ԵՐԲ ԲԱՐՔԵՐԸ ՍՊԱՆՈՒՄ ԵՆ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

Գէորգ Դարբինեան Ազգային ժողովում քննարկւում է «կուսակցութիւնների մասին» օրէնքի նախագիծը: Նոր Սահմանադրութեամբ այն սահմանադրական օրէնքի կարգավիճակ ունի եւ պէտք է ընդունուի Ազգային Ժողովի պատգամաւորների 3/5-րդ ձայներով: Սահմանադրութեամբ կուսակցութիւնների մասին օրէնքին նման առանձայատուկ կարգավիճակ տալն ինքնանպատակ չէ: Հայաստանն անցում է կատարում խորհրդարանական կառավարման համակարգի: Ազգային Ժողովի ընտրութիւնները կազմակերպւում են համամասնական ընտրակարգով: Եւ առանց կայացած կուսակցական համակարգի հնարաւոր չէ յուսալ, որ խորհրդարանական կառավարումը Հայաստանում որեւէ յաջողութիւն կ՚ունենայ: Ահա թէ ինչու է կարեւորւում այս օրէնքի ընդունումը: Սակայն հայաստանեան կուսակցական համակարգում, ինչպէս բազմաթիւ այլ ոլորտներում, հիմնական խնդիրը յարաբերութիւնների իրաւական կարգաւորման անբաւարարութիւնը կամ օրէնքի որակը չէ: Հիմնական խնդիրը օրէնքների պրակտիկ գործարկումն է, եւ որ շատ աւելի նշանակալի է` հասարակական-քաղաքական անտիարժէքային շատ աւելի ու աւելի կուռ ու կարծրացած համակարգը, արատաւոր աւանդոյթները, քաղաքականութեան, կուսակցութեան ու կուսակցականութեան մասին խեղաթիւրուած պատկերացումների, ստերէոտիպերի ամբողջութիւնը: Առանց դրանց յաղթահարման, որոնք մսխել են կուսակցութիւնների հանդէպ հանրային վստահութեան ռեսուրսը, ինչպիսի օրէնք էլ ընդունուի, գործանակում հանրային-քաղաքական կեանքում ոչինչ չի փոխուելու: Օրինակ ի՞նչ օրէնք պէտք է ընդունել, որ առանձին վերցրած որեւէ անհատ միայն ընտրութիւններին մասնակցելու կամ պարզապէս արհեստականօրէն իր համար ինչ-որ վիճակ ստեղծելու նկատառումով կուսակցութիւն չստեղծի կամ կուսակցութեանը չվերաբերուի որպէս բիզնես պրոյեկտի, որպէս քաղաքական «բազարներիէ, հանրութեան թիկունքում կուլիսային գործարքների մասնակցելու «միջոցի»: Ի՞նչ օրէնք կարող է բացառել այնպիսի իրավիճակները, երբ կուսակցութիւնից լիդէրի մեկուսումը յանգեցնում է ընդամէնը մէկ շաբաթուայ ընթացքում այդ կուսակցութեան կազմաքանդմանը` առարկայօրէն բացայայտելով, թէ որոնք են եղել այդ կուսակցութեան ստեղծման «արժէքային» նախադրեալները եւ դրան մարդկանց անդամակցութեան իրական շարժառիթներըէ: Հնարաւո՞ր է արդեօք պատկերացնել որեւէ այնպիսի օրէնք, որը արգելելու է հիմնադիր կամ նախընտրական ծրագրերում ինչ-որ յստակ սկզբունքներ, տեսլական, մեխանիզմներ սահմանելով հանդերձ դրանց բացարձակապէս հակասող օրինագծերի, նախագծերի, առաջարկութիւնների օգտին քուէարկելը, կամ դրանց բացարձակապէս հակադիր քաղաքական դիրքորոշում յայտնել` ելնելով միմիայն կոնիւկտուրային շահերից եւ առաջնորդուելով միայն պահի թելադրանքով: Երեւոյթ, որի համատեքստում գնահատելի է դառնում ոչ թէ գաղափարախօսութեանն ու ծրագրերին հաւատարմութիւնը, սկզբուքայնութիւնը, այլ ամբոխահաճոյ ելոյթներ ունենալը, անսկզբունքայնութիւնը երդուեալ ընդդիմադիրի անուան ներքոյ արդարացնելը: Ի՞նչ կարող է անել օրէնքը, երբ կուռքի վերածուելու եւ կայացմեան ցուցանիշ է դարձւում կուսակցութեան մեխանիկական ընդլայնումը: Երեւոյթ, որը խօսում է կուսակցական տոմսը միայն կարիերայի առաջխաղացման, մեծ կամ փոքր բիզնեսի համար «տանիք» ապահովելու միջոց դարձնող պատեհապաշտներով, կամ էլ ստիպողաբար կուսակցական դարձողներով համալրուելու մասին: Հետեւաբար կարո՞ղ է լինել որեւէ օրէնք, որը ի զօրու է արգելել, օրինակ, կուլիսային մակարդակով մանկավարժներին, բուժանձնակազմին, պետական հիմնարկների աշխատակիցներին ստիպողաբար կուսակցական դարձնելը, երիտասարդ անհատին արգիլել ընդամէնը տաս տարուայ քաղաքական գործունէութեան ընթացքում տասնմէկ կուսակցութիւն փոխել: Երեւոյթ, որը վկայում է ոչ այքան տուեալ անհատի` ինքնաիրացման եւ ինքնաբաւութեան լուրջ կ՚ոմպլեքսնէր ունենալու, այլեւ առաջին հերթին նմանների ծառայութիւններից օգտուող քաղաքական ուժի չկայացուածութեան մասին: Ինչպե՞ս է օրէնքն արգելելու մարդկանց ծանօթ-բարեկամ, ընկեր-«լաւ ախպեր» տրամաբանութեամբ, զուտ լաւութիւն անելու կարգով ստորագրութիւն դնել իրենց համար բացարձակապէս անծանօթ, նոր կուսակցութեան ստեղծման համար անհրաժեշտ ձեւաթղթի տակ` անգամ չիմանալով, որ ոչ թէ բարեկամին, ընկերոջը, ընկերոջ ընկերոջն օգնելու «հաւաստագիր» են ստորագրում, այլ անկախ իրենց կամքից, տուեալ կուսակցութեանն անդամակցելու դիմումի: Երեւոյթ, որի շնորհիւ կարելի է Հայաստանում ընդամէնը մի քանի օրուայ ընթացքում հաւաքել կուսակցութեան գրանցման համար անհրաժեշտ երկու հազար ստորագրութիւն: Սրանք խնդիրներ են, որոնք առաւելապէս բխում են հանրութեան քաղաքական հասունութեան մակարդակից, մտածողութիւնից: Խնդիրներ, որոնք կարող են քաղաքական դաշտը կառուցել մի կողմից ամենակուլ «հրէշայինէ, միւս կողմից մանր, անմրցունակ, ինքնանպատակ դարձող կուսակցութիւնների բազայի վրայ, որտեղ վերջիններս գոյութիւն պահպանելու համար, որպէս կանոն կամ խոշորների սպասարկուի դեր են սկսում կատարել, կամ ուղղակի դառնում են լուսանցքային: Այս իմաստով կուսակցութիւնների մասին օրէնքի ընդունումը դեռ հարցի լուծում չէ: Այն ընդամէնը կարող է առողջացման նախադրեալ ստեղծել` ընտրութիւնից ընտրութիւն յղկելով համակարգը, տանելով նպատակային խոշորացման եւ դաշտում մրցակցութեան ուժեղացման: Օրէնքը կարող է ապահովել կուսակցութիւնների ստեղծման, պահպանման եւ զարգացման խաղի հաւասար այնպիսի կանոննէր, որոնք խրախուսում են մի կողմից հանրային վստահութեան որոշակի նիշ ապահոված կուսակցութիւնների գործունէութիւնը, միւս կողմից` դաշտից այդ ինքնանպատակ կուսակցութիւնների բնական ճանապարհով մաքրմանը` կայացած կուսակցութիւնների մէջ տարալուծուելու կամ ուղղակի սեփական կամքով լուծարուելու միջոցով; Պէտք է յուսալ, որ առաջիկայ համապետական ընտրութիւնները գոնէ կը դնեն քաղաքական համակարգի առողջացման հիմքերը:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

ԵՐԲ ԲԱՐՔԵՐԸ ՍՊԱՆՈՒՄ ԵՆ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

ՍՓԻՒՌՔԸ ԵՒ «ԱՆԴՐԱԶԳ» ԵԶՐՈՅԹԻ ՀԱՐՑԱԿԱՆՆԵՐԸ

Թրքական Հետազօտական Կեդրոնը Բազմիցս Գովաբանած Է Փաշինեանը Եւ Քննադատած՝ Սփիւռքը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է