեմավաթի

իպտիտան ռապ էյլատի

վէ սեմավի ասկէրլէրի

հաքիքի նուր մէլէքլէրի…

            Կամ լսա՞ծ էք հաւատքի քարոզիչ հայը, որ Յարութեան գաղափարի մասին խօսելով ըսած է «Յիսուս Փետերմիզին ղըյամ էտտիքի ֆիքիր իլա»…

            Այսպէս լսելով եւ աղօթելով ի՞նչ աշխարհընկալում կրնայինք ունենալ:

            Այսօր ալ, անգլերէն, արաբերէն, ֆրանսերէն, սպաներէն եւ այլ լեզուներոով ճառ խօսելով, այլ լեզուներով հաղորդակցելով ո՞ր հասարակ յայտատարին վրայ  նոյն աշխարհընկալումը պիտի ունենանք եւ նոյն ճամբաներով ընթանանք:          Երէկ եւ այսօր մեր նահանջով, մեր հոգեկանութեան աւերը մենք կը գործենք:

            Տեսակարար տարբերութիւն կա՞յ քելլամ ուլլահ սեմավաթիին եւ օտար լեզուներով խօսուած ճառերուն եւ քաղաքական կոչուած թխածոյ վերլուծումներուն մէջ:

            Ֆրանսերէնին վտանգ չէր սպառնար, բայց ֆրանսացի գրողը անցեալ դարերուն, չես գիտեր ի՞նչ նախազգացումով ըսած է. «Մինչեւ մահ պիտի պաշտպանեմ բիւրեղեայ ֆրանսերէնը»:(Ֆրանսուա տը Մալհերպ, (ֆրանսացի բանաստեղծ, ԺԶ-ԺԷ դար):

            Մենք ինչպէ՞ս պաշտպանած ենք եւ կը պաշտպանենք հայերէնը, երբ հին-նոր գործնապաշտութեամբ հայերէնը հեռացուցած ենք իր ուղղագրութենէն, սխալագրութիւնը դարձնելով օրէնք եւ ըսել՝ արդի, երբ հայերէնի մէջ տուն տեղ եղած են եւ կը գործածուին հազարաւոր օտար բառեր, որոնք օր աւուր կը բազմանան: Ինչպէ՞ս հայերէնը պիտի պաշտպանուի, երբ մեր ժողովուրդին հետ խօսելու համար հայերէն թերթը լոյս կը տեսնէ այլազան լեզուներով եւ գոհունակութիւն կը զգանք:

            Մամիկ մը կ’ըսէր, որ ամէն անգամ որ ուղտը ծունկը գետին կը դնէ, հոն քարվանսարայ չի շինուիր… Հիմա ազգովին քարվանսարայ շինելու գործին լծուած ենք, այդ կը համարենք յառաջդիմութիւն, եւ  մեր ինքնութեան գլխուն կը դնենք փշէ պսակ:

            Ֆրանսացի գրողին պէս, հայ գրողը, մտաւորականը, էսթէպլիշմընթները, հրաշք պահու մը քաջութիւն պիտի ունենա՞ն բուժուելու ասդին-անդին ազգի գոյատեւման չառնչուող քարվանսարայներներ շինելու ախտէն, նոյնիսկ զանոնք քանդելու, ընելու այնպէս՝ որ հարազատութիւնը չփոխարինուի անհարազատով, մենք դուրս գանք ամէն կարգի վրարձու սենեակներէ: 

            Քաղաքական ղեկավար, գիտնական, գրող, ինքնութեան աղքատացման հրապարակի մրցակցութիւններէն անդին անցնելով, իրենց հոգին եւ ազգը կը փրկեն, եթէ կրկնեն ֆրանսացի գրողին խօսքը եւ զայն բանիւ եւ գործով կենսագործեն, մեր ներկայէն լաւ կ’ըլլայ մեր վաղը: Այս ընելու համար օդանաւէ եւ աթոռներէ, բարձրախօսներէ հեռացած եւ ամբոխները ոտքի չքնացող ղեկավարութիւն կարիք ունի ազգը, ոչ այս կամ այն հատուածը, հայերէնը վերականգնելով որպէս մէկ, հարազատ եւ ընդհանական լեզու:

            Այս հարցերուն մասին ամէն անգամ երբ կը մտածեմ, աչքիս առջեւ կը պատկերանայ անփառասէր մարդու մը, բանաստեղծի մը պատկերը, իր պարզ բառերով եւ խօսքով, զոր կը փորձեմ անգիր ըսել վարժեցնել թոռանս: Բանաստեղծը, որ անպչրանք եւ անպաճոյճ հայ էր, կը կոչուէր Մուշեղ Իշխան: Եթէ անոր տողերը ներկայի Հանրապետութեան եւ սփիւռքներու գոյնզգոյն կարգախօսային դատարկաբանութիւնները փոխարինէին եւ լսողներ ըլլային, չէինք գտնուեր հոն ուր որ ենք, այլ՝ կը վերականգնէինք:

            Որքա՞ն դրական գործ կատարած կ’ըլլային մեր մեծխօսիկ քաղաքական վերլուծուբանները, եթէ ժամանակ մը դադրէին օտարներու իստերու եւ իզմերու պղտորութիւններով ոռոգելէ հայոց հոգիները, Մուշեղ Իշխանի ՏՈՒՆը կառուցէին հոն ուր հայեր կան, այդ ընէին առանց սեթեւեթի, ինքնութեան, տոկալու եւ տեւելու կամքի համար: Ո՛չ անկարեւոր կարեւորութիւններու:

            Համահայկական ժողովնրու, հանրաժողովներու, հեռատեսիլային վիճարկումներու ընթացքին, ինչո՞ւ չյիշել եւ չվերլուծել հայու վճիտ խօսքը, զայն չբերել իւրաքանչիւրին իր յարկին տակ: Այն օրը որ սկսինք խորաններէն, դահլիճներէն, հնչեցնել եւ ընել այնպէս, որ հայը լսէ եւ զգայ հարազատութեան իրաւ պատգամը, այդ կ’ըլլայ վերականգնումի իսկական մարտակոչ:

            Այդ կ’ըլլայ, երբ մեր թերթերը, բեմերը, ժողովները եւ առաջնորդները, նախ իրենք կը դառնան ազգի ոգին պահած հայերէնի պահակ եւ կրող, չխրելով, վասն չեղած եւ չըլալիք յաջողութիւններու, օտարումներու ճահիճին մէջ:

            Հետեւութեամբ Մուշեղ Իշխանի, պատասխանատուութեամբ  հարցնենք.

            Այսօր՝

            . ՀԱՅ ԼԵԶՈՒՆ ՏՈ՞ՒՆՆ Է ՀԱՅՈՒՆ

            . ՀԱՅԸ ԱՆՈՐ ՀԱՐԱԶԱՏ ՏԱՆՏԷ՞ՐՆ Է ԹԷ՝ ԿԻՐԱԿՆՕՐԵԱՅ ՀԻՒՐԸ

            . ՀԱՅ ԶԱՆԳՈՒԱԾՆԵՐԸ ԱՅՍՕՐ Ի՞ՆՉ ՍՆՈՒՆԴ ԿԸ ՍՏԱՆԱՆ ԱՆԿԷ

. Ի՞ՆՉ ՊԱՀԱԾ ԵՆՔ ԱՆՈՐ ԳԵՂԷՆ ԵՒ ՊԵՐՃԱՆՔԷՆ

. ԱՆ ՏԵՒԱԾ Է ԴԱՐԷ ԴԱՐ, ՊԻՏԻ ՏԵՒԷ՞ ՎԱՂԸ ԵՐԲ ՕՏԱՐՈՒՄՆԵՐԸ ԽԱՐԱՆ ԵՆ

. Ո՞ՒՐ ՊԻՏԻ ՏԻ ՀԱՍՆԻ ԱԶԳԸ ԽԱԺԱՄՈՒԺԻՆ ՄԷՋ ՕՏԱՐ ԿՈՐՍՆՑՈՒՑԱԾ

ՀՈԳԻՈՎ

 

            Տէրունական   աղօթքի պէս ամէն օր կրկնել Մուշեղ Իշխանի տողերը, մտածել եւ գործել, հարց տալով, թէ, թէ ո՞ւր ենք եւ ո՞ւր պիտի հասնինք, ի՞նչ պէտք է ընենք եւ չե՞նք ըներ:

            Դատապարտուա՞ծ ենք, շատախօսելով մենք մեզ դատապարտելու «հաց-պանիր»ի ժողովուրդ ըլլալու վիճակին:

            Չամբասատանել օտարները եւ չարերը:

            Յիշել եւ խօսիլ մեր ըրածի եւ մանաւանդ՝ չըրածի մասին:

            Այսինքն գործել ճշմարիտ պատասխանատուութեամբ: Ո՛չ ընչաքաղցութեամբ եւ ո՛չ մեծ կամ մանր կրպակային փառասիրութիւններով, որոնք ազգը կը կանգնեցնեն պատի առջեւ:

            Կանգնեցուցած են:

            Մինչեւ ե՞րբ կրնանք տոկալ եւ տեւել ինքնախաբէութեամբ:

            Աշակերտել հարազատին:

            Կրկին ընթերցել Մուշեղ Իշխանը:

            Ընթերցե՛լ միասին… որպէսզի հաւաքաբար տեւենք:

            Սպասելով որ գան մարդիկ, բանաստեղծին պէս, եւ բարձրագոչ ըսեն, թէ «կարմիր գլխարկ դրին, պիտի դնեն, նահանջին եւ ազգը որպէս այդպիսին իրա-ւութեամբ առաջնորդեն:

            Լսել եւ ընթանալ՝ կրկնելով, որ՝

 

Հայ լեզուն տունն է հայուն աշխարհիս չորս ծագերուն,
Ուր կը մտնէ ամէն հայ իբրեւ տանտէր հարազատ,
Կ՛ըստանայ սէր ու սնունդ, սրտի հպարտ ցնծութիւն
Եւ բորեանէն ու բուքէն հոն կը մնայ միշտ ազատ։

Քանի՜ դարեր եւ քանի՜ ճարտարապետ հանճարներ
Աշխատեցան անոր տալ վեհութիւն, գեղ ու պերճանք,
Քանի՜ գեղջուկ բանուորներ տքնեցան տիւ եւ գիշեր,
Որոնք թաղուած են հիմա մոռացութեան մութին տակ։

 

Մշտանորոգ ու միշտ հին՝ ան կը տեւէ դարէ դար,
Իր ճրագները՝ միշտ լոյս, իր օճախին հուրը՝ վա՛ռ,
Բարիքներով անսպառ լեցուն ամբարն ու մառան։

Հո՛ն է միայն, որ կրնայ գտնել ամէն հայ կրկին
Խաժամուժին մէջ օտար կորսնցուցած իր հոգին,
Անցեալն անհուն եւ ներկան, նոյն իսկ մթի՜ն ապագան…

 

            Այս տողերը ինքնախօսութիւն  են , եթէ՝

            Հանրապետութեան մտաւորականութիւնը, ղեկավարութիւնը, գրողները, Պետութիւնը, ակադեմիկոսները, հրապարակագիրները, ուսուցիչները, նաեւ բնական ողջախոհութիւն պահած ժողովուրդը, միահամուռ կամքով, չորոշեն գրուած եւ խօսուած հայերէնէն ԱՐՏԱՔՍԵԼ գիտոսիկութեամբ հայերէնը աղճատած եւ օտարման առաջնորդած եւ առաջնորդող հազարաւոր բառերը, ազգի փնտռուած իրաւ հպարտութիւնը եւ անխաթար ինքնութիւնը վերականգնելու համար,

            Սփիւռքներու քաղքաքենիացած օտարախօս եւ օտարագիր մտաւորականութիւնը եւ ղեկավարութիւնները ճիշդ ըմբռնելով իրենց դերը եւ պարտականութիւնը, անխարդախ հայերէնի պաշտպանութեան պատասխանատուութիւնը չստանձնեն, զայն չդարձնեն իսկական եւ ամբողջական հաղորդակցութեան եւ հաղորդութեան միջոց, թերթերէն, եկեղեցիներէն, դպրոցներէն, լրատուամիջոցներէն, ժողովներէն, բեմեր, համացանց եւ առօրեայ, կը դառնան հայ ժողովուրդի ի սպառ անհետացումը հետապնդողներու առարկայական դաշնակիցները:

            Այս իրատեսական, նիւթապաշտութիւն չյանձնուող, եսերու բաւարարման չձգտող ազգաշէն եզրակացութիւն է:

            Այս անվարան պէտք է բարձրաձայնել մեզ օտարման տարած եւ տանող բոլոր լեզուներով, այս ընել՝ հարազատութեան հանդէպ հաւատարմութեան քաջութեամբ:

            Իրենք իրենց վրայ հիացող օտարաբարբառներուն պիտի կարենա՞նք ըսել, որ վերջ տան երգով կամ առանց երգի, խօսափողով կամ առանց խօսափողի, փողկապով կամ առանց փողկապի, ծափով կամ գլխիկոր խուճապի նահանջին:

            Միշտ յիշելով եւ յիշեցնելով՝ որ ՎԱՂԸ ՄԻՇՏ ՈՒՇ Է:

            Կար ժամանակ իրբ որմազդներ կային, որոնք կ’ըսէին՝ԹՐՔԵՐԷՆ ԽՕՍՈՂԻՆ ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԷ՛ :

            Կը խորհի՞նք, երբեմն, որ ԵԿԱԾ Է ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԸՍԵԼՈՒ՝ ՀԱՅԵՐԷՆ ՉԽՕՍՈՂԻՆ ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԷ՛:

            Իրաւ հայապահպանման եւ վերականգնումի տեսանկիւնէ, ի՞նչ է տարբերութիւնը թրքախօսութեան, անգլիախօսութեան, ռուսախօսութեան եւ այլ լեզուախօսութիւններու միջեւ: Այս հարցման պէտք է առանց  ճապկումներու պատասխանել անկեղծութեամբ, եթէ այդ առաքինութիւնը դեռ մնացած է, որպէսզի ԱԶԳԸ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ ՄՆԱՆ ԵՒ ՏԵՒԵՆ:

            Այս կ’ըլլայ ԱԶԳԱՅԻՆ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒՄ:

            Եթէ ուշանանք, եթէ չենք ուշացած, նոր լեզուներով եւ երջանկութեամբ ՔԵԼԱՄ ՈՒԼԼԱՀ ՍԵՄԱՎԱԹԻներով ազգ պիտի պահենք-չպահենք…

 

 

Յետ գրութեան պէս կը  կցեմ Մուշեղ Իշխանի բանաստեղծութիւը, ի պէտս մեծերու եւ նուազ մեծերու

Հայ Լեզուն Տունն Է Հայուն…

Հայ լեզուն տունն է հայուն աշխարհիս չորս ծագերուն,
Ուր կը մտնէ ամէն հայ իբրեւ տանտէր հարազատ,
Կ՛ըստանայ սէր ու սնունդ, սրտի հպարտ ցնծութիւն
Եւ բորեանէն ու բուքէն հոն կը մնայ միշտ ազատ։

Քանի՜ դարեր եւ քանի՜ ճարտարապետ հանճարներ
Աշխատեցան անոր տալ վեհութիւն, գեղ ու պերճանք,
Քանի՜ գեղջուկ բանուորներ տքնեցան տիւ եւ գիշեր,
Որոնք թաղուած են հիմա մոռացութեան մութին տակ։

 

Մշտանորոգ ու միշտ հին՝ ան կը տեւէ դարէ դար,
Իր ճրագները՝ միշտ լոյս, իր օճախին հուրը՝ վա՛ռ,
Բարիքներով անսպառ լեցուն ամբարն ու մառան։

Հո՛ն է միայն, որ կրնայ գտնել ամէն հայ կրկին
Խաժամուժին մէջ օտար կորսնցուցած իր հոգին,
Անցեալն անհուն եւ ներկան, նոյն իսկ մթի՜ն ապագան…

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles