Սեղանին Շուրջ Նստիլը՝ Անկաշկանդ Ձայն Կը Պահանջէ

«Արմինիըն Ուիքլի» Խմբագրական (թարգմանաբար) Սեպտեմբեր 16-ի Սպիտակ Տան հանդիպումն ու յաջորդած Երեւանի Աղօթքի Նախաճաշը աւելի լայն հարց մը կը բարձրացնեն՝ Եկեղեցւոյ անկախութեան, Սփիւռքի պատասխանատուութեան եւ քաղաքական հասունութեան մասին։ Հայ հոգեւոր առաջնորդներու՝ Միացեալ Նահանգներու նախագահին հետ ձուաձեւ գրասենեակին մէջ համախմբուած ըլլալու պատկերը, առաջին հայեացքով, դրական է։ Հայ հոգեւորականները պէտք է, որ իրենց տեղը ունենան ամերիկեան կառավարութեան բարձրագոյն մակարդակներուն։ Անոնք պէտք է կարենան ուղղակիօրէն խօսիլ նախագահներու, բարձրաստիճան պաշտօնեաներու եւ քաղաքականութիւն մշակողներու հետ՝ հայ ժողովուրդին, Հայաստանի քրիստոնէական ժառանգութեան, աշխարհի տարածքին հայ համայնքներու վիճակին, ինչպէս նաեւ պատերազմի, տեղահանութեան, գերեվարութեան եւ կրօնական ու մշակութային ժառանգութեան սպառնալիքներուն առնչուող բարոյական հարցերու մասին։ Քաղաքական իշխանութեան հետ շփումէն ինքնակամ հեռու մնալուն մէջ առաքինութիւն չկայ, երբ այդ մուտքը կարելի է պատասխանատու կերպով օգտագործել։ Սակայն Սեպտեմբեր 16-ի հանդիպումը աւելի կարեւոր հարց մը կը բարձրացնէ, քան այն, թէ հայ հոգեւորականները պէ՞տք է ներկայանան Սպիտակ Տուն։ Իրական հարցը այն է, թէ ինչպէ՞ս մուտք կը գործեն, ո՞վ կը սահմանէ օրակարգը, եւ ի վերջոյ անոնց ներկայութենէն ո՞վ է օգտուողը։ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Արեւելեան եւ Արեւմտեան թեմերու առաջնորդները, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Արեւելեան եւ Արեւմտեան թեմերու առաջնորդները, Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Եպիսկոպոսը եւ Հայ Աւետարանական համայնքի բարձրաստիճան ներկայացուցիչ մը ձուաձեւ գրասենեակին մէջ հանդիպեցան նախագահ Տանըլտ Թրամփի հետ։ Հանդիպումը նախաձեռնուած էր Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան եւ Սպիտակ Տան Հաւատքի Գրասենեակի համագործակցութեամբ, իսկ Հայաստանի դեսպանը եւս ներկայ գտնուած էր։ Պաշտօնական հաղորդագրութիւնները շեշտեցին Ա․Մ․Ն․-Հայաստան յարաբերութիւնները, քրիստոնէական կապերը, կրօնական ազատութիւնն ու խաղաղութիւնը, եւ նշեցին, որ հոգեւորականները միասնական աղօթք մը բարձրացուցած էին՝ նախագահ Թրամփի ներդրումը Հայաստան-Ատրպէյճան խաղաղութեան գործընթացին մէջ գնահատելով։ Այս բոլորը ինքնին առարկելի չէ։ Ոչ մէկ սխալ կայ հայ հոգեւորականներուն ամերիկացի նախագահի հետ աղօթելու մէջ, ոչ ալ՝ ամերիկեան կառուցողական դիւանագիտութեան որեւէ դրական դրսեւորում գնահատելու մէջ։ Սակայն ուշադրութեան արժանի է այս հանդիպման դասաւորումը։ Ամերիկահայ եկեղեցիները Հայաստանի պետութեան շարունակութիւնը չեն։ Անոնք ամերիկեան քաղաքացիական կեանքին մէջ արմատաւորուած ամերիկեան հաստատութիւններ են եւ պատասխանատու են այն համայնքներուն առջեւ, որոնց պատմութիւնը, համոզումները եւ ազգային մտահոգութիւնները շատ աւելի ընդարձակ են, քան Երեւանի որեւէ կառավարութեան կեանքը։ Անոնց հեղինակութեան կարեւոր աղբիւրը ճիշդ այս անկախութիւնն է։ Դեսպանատունը ունի յստակ եւ օրինական դեր մը. ան կը ներկայացնէ այն կառավարութիւնը, որ նշանակած է իր դեսպանը։ Եկեղեցին ունի այլ դեր մը։ Ան կը ներկայացնէ հոգեւոր աւանդութիւն մը եւ համայնք մը, որուն բարոյական պարտաւորութիւնները չեն կրնար սահմանափակուիլ օրուան կառավարութեան նպատակներով։ Երբ օտար պետութեան կառավարութիւնը կը դառնայ ամերիկահայ հոգեւոր առաջնորդներու եւ Միացեալ Նահանգներու նախագահի հանդիպման կազմակերպիչը, հրաւիրողը, մասնակիցը եւ մեկնաբանը, անխուսափելի վտանգ մը կը ստեղծուի, որ անկախ եկեղեցական հեղինակութիւնը ներառնուի այդ կառավարութեան դիւանագիտական ներկայացման մէջ։ Ասիկա չի նշանակեր, որ դեսպանատուներն ու եկեղեցիները երբեք պէտք չէ համագործակցին։ Անոնք անխուսափելիօրէն պիտի գործակցին, եւ երբեմն այդ համագործակցութիւնը կրնայ ծառայել օրինական ազգային շահի մը։ Սակայն բնականոն յարաբերութիւնը պէտք է պահպանէ հաստատութենական յստակ սահման մը։ Ամերիկահայ հոգեւոր առաջնորդներու եւ Միացեալ Նահանգներու կառավարութեան միջեւ հանդիպումները, սովորաբար, պէտք է կազմակերպուին այնպէս, որ եկեղեցիները բովանդակալից վերահսկողութիւն ունենան իրենց մասնակցութեան, օրակարգին եւ պատգամին վրայ։ Հոգեւորականները պէտք է ներկայանան ոչ թէ պարզապէս ուրիշի դիւանագիտական ծրագրին մէջ պատուաւոր հիւրերու դերով, այլ՝ իրենց ծառայած համայնքներուն անկախ ներկայացուցիչներու հանգամանքով։ Այս տարբերութիւնը մասնաւոր կարեւորութիւն կը ստանայ, երբ նկատի առնենք, թէ Սեպտեմբեր 16-ի հանդիպման պաշտօնական ներկայացումները ի՞նչ շեշտեցին եւ ի՞նչ չշեշտեցին։ Հանրային ներկայացումը կեդրոնացաւ խաղաղութեան, Հայաստան-Ա․Մ․Ն․ յարաբերութիւններուն, քրիստոնէական կապերուն եւ ներկայ դիւանագիտական գործընթացին վրայ։ Արեւելեան Թեմը հանդիպումը դրականօրէն ներկայացուց՝ զայն հաւատքի մասին վկայութիւն տալու եւ մնայուն խաղաղութեան համար աղօթելու առիթ մը համարելով, իսկ Արեւելեան Առաջնորդարանն ալ դրական գնահատեց հանդիպումը։ Այս տեսակէտները պէտք է յարգուին։ Սակայն լուրջ համայնք մը պէտք է նաեւ հարց տայ, թէ նախագահին առջեւ ի՞նչ այլ մտահոգութիւններ պէտք էր նոյն յստակութեամբ ներկայացուէին։ Համեմատելի հրապարակային շեշտադրում չկար Ատրպէյճանի մէջ շարունակուող հայ պատանդներու կալանաւորման, բռնի տեղահանուած Արցախի քրիստոնեայ հայերու իրաւունքներուն, ներկայիս Ատրպէյճանի վերահսկողութեան տակ գտնուող հայկական եկեղեցիներու եւ մշակութային յուշարձաններու պաշտպանութեան, կամ այն աւելի լայն անվտանգային եւ մարդկային իրաւունքներու չլուծուած խնդիրներուն վրայ, որոնք ամերիկահայ համայնքի մեծ մասին համար առանցքային կը մնան։ Ասոնք լուսանցքային հարցեր չեն։ Անոնք ուղղակիօրէն կը վերաբերին հոգեւոր առաջնորդութեան պարտականութիւններուն՝ մարդկային արժանապատուութեան պաշտպանութեան, քրիստոնէական ժառանգութեան պահպանման եւ այն համայնքներուն անունով խօսելու պարտաւորութեան, որոնք կորսնցուցած են իրենց տուները, հաստատութիւնները եւ անվտանգութիւնը։ Ձուաձեւ գրասենեակի մը լուսանկարը կրնայ արժէքաւոր ըլլալ։ Նախագահական մակարդակի մուտքը կրնայ արժէքաւոր ըլլալ։ Սակայն այդ մուտքը պէտք է տարածք ստեղծէ ճշմարտութիւններու համար։ Եթէ ան կը վերածուի միայն հանդիսաւոր հաստատումի, ապա հանդիպման խորհրդանշականութիւնը կը սպառնայ աւելի կարեւոր դառնալ անոր բովանդակութենէն։ Չափանիշը պէտք չէ ըլլայ այն, թէ հայ առաջնորդները կրցա՞ն մտնել այդ սենեակը։ Չափանիշը պէտք է ըլլայ այն, թէ կարողացա՞ն այդ սենեակին մէջ բերել իրենց ներկայացուցած ժողովուրդին ամբողջ բարոյական բեռը։ Կայ նաեւ երկրորդ հաստատութենական մտահոգութիւն մը։ Հայ հոգեւորականներու հետ շփումը չի կրնար փոխարինել ամերիկահայ քաղաքացիական եւ քարոզչական կազմակերպութիւններու բովանդակային ներգրաւումը։ Այս երկուքը իրարու փոխարինող չեն։ Հոգեւոր առաջնորդները կը խօսին հաւատքի, խղճի, բարոյականութեան, մարդկային արժանապատուութեան եւ համայնքային բարօրութեան մասին։ Քաղաքացիական ու քարոզչական կազմակերպութիւնները կառավարութեան հետ կ՚աշխատին օրէնսդրութեան, արտաքին քաղաքականութեան, անվտանգութեան, մարդկային իրաւունքներու, պատասխանատուութեան եւ հայ ժողովուրդի ռազմավարական շահերու հարցերուն շուրջ։ Առողջ ամերիկահայ համայնքը երկուքն ալ ունի։ Ուաշինկթըն պէտք չէ հոգեւորականներու հետ հանդիպումը օգտագործէ որպէս ամերիկահայերու կազմակերպուած քաղաքացիական ձայնին հետ շփուելու փոխարինող միջոց, իսկ Հայաստանի կառավարութիւնները պէտք չէ հոգեւորականներու հեղինակութիւնը օգտագործեն՝ անկախ սփիւռքեան քաղաքական հաստատութիւններուն վերապահուած տարածքը լեցնելու համար։ Խնդիրը աւելի լուրջ կը դառնայ՝ հաշուի առնելով Հայաստանի պետական իշխանութիւններու կողմէ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի դէմ շարունակուող յարձակումը։ Եկեղեցին յայտարարած է, որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ի եւ բարձրաստիճան եպիսկոպոսներու դէմ յարուցուած քրէական գործերը կառավարութեան ապօրինի միջամտութիւններն են, մինչ Հայաստանի իշխանութիւնները կը պնդեն, որ գործ ունին Հայաստանի օրէնքներու կիրարկման հետ։ Անհատական իրաւական պահանջներու նկատմամբ որեւէ մէկուն գնահատականը ինչ ալ ըլլայ, ընդհանուր իրողութիւնը այն է, որ պետութիւն-Մայր Աթոռ յարաբերութիւնները վաղուց անցած են սովորական տարակարծութեան սահմանը։ Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնն ու կառավարման մարմինները հրապարակաւ խօսած են պետական շարունակական ճնշումի եւ միջամտութեան մասին, եւ այս հակամարտութիւնը դարձած է Հայաստանի ամենակարեւոր հաստատութենական վէճերէն մէկը։ Այս պայմաններուն մէջ Հայաստանի կառավարութիւնը պէտք է առանձնայատուկ զսպուածութիւն ցուցաբերէ՝ նախքան արտասահմանի հայ եկեղեցական առաջնորդներու կազմակերպիչն ու միջնորդը դառնալը։ Հակասութիւնը դժուար է անտեսել։ Պետութիւնը չի կրնար մէկ կողմէ արտասահմանի մէջ հայ եկեղեցական հաստատութիւններու բարոյական հեղինակութիւնը օգտագործել՝ իր դիւանագիտական ներկայացումը զօրացնելու համար, իսկ միւս կողմէ՝ Հայաստանի մէջ թուլացնել Մայր Աթոռի անկախութիւնը։ Կառավարութիւն մը չի կրնար արտասահմանի մէջ եկեղեցական հաստատութիւններու բարոյական կապիտալը փնտռել, մինչ հայրենիքի մէջ կը տկարացնէ եկեղեցւոյ ինքնավարութիւնը։ Երեւանի մէջ տեղի ունեցած իրադարձութիւնները միայն աւելի սուր դարձուցին այս հակասութիւնը։ Հոկտեմբեր 2–3-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան նշանակալի մասնակցութիւն ունեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան երկրորդ աղօթքի նախաճաշին։ Միջոցառումը պաշտօնապէս ներկայացուեցաւ որպէս անկախ քաղաքացիական հասարակութեան նախաձեռնութիւն՝ նուիրուած աղօթքի, հաւատքի, կրօնական ազատութեան, խաղաղութեան եւ երկխօսութեան։ Այնուամենայնիւ, միջոցառումը ունէր անժխտելի պետական տեսանելիութիւն։ Փաշինեան ելոյթ ունեցաւ, իր գրասենեակը լայնօրէն տարածեց միջոցառման մասին տեղեկութիւնները, Սպիտակ Տան Հաւատքի Գրասենեակի աւագ խորհրդական Փաուլա Ուայթ-Քէյն խօսք առաւ, իսկ ժողովրդավարութեան, մարդկային իրաւունքներու եւ աշխատանքի հարցերով Ա․Մ․Ն․ Պետական Քարտուղարութեան օգնական Ռայլի Պարնզ մասնակցեցաւ պաշտօնական ընթրիքի։ Փաշինեան առիթը օգտագործեց լայնօրէն խօսելու հաւատքի, Հայաստանի քրիստոնէական ինքնութեան եւ Սուրբ Էջմիածինի՝ որպէս հայ ժողովուրդի հոգեւոր կեդրոնի ու «Սրբութիւն Սրբոց»-ի մասին։ Այս լեզուն դժուար կը համադրուի Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան եւ կառավարման վերաբերեալ կառավարութեան զուգահեռ ընթացող արշաւին հետ։ Աղօթքի Նախաճաշէն ընդամէնը քանի մը օր առաջ Փաշինեան հրապարակաւ պնդած էր, թէ Եկեղեցին «գրաւուած» է, կոչ ըրած էր օրէնսդրական փոփոխութիւններու եւ վերահաստատած էր այն օրակարգը, որ կը ներառէ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի հեռացումը եւ Եկեղեցւոյ կառավարման գործընթացի փոփոխութիւնը։ Միեւնոյն ժամանակ, Կաթողիկոսը եւ վեց բարձրաստիճան եպիսկոպոսներ կը մնան քրէական գործերու ամբաստանեալներ՝ ներեկեղեցական վէճէ մը բխող գործերով, որոնք Մայր Աթոռը բնութագրած է որպէս պետական ապօրինի միջամտութիւն, մինչ իշխանութիւնները կը պնդեն, թէ կը կիրարկեն Հայաստանի օրէնքը։ Կաթողիկոսը անձամբ ներկայ չէր Աղօթքի Նախաճաշի հրապարակային ծրագրին մէջ, թէեւ հաղորդումներու համաձայն՝ Մայր Աթոռը ներկայացուած էր Տ. Դանիէլ Եպիսկոպոս Ֆինտիկեանով։ Հասանելի հրապարակային տեղեկութիւնները չեն հաստատեր՝ Վեհափառ Հայրապետը անձամբ հրաւէր ստացա՞ծ էր եւ մերժա՞ծ էր զայն, թէ՞ ոչ, եւ այս տարբերութիւնը պէտք չէ խեղաթիւրուի։ Յստակ է, սակայն, որ ամերիկացի բարձրաստիճան մասնակիցները Աղօթքի Նախաճաշէն դուրս առանձին այցելութիւններ կատարեցին Սուրբ Էջմիածին։ Սեպտեմբեր 29-ին ամերիկացի Աղօթքի Նախաճաշի մասնակիցները հանդիպեցան Կաթողիկոսին Մայր Աթոռին մէջ, իսկ Հոկտեմբեր 4-ին, Երեւանի հաւաքէն ետք, Ուայթ-Քէյն մասնակցեցաւ Սուրբ Էջմիածինի Սուրբ Պատարագին եւ ուղղակի հանդիպում ունեցաւ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին հետ։ Այս յաջորդականութիւնը ուշագրաւ է։ Ան ցոյց կու տայ, որ ամերիկացի կրօնական եւ պետական գործիչները հասկցած էին, թէ Հայաստանի քրիստոնէական ինքնութեան հետ շփումը հաւատարմօրէն չէր կրնար սահմանափակուիլ կառավարութեան հետ կապ ունեցող աղօթքի հարթակով։ Անոնք պէտք էր ուղղակիօրէն շփուէին նաեւ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ պետին հետ՝ անոր սեփական հաստատութենական միջավայրին մէջ։ Կաթողիկոսին հետ առանձին հանդիպումը, հետեւաբար, կը վերահաստատէ եւ ոչ թէ կը թուլացնէ այն սկզբունքը, որուն մասին պէտք է խօսիլ նաեւ Ուաշինկթընի մէջ. իսկական կրօնական շփումը կը պահանջէ ուղղակի յարաբերութիւն կրօնական հաստատութիւններուն հետ եւ ոչ թէ միայն կառավարութեան նախընտրած շրջանակով միջնորդուած հանդիպում։ Հայաստանի կառավարութեան վարքագիծը քննադատողներուն համար այս հակադրութիւնը բնականաբար կը բարձրացնէ քաղաքական կեղծաւորութեան մեղադրանք մը։ Կառավարութիւն մը չի կրնար համոզիչ կերպով տօնել կրօնական ազատութիւնը, ամերիկացի հաւատքի առաջնորդներու առջեւ վկայակոչել Հայաստանի հինաւուրց քրիստոնէական ժառանգութիւնը եւ Էջմիածինը ներկայացնել որպէս ազգի հոգեւոր կեդրոնը, մինչ միեւնոյն ժամանակ կը փորձէ որոշել, թէ ով պէտք է առաջնորդէ այդ Եկեղեցին եւ ինչպէս պէտք է վերակազմակերպուի անոր ներքին կառավարումը։ Կառավարութեան համակիրները պիտի պատասխանեն, թէ դատական գործընթացները կը վերաբերին քաղաքացիական օրէնքի կիրարկման, Եկեղեցւոյ կառավարման բարեփոխումը քրիստոնէութեան նկատմամբ թշնամանք չէ, եւ Աղօթքի Նախաճաշը կազմակերպուած էր քաղաքացիական հասարակութեան կողմէ եւ ոչ թէ պետութեան։ Այս փաստարկները պէտք է ընդունիլ ի գիտութիւն։ Սակայն անոնք չեն վերացներ հիմնական հաստատութենական հարցը. ո՞ւր պէտք է սահմանուի օրինական պետական գործողութեան եւ ազգային Եկեղեցւոյ ներքին կեանքին քաղաքական միջամտութեան սահմանագիծը։ Հետեւաբար հարցը պէտք չէ վերածել անձերու շուրջ վէճի։ Կարելի է համաձայնիլ կամ չհամաձայնիլ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի, առանձին եպիսկոպոսներու կամ Եկեղեցւոյ որդեգրած դիրքորոշումներուն հետ։ Բայց սկզբունքը պէտք է պահպանուի՝ անկախ այդ տարակարծութիւններէն։ Եթէ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ անկախութիւնը կը պաշտպանուի միայն այն ժամանակ, երբ անոր ղեկավարութիւնը համաձայն է օրուան կառավարութեան հետ, ապա այդ անկախութիւնը իրական անկախութիւն չէ։ Եւ եթէ քրիստոնէական խորհրդանիշները միջազգային մակարդակի վրայ կը փառաբանուին, մինչ եկեղեցական ինքնավարութիւնը հայրենիքի մէջ կը վիճարկուի, Հայաստանի կրօնական ազատութեան կոչին նկատմամբ վստահութիւնը անխուսափելիօրէն պիտի կասկածի տակ դրուի։ Այս սկզբունքը չի կրնար ընտրովի կերպով կիրառուիլ։ Ան պէտք է առաջնորդէ քաղաքական իշխանութեան յարաբերութիւնը Հայ Առաքելական կեանքի երկու հիմնական կեդրոններուն հետ։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը պէտք է մնայ հոգեւոր եւ հաստատութենական առումով անկախ՝ Հայաստանի բոլոր կառավարութիւններէն, ներկայ եւ ապագայ։ Ոչ մէկ վարչակազմ պէտք է կարենայ սահմանել Եկեղեցւոյ բարոյական ձայնին սահմանները՝ պարզապէս այն պատճառով, որ այդ ձայնը քաղաքականօրէն անյարմար դարձած է։ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնն ալ ունի նոյնքան կարեւոր պատասխանատուութիւն։ Անոր պատմութիւնը անբաժանելի է Սփիւռքի մէջ հայկական ինքնութեան, ազգային գիտակցութեան եւ հայ իրաւունքներու պաշտպանութեան պահպանութենէն։ Հետեւաբար անոր ներկայացուցիչները քաղաքական իշխանութեան կեդրոններուն մօտ պէտք է ներկայանան վստահութեամբ եւ անկախութեամբ՝ պատրաստ ոչ միայն մասնակցելու իրենց առջեւ դրուած օրակարգին, այլեւ արտայայտելու այն համայնքներուն մտահոգութիւնները, որոնց վստահութիւնը կը կրեն։ Երեւանի աղօթքի նախաճաշը կը վերահաստատէ, որ այս հարցը, ի վերջոյ, Հայաստանի եւ Սփիւռքի քաղաքական հասունութեան հարց է։ Ամերիկահայ հաստատութիւնները պէտք է ողջունեն Ուաշինկթընի հետ յարաբերութիւնները։ Մեր եկեղեցիները պէտք է հանդիպին թէ՛ Հանրապետական եւ թէ՛ Դեմոկրատ նախագահներու հետ։ Անոնք պէտք է աղօթեն անոնց հետ, խորհրդատուութիւն տան եւ օգնեն անոնց հասկնալու Հայաստանը եւ հայ ժողովուրդը։ Բայց այս բոլորը պէտք է ընեն իրենց սեփական հաստատութենական հիմքին վրայ։ Նոյնպէս, ամերիկահայ քաղաքացիական կազմակերպութիւնները պէտք է պահպանեն իրենց դերը եւ կառավարութեան հետ անմիջական մուտքը՝ առանց թոյլ տալու, որ հոգեւոր ներկայացուցչութիւնը փոխարինէ քաղաքական ներկայացուցչութեան։ Նոյն չափանիշը պէտք է գործէ նաեւ Երեւանի մէջ. միջազգային հաւատքի առաջնորդներու հետ շփումը չի կրնար փոխարինել Հայաստանի ազգային Եկեղեցւոյ անկախութեան նկատմամբ յարգանքին։ Խրիմեան Հայրիկի օրինակը կը մնայ արդիական, որովհետեւ ան հոգեւոր առաջնորդութիւնը չէր հասկնար իբրեւ պարզ հանդիսութիւն։ Իշխանութեան մօտ մուտքը, իր պատկերացմամբ, կը պարտադրէր յստակ խօսելու եւ այն ժողովուրդին արժանապատուութիւնն ու շահերը պահպանելու պատասխանատուութիւն, որ կը ներկայացնէր, նոյնիսկ երբ այդ ընելը անյարմար էր։ Այս դասը յատկապէս կարեւոր է, երբ հանդիպումը մեծ տեսանելիութիւն ունի, եւ երբ ներգրաւուած քաղաքական դերակատարները ունին ամէն շահագրգռութիւն՝ միջոցառումը իրենց սեփական նպատակներուն համապատասխան ձեւաւորելու։ Հետեւաբար Սեպտեմբեր 16-ի դասը պէտք չէ ըլլայ այն, թէ հայ հոգեւորականները ապագային պէտք է մերժեն Սպիտակ Տան հրաւէրները։ Ընդհակառակը՝ անոնք պէտք է ներկայանան։ Պէտք է ներկայ ըլլան ամենայն վստահութեամբ, յաճախ եւ առանց վարանումի։ Բայց անոնք պէտք է ներկայանան որպէս ամերիկահայ հաստատութիւններու անկախ առաջնորդներ, որպէս ամերիկեան քաղաքացիական կեանքին մէջ խոր արմատներ ունեցող համայնքներու հոգեւոր ներկայացուցիչներ եւ որպէս ազգային ժառանգութեան պահապաններ՝ աւելի մեծ, քան որեւէ կառավարութիւն կամ տուեալ պահու դիւանագիտական օրակարգ։ Անոնք պէտք է իրենց սեփական օրակարգը բերեն։ Պէտք է արտայայտեն իրենց սեփական առաջնահերթութիւնները։ Պէտք է պաշտպանեն այն հայերուն իրաւունքները, որոնց ձայնը չի կրնար հասնիլ ձուաձեւ գրասենեակ։ Եւ պէտք է պահպանեն այն հաստատութենական հեռաւորութիւնը, որ անհրաժեշտ է՝ ապահովելու համար, որ իրենց բարոյական հեղինակութիւնը երբեք չշփոթուի քաղաքական հովանաւորութեան կամ աջակցութեան հետ։ Սեղանին շուրջ տեղ գրաւելը կարեւոր է։ Բայց աւելի կարեւոր է իմանալ, թէ ո՞վ դրած է այդ աթոռը, որո՞ւն օրակարգն է սեղանին վրայ, եւ արդեօք այդ սեղանին շուրջ նստածները պատրա՞ստ են խօսելու անկախ ձայնով։ Այս սկզբունքը կը վերաբերի ձուաձեւ գրասենեակին, Երեւանի աղօթքի նախաճաշին եւ քաղաքական իշխանութեան ու հայ հոգեւոր հեղինակութեան իւրաքանչիւրին։

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Սեղանին Շուրջ Նստիլը՝ Անկաշկանդ Ձայն Կը Պահանջէ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Ատրպէյճան Կ՛աջակցի Փաշինեանին` Ընդդէմ Հայ Ազգայնականներու

Համով Պաղպաղակ, Անհամ «Բարբարակ». Տառացի Տառադարձութեան Տառապանքը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է