ՈՐԿՈՐ ԵՒ ՈՐԿՈՐԻ ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

0 0
Read Time:4 Minute, 16 Second

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

Որկորը, կերակրափողը (esophagus), մկանային, բարակ, պարապ եւ երկար խողովակ մըն է, որ ունի 25-30 սմ երկարութիւն: Ան կ՚երկարի ենթաըմբանէն (hypopharynx) մինչեւ ստոծանի եւ ստամոքսի սկզբնաւորութիւնը: Որկորը կը փոխադրէ ծամուած սննդանիւթերը եւ բերնին մէջ զետեղուած հեղուկները դէպի ստամոքս: Այս փոխադրութիւնը տեղի կ՚ունենայ ակամայ, որկորի մկաններու գալարակծկումներով (peristaltic movements):

Որկորը կը յատկանշուի յստակ երկու կծկումներով առաջինը կը գտնուի անոր սկզբնաւորութեան եւ կը կոչուի վերին կծկում, իսկ երկրորդը կը գտնուի անոր վերջաւորութեան եւ կը կոչուի վարի կծկում: Որկորը կազմուած է բարակ մկաններէ եւ անոր ներքին մակերեսը ծածկուած է յատուկ խլնաթաղանթով մը:

Բերնին պարունակութիւնը կուլ տալու սկզբնաւորութեան` խռչափողի երկու իրական ձայնալարերը անդրադարձաբար (reflexly) եւ ինքնաբերաբար իրարու կը մօտենան եւ կը փակեն խռչափողը, որպէսզի կուլ տրուած նիւթերը սխալմամբ մուտք չգործեն խռչափող եւ չուղղուին դէպի թոքերը: Սննդանիւթերու մուտքը եւ ներկայութիւնը թոքերուն մէջ կը յառաջացնեն շնչահեղձութիւն եւ ապա՝ թոքերու բորբոքում:

Կլլելու գործողութիւնը հեզասահ ընթանալու համար, կերակուրի պատա-ները լաւապէս ծամուելու են եւ լորձունքով խմորուելու են ու կակուղնալու են: Որկորը չի կրնար փոխադրել կերակուրներու խոշոր պատառները, որոնք աւելի մեծ տարողութիւն ունին քան իր բացուածքը:

Որկորը մարմնի բոլոր օրկաններուն նման կրնայ ունենալ հիւանդագին եւ անբնական երեւոյթներ, որոնցմէ կարելի է յիշել կարեւորագոյնները՝

Ա. Զուտ որկորային հիւանդութիւններ՝

ա. Որկորի մասնակի կամ ամբողջական խցում, որ կը յառաջանայ՝

  1. Օտար առարկաներու գոյութեան հետեւանքով

Օտար մարմին ըսելով կը հասկնանք այն ինչ որ սննդանիւթ չէ: Ան կրնայ ըլլալ որեւէ մէկ կարծր խոշոր մարմին, նիւթ, որ չի կրնար անցնիլ որկորին մէջէն եւ կը խցէ զայն: Ընդհանրապէս տեսնուած օտար առարկաներէն կարելի է յիշել մետաղային դրամներ եւ ոսկորի կտորներ: Օտար մարմիններու 95 տոկոսը կը տեսնուին որկորի վերին կծկումին մէջ, իսկ 5 տոկոսը վարի կծկումին մէջ:

  1. Սննդանիւթերու խոշոր պատառներու հետեւանքով
  2. Որկորի ընդոծին թաղանթ-մաշկով (web)

Ան բարակ մաշկ մըն է, որ կը պատահի որկորի որեւէ մէկ բաժնին մէջ: Ան կրնայ ըլլալ պզտիկ, մեծ եւ մէկէ աւելի: Այս ընդոծին անբնական կացութեան պատճառով նորածինը չի կրնար կլլել խմած կաթը եւ շարունակ կը փսխէ: Շտապ վիրաբուժական գործողութիւն մը կը դառնայ պարտաւորիչ:

  1. Որկորի լաւորակ, ոչ-վտանգաւոր եւ վատորակ-խլիրդի ուռերով: Այս ուռերուն դարմանումը կ՚ըլլայ ընդհանրապէս վիրաբուժական գործողութեամբ:
  2. Սրտի մայր զարկերակի (aorta) աղեղի (arch) ճնշումով
  3. Թոքային մեծ խլիրդային ուռերու ճնշումով
  4. Որկորի ընդոծին նեղացումով (stricture). այս կը տեսնուի ընդհանրապէս որկորի վարի բաժնին մէջ:

Որեւէ մէկ պատճառով պատահած որկորի խցումը շուտով պէտք է վերացուի  որպէսզի ենթական կարենայ բնականօրէն ուտել եւ խմել:

բ. Որկորի ծոցակներ (diverticulum)

Այս ծոցակները որկորի պատերուն վրայ տեսնուած մեծ ու պզտիկ փոսիկներ են, որոնք կրնան յայտնուիլ որկորի որեւէ մէկ բաժնին մէջ, բայց մասնաւորաբար անոր վերի մէկ երրորդ բաժնին մէջ: Անոնք կը յառաջացնեն կլլելու դժուարութիւն, չմարսուած սննդանիւթերու ետհոսք (reflux) դէպի ենթաըմբան եւ բերան, ինչպէս նաեւ անախորժ հոտի եւ համի զգացում: Մեծ ծոցակները նշմարելի կ՚ըլլան բժշկական քննութեան ընթացքին՝ պարզապէս շօշափելով հիւանդին վիզը: Որկորի ծոցակները կը վերանան վիրաբուժական գործողու-թեամբ:

գ. Թունաւոր հեղուկներով որկորի այրուածք

Մարդիկ գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար կուլ կուտան զանազան տեսակի թունաւոր հեղուկներ: Թթու (acidic) հեղուկներ կը յառաջացնեն մակերեսային այրուածք, իսկ կալաքարային (alkaline) հեղուկներ կը յառաջացնեն խորունկ այրուածք: Այս այրուածքներուն հետեւանքով որկորը մէկէ աւելի տեղեր կը սպիանայ եւ որոշ չափով կը նեղնայ: Որկորի այրուածքին կ՚ուղեկցի նաեւ ընդհանրապէս խռչափողի այրուածք: Որկորի եւ խռչափողի այրուածքներուն հետեւանքով հիւանդը կը տառապի որկորի ցաւէ ու այրուածքէ, կլլելու դժուարութենէ, խռչափողի ջրուռեցքէ (edema), ձայնի խռպոտութենէ եւ շնչահեղձութենէ: Շատ քիչ պարագաներուն որկորի պատը կը ծակի դէպի շնչափող եւ կը ստեղծուի կեղանկ-խլուակ (fistula) մը շնչափողին եւ որկորին միջեւ: Այս նորաստեղծ խլուակին միջոցաւ կուլ տրուած նիւթը կրնայ շատ դիւրաւ մուտք գործել շնչափող եւ հոնկէ թոքերը. Այս կացութիւնը կը յառաջացնէ թոքատապ եւ շնչահեղձութիւն:

Թունաւոր կազերով  եւ հոսանուտներով որկորի այրուածքը կը կարօտի հի-ւանդանոցային շտապ օգնութեան  եւ երկարատեւ բժշկական դարմանումի: Յաճախ շտապ վիրաբուժական գործողութիւն մը պարտաւորիչ կը դառնայ:

դ. Ստամոքսա-որկորային ետհոսք (gastro-esophageal reflux)

Ան կը յառաջացնէ՝ որկորի լայնացում, ցաւ եւ այրուածք, ինչպէս նաեւ ստամոքսի թթու պարունակութեան հակադարձութիւնը դէպի բերան: Այս կացութիւնը կը դարմանուի թէ՛ դեղերով եւ թէ՛ վիրաբուժութեամբ:

ե. Խոշոր պատառի մը – գունդի մը (lump) եւ կամ օտար մարմինի մը գոյու-թեան զգացումը որկորի վերին բաժնին մէջ.

Այս կը պատահի առաւելաբար ստամոքսա-որկորային ետհոսքը  եւ հոգեբա-նական որոշ խանգարումներ ունեցողներուն մօտ: Այս հիւանդագին երեւոյթը կը բուժուի վիրաբոյժի մը եւ կամ հոգեբոյժի մը կողմէ:

զ. Ստամոքսա-որկորային ճողուածք (hernia)

Անոր ախտանշանները կրնան ըլլալ՝ ստամոքսի եւ որկորի ցաւ, լայնացում եւ այրուածք: Այս կացութիւնը կը դարմանուի դեղերով եւ վիրաբուժական միջամտութեամբ:

է. Որկորի մկաններու տկարացում եւ աշխատանքի դանդաղում

Այս կացութիւնը կը յառաջանայ տարիքի բերմամբ:

Բ. Որկորի հիւանդութիւններ այլ հիւանդութիւններու ուղեկցութեամբ՝

ա. Plummer-Vinson համախտանիշ

Այս համախտանիշը (syndrome) ընդհանրապէս կը տեսնուի իգական սեռին մօտ 20-50 տարիքի միջեւ: Անոր ախտանշաններն են՝ արեան երկաթի նուազում եւ արեան տկարութիւն, ըմբանային թաղանթ եւ ըմբանա-որկորային ճողուածք: Բարեբախտաբար այս բոլոր ախտանշանները ընդհանրապէս կ՚անհետանան բուժային երկաթի գործածութեամբ:

բ. Պնդամաշկ (scleroderma)

Ան մորթային հիւանդութիւն մըն է, որ կը յատկանշուի մորթի տարբեր խաւերուն կարծրացումով եւ պրկուածութեամբ: Ասոր կ՚ուղեկցի որկորի ներքնամաշկի կարծրացումը որուն հետեւանքով որկորը կը նեղնայ եւ հիւանդը կ՚ունենայ կլլելու դժուարութիւն:

գ. Մկանային որոշ հիւանդութիւններու պարագային որկորը կ՚ունենայ անբնական եւ տկար շարժումներ եւ  պրկումներ:

Որկորի բոլոր տեսակի հիւանդութիւնները կ՚ախտաճանաչուին որկորադի-տումով (esophagoscopy):

Իսկ որկորի կարգ մը հիւանդութիւններ կը դարմանուին որկորադիտակի օգտագործումով:

Որկորադիտակ (esophagoscope) գործածող բժիշկը ըլլալու է մասնագէտ բժիշկ մը: Որկորադիտումը դիւրին միջոցառում մըն է, սակայն անփորձութեան հետեւանքով կրնան պատահիլ կարգ մը բարդութիւններ, օրինակ՝ շրթունքի եւ ակռաներու վնաս, լեզուի վիրաւորանք, որկորի ծակում, շնչափողա-որկորային խլուակի (fistula) ստեղծում,  խռչափողի վնաս եւ արիւնահոսութիւն:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles