Իրան` Կործանման Եզրի՞ն

ՎԵՐԱ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Իրանը կը դիմագրաւէ իր ժամանակակից պատմութեան ամէնէն լուրջ ազգային ճգնաժամը: Տնտեսական փլուզումէն, քաղաքական ճնշումներէն եւ 2025-ի Իսրայէլի հետ պատերազմէն ետք ամբողջ երկրի տարածքին բռնկած են աննախադէպ եւ շարունակական բողոքներ: Սկիզբը տնտեսական դժգոհութիւնն էր շարժիչ ուժը, սակայն այժմ ժողովուրդը բացայայտօրէն կը մերժէ Իսլամական Հանրապետութիւնը: Ճակատագրական կարգախօսներու մէջ կը հնչեն «Մահ բռնապետին» եւ «Հեռացէք, հոգեւորականներ» կոչերը: Կառավարութիւնը կը դիմէ զանգուածային ձերբակալութիւններու, մահաբեր ուժի եւ համատարած համացանցային խափանումներու` փորձելով լռեցնել բողոքի ձայները, սակայն այս բոլորը միայն աւելի կը բորբոքեն զայրոյթը: Տնտեսական փլուզում` ապստամբութեան շարժիչ ուժը Բողոքներուն խորքը տնտեսական աղէտն է: Տարիներ շարունակ պատժամիջոցները, կաշառակերութիւնը եւ վատ կառավարումը կործանած են երկրի տնտեսութիւնը: Թումանը կորսնցուցած է իր արժէքի մեծ մասը, գիները կը բարձրանան, իսկ հիմնական ապրանքները դարձած են անհասանելի: Երիտասարդներու մօտ անգործութեան տոկոսը անցած է 40 առ հարիւրը, իսկ երբեմնի միջին դասակարգը գրեթէ վերացած է: Իսրայէլի հետ պատերազմը աւելի խորացուց տնտեսական ճգնաժամը` քանդելով ենթակառոյցները եւ սպառելով պետական պաշարները: Արդիւնքը եղաւ համատարած դժգոհութիւն, որ միաւորեց տարբեր խաւեր` քաղաքային մտաւորականներէն մինչեւ գիւղացի աշխատաւորներ ու ազգային փոքրամասնութիւններ: Այս համախմբումը ցոյց կու տայ, որ տնտեսական ճգնաժամը այլեւս միայն տնտեսական հարց չէ, այլ վերածուած է քաղաքական ու հասարակական գոյութեան հարցի: Հասարակութիւն մը, որ գերազանցած է իր կառավարիչները Իրանի բնակչութեան մեծամասնութիւնը երիտասարդ է, տեղեկացուած եւ հիասթափուած: Այս սերունդը կը մերժէ կրօնական բռնապետութիւնը եւ կը ձգտի ազատութեան: Կանայք` իբրեւ 2022-ի Մահսա Ամինիի բողոքներու ժառանգորդներ, դարձած են պայքարի խորհրդանիշը: Ազգային փոքրամասնութիւնները` քիւրտերը, պելուճները եւ արաբները այժմ շարժման առանցքին մէջ են` աւելցնելով ինքնութեան պայքարի տարր: Կառավարութեան գաղափարախօսական գործիքները` կրօնը, հակաարեւմտեան քարոզչութիւնը եւ ազգայնականութիւնը այլեւս ազդեցութիւն չունին այս նոր սերունդին վրայ: Նոր սերունդը կը գործածէ համացանցը, գաղտնի ցանցեր եւ միջազգային լրատուամիջոցներ` իր ձայնը բարձրացնելու համար: Այսպիսով, հասարակութիւնը կը դառնայ աւելի կազմակերպուած, աւելի համարձակ եւ աւելի համախմբուած, քան երբեւէ: Իշխանութեան տկարութիւնը եւ ապագայի հեռանկարները Հակառակ ճգնաժամին` Իսլամական Հանրապետութիւնը տակաւին ունի ճնշման հզօր միջոցներ: Յեղափոխական պահակազօրը կը մնայ հաւատարիմ, իսկ պետութիւնը կը վերահսկէ դատական համակարգը, լրատուամիջոցները եւ տնտեսութեան մեծ մասը: Սակայն ներսէն ճեղքեր սկսած են երեւիլ: Իշխանութեան մէջ տարակարծութիւններ կան, իսկ որոշ տեղեկութիւններ կը վկայեն դժգոհութիւններու մասին նաեւ անվտանգութեան ուժերուն մէջ: Ապագան կրնայ զարգանալ երեք հիմնական ուղղութեամբ` Բռնաճնշում եւ գոյատեւում.- Իշխանութիւնը կը շարունակէ ճնշել բողոքները, սակայն կը դառնայ աւելի մեկուսացած եւ փխրուն: Իշխանութեան պառակտում.- Տնտեսական փլուզումը կը ստիպէ վերնախաւը` փնտռել ելքեր, ինչպէս` անցումային կառավարութիւն: Յեղափոխական տապալում.- Զանգուածային ապստամբութիւն, որ կը տանի վարչակարգի անկման եւ անկանխատեսելի անցումի: Միացեալ Նահանգներու դիրքորոշումը Այս ճգնաժամին մէջ վճռորոշ է Միացեալ Նահանգներու դերը: Վերջին ամիսներուն Ուաշինկթըն հրապարակաւ դատապարտած է Իրանի բռնաճնշումները եւ` յայտարարած, որ կը դիտարկէ նոր պատժամիջոցներ: Քոնկրեսին մէջ քննարկումներ կան` արդեօք պէ՞տք է սահմանափակել կամ լիազօրել ռազմական գործողութիւններ: Միեւնոյն ատեն Միացեալ Նահանգներ կը փորձեն աջակցիլ իրանցի ժողովուրդին` ապահովելով համացանցի աւելի լայն հասանելիութիւն եւ խթանելով միջազգային ճնշում: Միացեալ Նահանգներու դիրքորոշումը կը հիմնուի երկու հիմնական մտահոգութիւններու վրայ. Մարդու իրաւունքներու պաշտպանութիւն` Իրանի մէջ բռնաճնշումներու դէմ միջազգային համերաշխութիւն ստեղծելու համար, Տարածաշրջանային կայունութիւն` կանխելու ճգնաժամի տարածումը Միջին Արեւելքի այլ երկիրներու մէջ: Այսպիսով, Միացեալ Նահանգներ կը դառնան ոչ միայն արտաքին դիտորդ, այլ նաեւ` ներքին ճնշումներու դերակատար: Իրանի ապագան այլեւս միայն ներքին գործ չէ. միջազգային դերակատարները, յատկապէս` Միացեալ Նահանգները, կը դառնան վճռորոշ խաղացողներ: Աշխարհաքաղաքական հետեւանքները Իրանի մէջ տեղի ունեցող ճգնաժամը խոր ազդեցութիւն ունի Միջին Արեւելքի աշխարհաքաղաքականութեան վրայ: Վարչակարգի տկարացումը կը թուլացնէ Իրանի ազդեցութիւնը իր տարածաշրջանային դաշնակիցներուն եւ զինուած խմբաւորումներուն վրայ, ինչպէս` Հըզպալլան Լիբանանի մէջ եւ հութիները Եմէնի մէջ: Այս իրավիճակը կը բանայ նոր հնարաւորութիւններ Սէուտական Արաբիոյ եւ Թուրքիոյ համար` իրենց դիրքերը ամրապնդելու տարածաշրջանին մէջ: Միաժամանակ Իսրայէլը կը դիտէ Իրանի անկայունութիւնը իբրեւ ռազմավարական առիթ` սահմանային անվտանգութիւնը ուժեղացնելու համար: Մեծ տէրութիւններու մակարդակով, Ռուսիան եւ Չինաստանը կրնան փորձել օգտուիլ Իրանի կարիքներէն` իրենց ազդեցութիւնը խորացնելու համար, մինչդեռ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները կը ձգտին սահմանափակել Իրանի տարածաշրջանային դերակատարութիւնը եւ ապահովել քարիւղի շուկաներու կայունութիւնը: Այսպիսով, Իրանի ճգնաժամը միայն ներքին հարց չէ, այլ կը վերածուի ամբողջ Միջին Արեւելքի ուժային հաւասարակշռութեան վերաձեւաւորման: Եզրակացութիւն Իրանը կը գտնուի իսկական ճգնաժամի սեմին: Տնտեսական փլուզում, հասարակական ապստամբութիւն եւ քաղաքական ճնշումներ կը համադրուին միջազգային ճնշումներու հետ: Ժողովուրդը կը պահանջէ ազատութիւն եւ արդարութիւն, իսկ իշխանութիւնը կը փորձէ գոյատեւել բռնաճնշումով: Ապագան կը մնայ անորոշ, բայց յստակ է, որ այս ճգնաժամը կը փոխէ ոչ միայն Իրանի ներքին իրականութիւնը, այլ նաեւ` ամբողջ տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական իրավիճակը:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Իրան` Կործանման Եզրի՞ն

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Ատրպէյճան Կ՛աջակցի Փաշինեանին` Ընդդէմ Հայ Ազգայնականներու

Սեղանին Շուրջ Նստիլը՝ Անկաշկանդ Ձայն Կը Պահանջէ

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է