ՇԱԲԱԹԱԿԱՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ  ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՇՈՒՐՋ

0 0
Read Time:6 Minute, 55 Second

Տիգրան Չանտոյէան

Երեւան

Թուրքիայում նախընտրական քարոզարշաւը գնալով աւելի հետաքրքիր ու բազմազան կերպեր է ստանում․․․

Իսթամպուլում ընտրութիւններին ընդառաջ մտադիր են Էրտողանին նուիրուած թանգարան բացել:  Թանգարանը տեղակայուելու է Քազիմփաշա շրջանում` Ոսկէ եղջիւր ծոցի արեւելեան ափին, որտեղ Էրտողանն անցկացրել է կեանքի առաջին տարիները:

Թանգարանում կը ցուցադրուեն Էրտողանի եւ նրա կնոջ` Էմինէի կեանքի տարբեր պահերի լուսանկարներ եւ տեսանիւթեր:

Նշւում է նաեւ այդ շրջանի առանձնայատուկ նշանակութիւնը, որտեղ գտնւում է թանգարանը: Սա Տէրսանի շրջանն է, որտեղ նաւերը կանգնեցուել են նաւաշինարաններում Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ: Նախագիծը ղեկավարում է գործարար եւ Rixos շքեղ հիւրանոցների ցանցի ղեկավար Ֆեթահ Թամինճէն, ում ժամանակին մեղադրում էին Ֆեթհուլլահ Կիւլենի հետ կապերի մէջ, որի կազմակերպութիւնը Թուրքիայում ահաբեկչական է ճանաչուել, սակայն դատարանը հանել է մեղադրանքները Թամինճէի նկատմամբ:

Թուրքիայում հերթական համընդհանուր ընտրութիւնները` միաժամանակ նախագահական եւ խորհրդարանական, ծրագրւում են 2023 թուականի Յունիս 18-ին:

Նախընտրական պայքարը շարունակւում է նաեւ այս ձեւով` Թուրքիոյ իշխանութիւնները հայց են ներկայացրել Իսթամպուլի քաղաքապետ, Էրտողանի մրցակից Էքրեմ Իմամօղլուի դէմ` մեղադրելով նրան հանրային սակարկումները կեղծելու մէջ, երբ նա եղել է քաղաքային Պէյլիքտուզիւ թաղամասի ղեկավարը: Մեղադրանքը նախատեսում է մինչեւ եօթ տարուայ ազատազրկում: Դատական նիստը նշանակուած է Յունիս 15-ին:

Գործը յարուցուել է հաւաքագրման ծառայութիւնների մրցոյթի հետաքննութեան արդիւնքում, որն անցկացուել է 2015 թուականին:

Անցեալ տարուայ Դեկտեմբերին Իմամօղլուն դատապարտուել է երկու տարի եօթ ամսուայ ազատազրկման եւ զրկուել քաղաքականութեամբ զբաղուելու իրաւունքից` 2019 թուականին պետական ծառայողներին վիրաւորելու համար, երբ նա քննադատել է քաղաքային ընտրութիւնների առաջին փուլը չեղարկելու որոշումը, որում նա յաղթել էր Էրտողանի իշխող կուսակցութեան թեկնածուին:

Իսթամպուլի քաղաքապետի նկատմամբ հետապնդումները զարմանալի չեն, քանզի Էրտողանն ինքն էլ դէպի մեծ քաղաքականութիւն իր արշաւանքները սկսել է Ստամբուլի քաղաքապետի պաշտօնից, եւ նրա մտավախութիւնը Իմամօղլուի նկատմամբ, որպէս լուրջ մրցակցի` անհիմն չեն:

Իսկ ի՞նչ տեղի կ’ունենայ, եթէ չվերընտրուի Էրտողանը․․․

Արեւմտեան առաջնորդները ուրախ կը լինեն տեսնել Էրտողանի թիկունքը: Նա խաթարել է ՆԱԹՕ-ի անվտանգութիւնը` ձեռք բերելով Ռուսաստանից հակահրթիռային պաշտպանութեան համակարգեր, խախտել է դաշինքը` արգելափակելով Շուէտի եւ Ֆինլանտայի անդամակցութիւնը, բազմիցս սպառնացել է ողողել Եւրոպան փախստականներով եւ վերջին ամիսներին աւելի ու աւելի ռազմատենչ հռետորաբանութիւն է արտայայտել Յունաստանի դէմ: Անգարայի յարաբերութիւնները Ուաշինկթընի հետ այնքան են վատթարացել, որ թուրք բարձրաստիճան պաշտօնեաները պարբերաբար մեղադրում են Ա․Մ․Ն․-ին Էրտողանի դէմ յեղաշրջմանն աջակցելու եւ ահաբեկչական խմբաւորումներին աջակցելու մէջ: Ա․Մ․Ն․- եւ Եւրոպան աւելի լաւ կը լինէին առանց համաշխարհային գործերի վրայ Էրտողանի կործանարար ազդեցութեան, յատկապէս, երբ նրանց առճակատումը Վլատիմիր Փութինի հետ սրւում է: Նրա որպէս զրուցակցի օգտակարութիւնը սահմանափակ է` թէեւ նա անցեալ ամառ օգնել է համաձայնութեան գալ Ուքրայինայից հացահատիկի եւ ձէթի կայուն հոսք ապահովելու համար, Էրտողանը զսպիչ ազդեցութիւն չի թողել իր «սիրելի ընկեր» Վլատիմիրի վրայ:

Եթէ Էրտողանը պարտութիւն կրի, նրա իրաւայաջորդը Թուրքիան կը վերածի արտաքին քաղաքականութեան եւս մէկ խաղացողի, որին աւելի յարմար կը լինի իր դիրքը որպէս արեւմտեան ազգի: Բայց նոյնիսկ եթէ դա տեղի ունենայ, ոչ ոք չպէտք է սպասի արագ 180 աստիճանի շրջադարձ: Էրտողանը 20 տարի ունէր իր արմատական աշխարհայեացքով թրծելու թրքական հիմնարկներին` կառավարութեանը, բանակին, ակադեմիային, կրօնական կառոյցին եւ լրատուամիջոցներին: Եթէ Յունիս 19-ին լինի նոր նախագահ, ապա նրան անհրաժեշտ կը լինի փոխել Էրտողանի կառուցած շէնքը: Խնդիրն աւելի բարդ կը լինի, քանի որ Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը զգալի ներկայութիւն կ’ունենայ խորհրդարանում եւ վստահ է, որ բուռն կերպով կդիմադրի փոփոխութիւններին:

Հարկ է յիշել, որ Էրտողանից տասնամեակներ պահանջուեցին` խարխլելու ժամանակակից Թուրքիոյ հիմնադիր Քեմալ Աթաթուրքի կողմից կառուցուած աշխարհիկ խորը պետութիւնը, եւ Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը այդ ընթացքում խորհրդարանում յարմարաւէտ մեծամասնութիւն ունէր:

Թուրքերը երկակի են տրամադրուած իրենց նախագահի եւ նրա քաղաքականութեան նկատմամբ: Շատերը դեռ յոյս ունեն, որ Էրտողանը կը շտկի Թուրքիոյ ընթացքը: Մասամբ այն պատճառով, որ նրանք չգիտեն, թէ ով է մարտահրաւէր նետելու նրան: Հիմնական ընդդիմադիր կուսակցութիւնները ձեւաւորել են միասնական ճակատ, որը յայտնի է որպէս «վեցեակի սեղան», սակայն ընտրութիւնների օրուանից վեց ամիս առաջ նրանք դեռ չեն յայտարարել նախագահի իրենց թեկնածուի մասին: Երկու հիմնական թեկնածուներն են Ստամբուլի քաղաքապետ Էքրեմ Իմամօղլուն եւ Ժողովրդավար կուսակցութեան երկարամեայ առաջնորդ Քեմալ Քըլըչտարօղլուն:

Էրտողանի նախընտրելի հակառակորդը կը լինի Քըլըչտարօղլուն` փոքր-ինչ անգոյն վեթերան, որը ղեկավարել է Հանրապետական Ժողովուրդի կուսակցութիւնը 12 տարի, իսկ աւելի վտանգաւոր մրցակից` աւելի երիտասարդ եւ աւելի խարիզմատիկ Իմամօղլուն: Նա յաղթել է Իսթամպուլի քաղաքապետի ընտրութիւններում 2019 թուականին համապարփակ եւ լաւատեսական արշաւով, նոյնիսկ այն բանից յետոյ, երբ Էրտողանը հրաժարուեց ընդունել առաջին քուէարկութեան արդիւնքները, վերաքուէարկութիւնից յետոյ:

Սակայն Էրտողանի դեռեւս ուժեղ թուերը նշանակում են, որ նա կարող է հետ պահել ցանկացած մրցակցի, յատկապէս, եթէ գարնանը տնտեսութիւնը վերականգնման նշաններ ցոյց տայ: Նախագահը յոյսը դնում է Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնների եւ Սէուտական Արաբիոյ ներդրումների եւ բանկային աւանդների, ինչպէս նաեւ Թուրքիան ռուսական բնական կազի արտահանման կեդրոն դարձնելու Պուտինի խոստումների վրայ: Էրտողանը խօսում է նաեւ Սեւ ծովում բնական կազի տեղական հանքավայրերի մասին` խրախուսելով անսպասելի շահոյթի մասին լուրերը: Անցեալ ամիս նա յայտարարեց նուազագոյն աշխատավարձի 55 տոկոս բարձրացման մասին, անցած շաբաթ նա բարձրացրել է պետական ծառայողների աշխատավարձերն ու թոշակները:

Սրանով հանդերձ Էրդողանն եւ իր կուսակցութիւնը անդրադառնում են քրտական ահաբեկչութեան եւ արեւմուտքի դաւաճանութեան հին ուրուականներին, ինչպէս նաեւ մշակութային պատերազմին, ընտանիքի եւ իսլամական արժէքների համար համասեռամոլութեան վտանգների մասին: Յունաստանի դէմ ուղղուած սպառնալիքներն ուղղուած են ազգայնական լարուածութիւն հրահրելուն: Այս մարտավարութիւնն արդէն օգնել է Էրտողանին յաղթել ընտրութիւններում: Այն կարող է նորից օգնել: Քանի դեռ թուրքերը չեն քուէարկել, արեւմտեան առաջնորդները ասեղների վրայ կը լինեն:

Իսկ նախագահական ընտրութիւնների իր միասնական թեկնածուին ընդդիմութիւնը կը յայտարարի Փետրուարին:

Կառավարող Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը եւ Ազգայնական Շարժում կուսակցութիւնը մինչ այդ ձեւաւորել էին «ժողովրդի դաշինքըէ: Թուրք ազգայնականների առաջնորդ Տեւլեթ Պահչելին տեղեկացրել է, որ գալիք նախագահական ընտրութիւններում նախագահ Էրտողանն է լինելու «Ժողովրդի Դաշինք»-ի թեկնածուն: Ինքը` նախագահը, երկար ժամանակ չէր խօսում իր առաջադրման մասին, բայց կողմնակիցների հետ հանդիպման ժամանակ բոլորի համար անսպասելի յայտարարել է, որ մտադիր է պայքարել պետութեան ղեկավարի պաշտօնի համար, հիմնական մրցակցին` ձախ կեդրոնամէտ ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցութեան առաջնորդ Քեմալ Քըլըչդարօղլուին կոչ անելով յայտարարել ընդդիմութեան թեկնածուի անունը: Ընդդիմութիւնն առայժմ չի նշել իր թեկնածուի անունը:

Միեւնոյն ժամանակ, տեղի են ունենում վեց ընդդիմադիր կուսակցութիւնների ղեկավարների պարբերական հանդիպումներ, որոնց մասնակցում են Լաւ կուսակցութեան ղեկավար Մերալ Աքշենէրը, աջ պահպանողական Երջանկութիւն կուսակցութեան նախագահ Թեմէլ Քարամոլաօղլուն, քեմալական-պահպանողական Դեմոկրատական կուսակցութեան ղեկավար Կիւլթեքին Ոյսալը, ազատական կուսակցութեան ղեկավար Ալի Պապաճանը եւ Թուրքիոյ նախկին վարչապետ, Ապագայ կուսակցութեան ղեկավար Ահմէտ Տաւութօղլուն:

Թուրքիոյ ընդդիմադիր վեց կուսակցութիւններն առաջին հանդիպումից յետոյ յայտարարել են, որ պատրաստում են յուշագիր երկրի կառավարման ուժեղացուած խորհրդարանական համակարգի մասին:

+

Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Չաւուշօղլուն յայտարարել է, որ Անգարան աջակցում է Ուքրայինայի իրադրութեան կարգաւորման  վերաբերեալ տասը կէտից բաղկացած Քիեւի ծրագրին:

«Մենք հաւատում ենք, որ այդ պատերազմը կ’աւարտուի բանակցութիւնների սեղանի շուրջ: Աւելի լաւ կը լինի, եթէ հնարաւորինս շուտ հասնենք դրան: Անցեալ տարուայ մարտին Իսթամպուլում որոշակի մշակումներ եղան, բայց ի յայտ եկան նոր պարամետրեր, նոր իրականութիւն: Ռուսաստանն այժմ բանակցելու պատրաստակամութիւն է յայտնում, Զելենսքին 10 կէտից բաղկացած ծրագիր է առաջ քաշել: Մենք աջակցում ենք այդ ծրագրին, աշխատանքներ ենք տանում դրա ուղղութեամբ: Նպատակ ենք դնում նախագահել որոշ կէտերով: Թուրքիան ակտիւ աշխատանք է տանում այդ ուղղութեամբէ,-ասել է Չաւուշօղլուն:

Աւելի վաղ յայտնի էր դարձել, որ Վլատիմիր Զելենսքիի շրջապատը աւարտում է Ուքրայինայում տասը կէտից բաղկացած խաղաղ կարգաւորման ծրագիրը եւ մտադիր է իր գաղափարները ներկայացնել Փետրուարին: Զելենսքին մինչ այդ յայտնել է, որ G20-ի գագաթաժողովի շրջանակում առցանց ելոյթի ժամանակ բարձրաձայնել է Ուկրաինայում խաղաղութեան վերականգնման քայլերի իր տեսլականը, որը բաղկացած է 10 կէտից: Աւելի վաղ Ռուսաստանի նախագահ Վլատիմիր Փութինը Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանի հետ հեռախօսազրոյցում հաստատել է, որ Ռուսաստանը բաց է Ուքրայինայի շուրջ երկխօսութեան հարցում, երբ Քիեւը կատարում է յայտնի պահանջները եւ հաշուի է առնում նոր տարածքային իրողութիւնները:

Սակայն Ռուսաստանը համաձայն չէ Թուրքիոյ գնահատականին, «Ուքրայինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու առաջարկած խաղաղութեան ծրագրի վերաբերեալ, այդ ծրագիրն անընդունելի է Մոսկուայի համար», ասել է Ռուսիոյ նախագահի պաշտօնական ներկայացուցիչ Մարիայ Զախարովան:

«Մեզ լաւ յայտնի է Զելենսքիի, այսպէս կոչուած, խաղաղութեան ծրագրի վերաբերեալ Թուրքիոյ գնահատականը, մենք չենք կարող համաձայնել դրա հետ, Քիեւի այս նախաձեռնութեանը Անգարայի աջակցութիւնը դժուար թէ նպաստի Ուքրայինայում խաղաղութեան հասնելու ուղիների որոնմանը: Արդէն բազմիցս խօսել ենք մեր երկրի համար այս ծրագրի անընդունելիութեան մասին»,- ասել է Զախարովան:

Foreign Policy պարբերականը` յղում կատարելով  ամերիկեան եւ թրքական աղբիւրներին, տեղեկացրել է, որ Թուրքիան 2022 նոյեմբերից Ուքրայինայի մատակարարում երկակի նշանակութեան այսպէս կոչուած բարելաւուած զինամթերքներ (DPICM):

«Այդ ամերիկեան զինամթերքները, որոնք արդիւնաւէտ միջոց են, արտադրուել են Թուրքիայում սառը պատերազմի դարաշրջանում` համատեղ արտադրութեան մասին Ա․Մ․Ն․-ի հետ համատեղ համաձայնագրով», նշուել է հաղորդագրութիւնում:

«Քիեւը Ուաշինկթընի բազմիցս խնդրել է իրեն տրամադրել այդ զինամթերքները, բայց մերժում է ստացել` կապուած այն բանի հետ, որ Ա․Մ․Ն․ օրէնսդրութեամբ Միացեալ Նահանգներին արգելուած է արտահանել», գրել է ամսագիրը:

Այս առթիւ Քրեմլի խօսնակ Տմիտրի Փէսքովը յայտարարել է, որ դժուար է խօսել այդ հաղորդագրութիւնների հաւաստիութեան մասին: Քրեմլը հետեւում է իրավիճակին:

Նա յիշեցրել է, որ Թուրքիան Ուքրայինային «Պայչաքտար» անօդաչու սարքեր է մատակարարում եւ նշել է, որ Թուրքիան, որպէս ՆԱԹՕ-ի անդամ, իր պարտաւորութիւններն ունի:

«Միաժամանակ մեզ Թուրքիայի հետ միաւորում են միանգամայն գործընկերային յարաբերութիւնները, որոնք հիմնուած են փոխադարձ շահի, փոխադարձ ըմբռնման, փոխադարձ յարգանքի եւ ամենադժուար խնդիրները քննարկելու փոխադարձ պատրաստակամութեան վրայ»,-ասել է Փէսքովը:

Այսպիսով ենթադրելի է, որ Foreign Policy պարբերականի տարածած հաղորդագրութիւնը նպատակ է ունեցել սեպ խրելու ռուս-թրքական յարաբերութիւնների մէջ, որն Արեւմուտքին այդքան անհանգստացնում է: Թրքական կողմից այս մասով արձագանգներ չկան:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles