Սեւանայ լիճը, Վանան Եւ Ուրիշ Շատ Բաներ

Գէորգ Պետիկեան Այսօր Վանան մեզի հետ պիտի ըլլայ։ Մեծ «խապրիկ»: Թոռնիկի հետ ըլլալ, իսկապէս որ հոգեկան տարբեր վայլելք է: Հարցուցէ՛ք: Երկար ատենէ ի վեր զինք չէի տեսած: Մեր մօտ չէր: Մի հարցնէ՛ք, խէ՛ր է եւ կամ ինչո՞ւ: Կարճ ըսելով, մենք ալ զոհն ենք որդի-հարս մեծ եւ ծանր անհասկացողութեան, որուն իբրեւ արդիւնք՝ ամուսնալուծում. իսկ մեզի համար ալ նոր ու ոչ նպաստաւոր որոշումներ: Եւ ահա խեղճ թոռնուհիս քիչ մը մօրը եւ քիչ մըն ալ հօրը քովն էր եւ եթէ այս վերջինէն «ժամանակ» աւելնար՝ քիչ մըն ալ մեզի հետ: Այս ձեւով մեր կեանքի ընթացքը, պատկերն ու ապրելակերպը, հիմնովին փոխուեցան: Իսկ ինչպէ՞ս ընդունիլ կեանքի այս ճշմարտութիւնը, մի հարցնէ՛ք: Արդէն հազիւ «շինուած» ու գունաւորուած էին մեր օրերն ու ժամերը. ահա այս նոր որոշումով, անոնք կորսնցուցած էին իրենց իսկական եւ հաճոյալի իմաստը: Ահա թէ ինչո՞ւ այս օրերուն խառնուած էին երազներս ու անոնց հետ զուգահեռ, հոգեկան վայելքի պահերս ալ ցամքած: Կարծես «աչքի եկած էինք»: Հիմա մեր ներքին կեանքը իր այս նոր յօրինուածքով մեզ նետած էր տարբեր «աշխարհի» մէջ։ Մենք ուրիշ միջոց չունէինք, միայն կացութեան հնազանդիլ: Ցաւալի, տգեղ ու մեզի համար անսովոր, բայց իրական: Ուստի մեզի կը մնար լռելեայն գտնել կեանքի նոր ձեւ մը: Իրականը եւ տեսանելին: Մէկ խոսքով՝ համակերպիլ։ Միտքս կրկին անգամ գնաց այլ ուղղութեամբ: Բայց ես այս տողերովս իրաւունք չունիմ ընթերցողիս տրամադրութիւնը խանգարելու: Ես ո՞վ եմ որ: Նման հարցեր գրեթէ ամէն օր լսելի էին ու մենք՝ ոչ առաջին զոհերէն էինք եւ կը կարծեմ ոչ ալ վերջինը պիտի ըլլայինք: Ահա Ամերիկա, ահա հայ ընտանիք եւ ահա կեանք: Աներեւակայելի, սակայն իրաւ: -«Չյուսացած քարդ է, որ գլուխդ կը ծակէ», ըսած էին մեր մեծերը եւ ճիշդ էին: Բայց՝ վերադառնամ: Այսօր, ահա մեզի եկաւ մեր տասը տարեկան թոռնուհին՝ Վանան, ինծի համար անշպար գեղեցկութիւն եւ հոգեկան վայելքի պահեր բերելով իր հետ՝ ինքնաբերաբար։ Արագ մը մօրը ինքնաշարժէն դուրս «թռելով», ձեռքը անգլերէն հաստ գիրք մը, իսկ կռնակն ալ շաբաթավերջի հանդերձներով լեցուն պայուսակով մը վազեց գիրկս: -Ո՞ւր են պուպրիկնե՛րդ, երկար ու յուզական գրկընդխառնումէ ետք, կինս հարց տուաւ: -Ի՞նչ պուպրիկ Նանի, հպարտօրէն պատասխանեց Վանան ու ցոյց տալով իր ափին մէջ ամուր սեղմած հատոր մը, ըսաւ ուրախ.-ահա պուպրիկս... նոր գիրքս... պապաս գնեց : Մտանք ներս: Կրկին ու կրկին անգամներ ողջագուրում: Է՜հ, այս մէկուն ալ կարօտ կ՛ըսեն: Բայց կարօտ կար եւ «խենթի» նման կարօտնալ ալ կար: Այսօր այս մէկը, վերջինէն էր, հաստատապէս։ Հարցուցէ՛ք, մեծ հայրերուն, ու պատասխանը կը ստանաք։ Նստեցանք, իրարու շատ մօտիկ, գրեթէ գիրկ գիրկի: Արդէն վայրկեաններ գտած էին իրենց նախկին իմաստը: Երջանիկ էի, ու մթնոլորտս ալ լեցուն՝ նախկին օրերու ուրախ արձագանգներով: Իսկ Վանան անհանդարտ էր, թերեւս ըսելիքներ ունենար: Վերջապէս խօսեցաւ.- -Պապիկ քեզի ցոյց տամ նոր «պուքըս», ըսաւ ուրախութեամբ մը: - «Գիրքս» եավրիկ, ըսէ՛, գիրքս, դուն այդ բառը գիտես. հիմա անկէ առաջ ինծի ըսէ՛, տեսնեմ անօթի՞ ես,- խօսեցաւ կինս անուշութեամբ: Բոլոր հայ մեծ մայրերը այսպէ՛ս են: Մտահոգ եւ չափէն աւելի հոգածու։ - Ո՛չ, անօթի չեմ, բայց Նանի, «սամթայմզ», ըհ, երբեմն հայերէն բառը չեմ յիշեր.- ինքզինք արդարացուց Վանան անմեղօրէն ու ճարպիկ, սեւորակ հայկական աչքերը կրկին անգամ վրաս կեդրոնացնելով: Անմիջապէս գլխու շարժումներովս կնոջս հասկցնել ուզեցի, թէ հիմա քիչ մը շատ կանուխ էր այդ «սրբագրութիւներուն»: Ապա Վանան հպարտութեամբ մը գիրքը ինծի երկարեց: Նայեցայ: Հարիւրաւոր էջերով ու մանր գիրերով անգլերէն հատոր մըն էր: -Երբ որ կարդաս, «վերջացնես,» հաճիս ինծի ալ պատմէ՛, ըսի քաջալերական ձայնով: -Օ քէ՜յ, ըսաւ ու կրկին անգամ երկար ինծի նայեցաւ: Զգացի, որ անպայման ուրիշ ըսելիքներ ալ ունէր: Դէմքի արտայայտութիւնը զինք կը մատնէր: -Պապիկ, պապիկ լսէ՛, ես մեր պատմութիւնը սկսայ գրել, ըսաւ արագ մը ու շտկուեցաւ: -Ի՞նչ պատմութիւն, ըսի, ապուշ կտրած: -Մեր «ֆամիլիին» պատմութիւնը, «հիսթըրին», ինքզինք բացատրեց ուրախութեամբ: -Լա՛ւ, ո՞ւր է, բան մը գրա՞ծ ես, ըսի անհամբեր: -Ո՛չ, մամայիս տունն է, ըսաւ արագ մը ու գիրկս նստելով իր «երեք-չորս տարեկանի օրերը» յիշեցնող անմեղութեամբ մը սկսաւ պատմել ու պատմել: Երեւոյթը գեղեցիկ էր ու երանելի: Փորձեցի ուշադիր հետեւիլ: Վերջ ի վերջոյ հասկնալ, թէ ինչո՞ւ նման որոշում մը առած էր: -Ես գրող պիտի ըլլամ, պապի՛կ, բայց անգլերէնով, ըսաւ ուրախ եւ հպարտանքով լեցուն բառերով..- ի՞նչ ընեմ, հայերէնս «ուժով» չէ: Ահա քեզի նոր հայութիւն, նոր ժամանակներու։ Ահա քեզի ազնիւ տառապանքը մեր բառերուն։ Հասկնալի էր: Յստակ, ու նոյնքան ալ պարզ: Ուստի փորձեցի զգոյշ հարցուփորձել: -Շատ լաւ, շարունակեցի, պատմէ՛ տեսնեմ, ինչե՜ր գրած ես եւ դեռ ինչե՜ր պիտի գրես։ - Էհ, պապիկ, ատիկա «սիքրըթ» է, վերջը կը գիտնաս, ըսաւ համոզիչ եւ բարի: -Լա՛ւ, լա՛ւ, համակերպեցայ ու անհամբեր սպասեցի իր մտքի հիւսքին: -Լսէ՛, կ՚ուզե՞ս գիտնալ ինչպէ՞ս պէտք է գրել, «սիմբլ էքզամբըլ»՝ ըսե՛մ. «հատ» մը նայէ՛, Նանիյին, ինծի ըսէ՛, թէ Նանի՛ն ի՞նչ գոյն հագուստ հագած է: Վայրկեանի մը համար կարծեցի տարբեր աշխարհի մը մէջ եմ: Զարմացայ ու մտովի փորձեցի իր հարցումին ետին թագնուած մտածումները կռահել: Ուստի կնոջս կողմը դառնալով նախ զինք զննեցի ու իր դասը լաւ գիտցող աշակերտի նման արագ մը պատասխանեցի.- -Կապոյտ հագուստ: -Է՜հ, օ քէյ, միջամտեց, ինչպէ՞ս «սէնթընսըդ» կը գրես, միայն կապոյտ հագուստ, այսքա՞ն: «Լակոտիկս» զիս այս ձեւով հարց ու փորձ կատարելը ուրիշ ենթադրութիւններու տարաւ միտքս: Անհանգիստ որոնում մը ապրեցայ: Ի՞նչ ըսել կ՛ուզէր այս փոքրիկը, Աստուած իմ... զիս դէպի ո՞ւր պիտի տանէր այս անպիտանը: -Դո՛ւն ինչպէ՞ս պիտի գրէիր, շուտով մը անցայ «յարձակողականի»: -Ը՜հ, ըսեմ, ես կը գրէի, կը գրէի , «լայք տիս», -«Նանիս կապոյտ հագուստ հագած է, Սեւանայ լիճի ջուրի գոյնին պէս»: Ըսաւ արագ եւ հաստատ։ Այսչափ միայն: Վերջ: Ապա ինծի նայեցաւ: Հաւանաբար պատասխանիս կամ գնահատականիս սպասեց: Իսկ ես իսկապէս որ ապշած էի: Վայրկեանին մտաբերեցի, թէ մարդուս կեանքը քանի քանի ակերէ կրնայ բխիլ «եղեր»: Այսօր անոր վկան էի, իրապէս: Իր մտքի անակնկալ այս պատկերումին ի տես, շուարած ալ էի: Չերկարեմ։ Անկէ ետք, ան երկար խօսեցաւ իր ծրագիրներու մասին: Ինք՝ «մեծ ընթերցող» մը դարձած էր, վէպեր կարդացած եւ դասարանին մէջ այս վեւով աչքառուներէն մէկը նկատուած: Միայն ապշած մտիկ ըրի: Չվիճեցայ: Չխանգարեցի եւ ոչ ալ ընդհատեցի իր հեզասահ անգլերէնով եւ սակայն կարկտնուած հայերէնով խօսքի ընթացքը: Յուզուած ու երկար մտածեցի, ու երբ սենեակս առանձնացայ, ուրկէ՜ ուր, մտովի կը կրկնէի: Կապոյտ գոյն եւ Սեւանայ լիճ: Ինչո՞ւ «Լէյք Թահօն» ոչ...։ Պատմութիւն գրել՝ եւ ան ալ մեր ընտանիքի պատմութիւնը: Ինչո՞ւ, ո՞վ եւ ինչպէ՞ս այս գաղափարը յղացած էր: Որմէ՞ լսած էր: Այսքան ոճ եւ երեւակակայութիւն՝ իր այս տարիքին: Ուղղակի շշմած էի։ Ստեղծագործական արտայայտութիւն: Անձնապէս գիտէի, ու համոզուած ալ էի, որ թէեւ հայոց լեզուին պարզ աշակերտներէն մէկը եղած էի, բայց այդ վայրկեանին կը զգայի, որ սրտիս մէջ կար կոր-սուածի մը կանչը: Տատամսեցայ: Գրեթէ զինաթափ կեցած էի վայրկեաններուս առջեւ, զսպուած ու կը փորձէի կեանքի կոչել բառերս: Երբեք պիտի չփորձէի հպարտանքի բառերով գովաբանել մեր աղջնակը: Երբեք։ Բայց իր այս արտայայտութիւնը առիթ ընծայեց, որ ես կրկին անգամ երկարօրէն մտածեմ մեր լեզուին ու անոր ճակատագրին մասին, նոր սերունդի մտածելակերպին մասին, հայ գիրքի եւ ընթերցանութեան հանդէպ հոգածութեան մասին, հայ ընտանեկան սրբութիւններուն ու մեր հայ ծնողներու մասին: Կրկնակի շուարած էի, որովհետեւ դարձեալ մտքիս առջեւ կ՚ուրուագծուէր այն հաստատ իրականութիւնը, թէ Սփիւռքի մէջ, հայ լեզուի հանդէպ սէրն ու անոր մաքուր գործածութիւնը շատոնց նահանջի մէջ էր, նոյնիսկ՝ նուազած, եթէ ոչ, գրեթէ սառած, յատկապէս երիտասարդ մեր սերունդի բերաններուն մէջ: Տեղ մը ծուռ բան մը կար։ Տեղ մը մեր գործելակերպերէն ներս խորունկ սխալ մը ըլլալու էր, որ այս եզրակացութեան հասած էինք։ Ահա օրինակը: Հարազատ եւ մաքուր: Ու հաւատաց՛էք աշխարհի չափ երջանիկ պիտի ըլլայի, եթէ թոռնիկս, իր անգլերէնին կողքին ու անոր չափ, իր միտքը արտայայտէր նաեւ մեր մայրենիով ալ: Երանի՜։ Բայց...:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Սեւանայ լիճը, Վանան Եւ Ուրիշ Շատ Բաներ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Ես Գրել Կը Սիրեմ

Մշտնջենական Երկրպագութիւնը – Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքներու Վրոցլաւ Այցելութիւնները

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է