ՅՈՅՍ ՈՒ ԱՊԱ­ԳԱՅ ՆԵՐՇՆ­ՉՈՂ ԵՐԻ­ՏԱ­ՍԱՐԴ ԱՐ­ՈՒԵՍ­ՏԱ­ԳԷՏ ՄԸ` ՀԱՅԿ ՀԱՄ­ԲԱՐ­ՁՈՒՄ

0 0
Read Time:7 Minute, 51 Second

p6 a 

 

Վեր­ջերս, Փետր­ուար 22-ի երե­կոյ­եան, Կլեն­տէյ­լի (Քա­լի­ֆորն­իա) Հան­րա­յին գրա­դա­րա­նի հայ­կա­կան յայ­տա­գիր­նե­րու վա­րիչ Էլի­զա­պէթ Գրի­գոր­եան ար­ուես­տա­սէր­նե­րու ներ­կա­յա­ցուց երի­տա­սարդ ար­ուես­տա­գէտ մը` Հայկ Համ­բար­ձու­մը, որ քա­նի մը տա­րի առաջ մուտք գոր­ծած է ժա­պա­ւէն­նե­րու աշ­խարհ եւ ահա, հան­դէս կու գար իր պատ­րաս­տած եր­կու կարճ ժա­պա­ւէն­նե­րով` “Միր­հաւ“ եւ “Մե­ծա­րենց“ խո­րա­գիր­նե­րով:

Երե­կոյ­թին ներ­կա­նե­րը, նոյ­նինքն ժա­պա­ւէն­նե­րուն բո­վան­դա­կու­թեան ծա­նօ­թա­նա­լէ աւե­լի, ակա­նա­տես վկա­նե­րը եղան բազ­մե­րես ու բազ­մա­յար­կա­նի ԵՐԵ­ՒՈՅ­Թի մը, որ ապա­գա­յի հաշ­ւոյն յոյս եւ լա­ւա­տե­սու­թիւն կը ներշն­չէ ան­կաս­կած, բազ­մա­թիւ պատ­ճառ­նե­րով ու նկա­տա­ռում­նե­րով:

Բայց նախ քա­նի մը խօսք ժա­պա­ւէն­նե­րուն մա­սին:

“Միր­հաւ“ը, ինչ­պէս խո­րա­գի­րը կը թե­լադ­րէ, կապ ու­նի Ակ­սէլ Բա­կուն­ցին հետ, ներշն­չում առած է նոյն խո­րա­գի­րը կրող պատմ­ուած­քէն: Դա­սա­կան առու­մով ժա­պա­ւէն մը չէ անի­կա, այլ բա­կունց­եան աշ­խար­հին մէկ  ար­տա­ցո­լա­ցու­մը, ար­ուես­տի “բա­ռամ­թեր­քով“: Փոք­րա­թիւ դե­րա­կա­տար­նե­րով, բնու­թեան գոյ­նե­րուն եւ ձայ­նե­րուն հետ ներ­դաշ­նա­կու­թեամբ, խօ­սակ­ցու­թե­նէ զերծ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն մըն էր բա­ռին լայն իմաս­տով (խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րը վար­պե­տօ­րէն փո­խա­րին­ուած էին շար­ժում­նե­րով, յու­շե­րու վե­րար­տադ­րու­թեամբ եւ թե­լադ­րա­կան պա­տա­հար­նե­րու ետ-առաջ ոս­տում­նե­րով): Իսկ երբ կ՛ըսենք բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն, բնա­կա­նա­բար պէտք է ի մտի ու­նե­նալ անձ­նա­կան մեկ­նա­բա­նու­թիւն, նե­րաշ­խար­հի մը տա­րա­զու­մը, այս պա­րա­գա­յին` Հայկ Համ­բար­ձու­մի նե­րաշ­խար­հին ու երե­ւա­կա­յու­թեան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը` ծա­նօթ պատմ­ուած­քին իւ­րա­յա­տուկ մեկ­նա­բա­նու­թեամբ, որ պէտք չու­նէր տա­ռացի­օ­րէն կապ­ուե­լու Բա­կուն­ցի բնա­գի­րին հետ:

Իսկ “Մե­ծա­րենց“ը, առա­ջի­նին մօ­տա­ւո­րա­պէս կրկի­նը տե­ւո­ղու­թեամբ, աւե­լի քան կէս ժամ ժա­պա­ւէ­նը` իր ներշն­չու­մը առած էր Մի­սաք Մե­ծա­րեն­ցի բա­նաս­տեղ­ծու­թեանց աշ­խար­հէն, յատ­կա­պէս անանձ­նա­կա­նու­թեան անոր ապ­րում­նե­րուն թե­լադ­րան­քէն: Հոս կար խօ­սակ­ցու­թիւն, պատ­մու­թիւն մը, մին­չեւ իսկ կա­րե­լի է ըսել` պատ­մու­թիւն­ներ, որոնց մէկ գի­ծը կը ներ­կա­յաց­նէր Հայ­կի անձ­նա­կան փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րը, հիւս­ուած` Մե­ծա­րեն­ցի կեր­պա­րը բե­մադ­րու­թեան մը մէջ մարմ­նա­ւո­րե­լու դրուա­գին հետ: Առա­ջին հար­թա­կին վրայ, ժա­պա­ւէ­նը “կը պատ­մէր“ օտար աղջ­կան մը հետ հայ երի­տա­սար­դի մը մշա­կած բա­րե­կա­մու­թեան մա­սին, բնա­կան երե­ւոյթ` բազ­մազգ­եան “նկա­րա­գի­րով“ եր­կիր­նե­րու մէջ, ուր հա­յերս բնա­կու­թիւն հաս­տա­տած ենք տաս­նամ­եակ­նե­րէ ի վեր, սա­կայն նա­եւ վե­րա­դարձ մը` դէ­պի ար­մատ­ներ, շնոր­հիւ հայ բա­նաս­տեղծ­նե­րու հետ ծա­նօ­թաց­ման, անոնց աշ­խար­հին մէջ մուտք գոր­ծե­լուն, են­թա­կայ դառ­նա­լով ա՛յ­լա­պէս բնա­կան շար­ժու­մի մը, որ հայ երի­տա­սար­դը կը վե­րա­դարձ­նէ հա­յու­թեան, հայ մշա­կոյ­թի գիր­կը, զայն կը ՀԱ­ՅԱՑ­ՆԷ իրո­ղա­պէս ու իրա­ւա­պէս: 

*** 

Քիչ մըն ալ վե­րը մատ­նանշ­ուած ԵՐԵ­ՒՈՅ­Թին մա­սին:

Ժա­պա­ւէն­նե­րուն ցու­ցադ­րու­թե­նէն ետք, Հայկ Համ­բար­ձում ազատ ու սրտբաց զրոյց մը ու­նե­ցաւ ներ­կա­նե­րուն հետ, պա­տաս­խա­նեց շարք մը հար­ցում­նե­րու: Եւ հոն էր որ բաց­ուե­ցան յու­սա­տու եւ խրա­խու­սիչ երե­ւոյ­թին ծալ­քե­րը: Ար­ձա­նագ­րենք քա­նի մը ման­րա­մաս­նու­թիւն միայն:p15 b

Պատ­մեց` որ ինք կրթու­թեամբ ու մաս­նա­գի­տու­թեամբ ժա­պա­ւէն­նե­րու ար­տադ­րու­թեան աշ­խար­հին մէջ է, հայ գրող­նե­րու աշ­խար­հին հետ իր կա­պը եր­կա­րա­շունչ նա­խա­պատ­րաս­տու­թեամբ չէ եղած, այլ շնոր­հիւ Հա­յաս­տան այ­ցե­լու­թեանց եւ հայ­կա­կան բա­նաս­տեղ­ծու­թեան հսկա­նե­րու հետ  հա­ղոր­դակ­ցու­թեան կա­մուրջ­նե­րու: Ոչ-հայ­կա­կան դպրո­ցէ շրջա­նա­ւարտ Հայ­կը նախ ծա­նօ­թա­ցած է… Եղի­շէ Չա­րեն­ցի գոր­ծե­րուն, ու զար­մա­նա­լի չէ, որ չա­րենց­եան կրա­կը վա­րա­կած է ու ջեր­մա­ցու­ցած` անոր հո­գին, զայն հրա­ւի­րած է կապ­ուե­լու հայ­կա­կան իր ար­մատ­նե­րուն: Չա­րեն­ցի էջե­րէն` ան ոս­տում կա­տա­րած է դէ­պի Մե­ծա­րենց, ու գե­ղա­պաշտ սե­րուն­դի այդ տա­ղան­դա­ւոր ներ­կա­յա­ցու­ցի­չէն իր կար­դա­ցած առա­ջին նա­խա­դա­սու­թիւնը` “Տուր ին­ծի, Տէր, ու­րա­խու­թիւնն անանձ­նա­կան…“ գե­րե­վա­րած է զինք, եւ ահա, ճամ­բայ ելած է Մե­ծա­րեն­ցի կեան­քէն ներշնչ­ուած ժա­պա­ւէ­նի մը պատ­րաս­տու­թեան:

…Տա­րի­ներ առաջ, Ալեքս Հէյ­լի մը աշ­խար­հը փո­թո­րի­կի են­թար­կեց իր “Ար­մատ­ներ“ (Roots) գիր­քով: “Մե­ծա­րենց“ ժա­պա­ւէնն ալ նման վե­րա­դար­ձի մը պատ­մու­թիւնն է, առողջ շար­ժու­մի մը վե­րար­տադ­րու­թիւնը (արդ­եօք ծա­նօ՞թ է Ժագ Ս. Յա­կոբ­եա­նի բա­նաս­տեղ­ծա­շունչ “Կռուն­կը կը կան­չէ“ին…): Ներ­կա­նե­րուն հետ զրոյ­ցին պա­հուն, Հայկ ամե­նայն ան­կեղ­ծու­թեամբ կա­տա­րեց խոս­տո­վա­նու­թիւն­ներ, որոնց շար­քին էր այն (իսկ կա­րե­լի՞ է առանց յու­զու­մի ու հպար­տու­թեան լսել նման խոս­տո­վա­նու­թիւն), որ ինք, ու բնա­կա­նա­բար իրեն նման հայ երի­տա­սարդ­ներ եր­կու հիմ­նա­կան գոր­ծօն­ներ ու­նին իբ­րեւ հայ ապ­րե­լու եւ ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու հա­մար.- ԼԵ­ԶՈՒՆ` մեր մայ­րե­նին, եւ ՀՈ­ՂԸ, հայ­րե­նի հո­ղը…: Այս խոս­տո­վա­նու­թիւնը չկա­տար­ուե­ցաւ հրե­տո­րու­թեամբ ու քա­րոզ­չա­կան հո­գե­բա­նու­թեամբ, այլ իբ­րեւ պարզ ու հա­րա­զատ ար­տա­յայ­տու­թիւն` անձ­նա­կան փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րու, հայ ըլ­լա­լու հպար­տանքն ու բախ­տա­ւո­րու­թիւնը զգա­ցած, ապ­րած ու մար­մ­նա­ւո­րե­լու ելա­ծի ան­մի­ջա­կա­նու­թեամբ:

Ու մտա­ծել, որ մեր պա­տա­նի­ներն ու երի­տա­սարդ­նե­րը յա­ճախ իրենք զի­րենք զուրկ կը պա­հեն մեր հա­յա­վա­րակ հե­ղի­նակ­նե­րու ջեր­մաց­նող գի­րի աշ­խար­հէն, երէց­ներն ալ, իբ­րեւ կա­տար­ուած իրո­ղու­թիւն, պար­տու­թիւն կը հռչա­կեն` առանց ճա­կա­տա­մար­տի մտնե­լու տաղ­տու­կին…

Լեզ­ուին ու հայ­րե­նի հո­ղին Հայ­կի ակ­նար­կու­թեանց կող­քին, կա­րե­լի չէ ան­տե­սել նա­եւ այլ գոր­ծօն­ներ, որոնք նպաս­տած են այս վե­րա­դար­ձին: Անոնց­մէ մէ­կը, վստա­հա­բար, ըն­տա­նե­կան մթնո­լոր­տը ըլ­լա­լու է (ան միայն հպան­ցիկ ակ­նար­կու­թիւն ըրաւ ըն­տա­նի­քին ըն­ձե­ռած պայ­ման­նե­րուն մա­սին), իսկ մէկ ու­րի­շը` “Լարք“ երաժշ­տա­նո­ցին հա­յա­շունչ մթնո­լոր­տը, որուն հետ շփման մէջ եղած է ան, ժա­պա­ւէ­նի պատ­րաս­տու­թեան ըն­թաց­քին, վայ­ելե­լով Վա­չէ Պար­սում­եա­նի ուղ­ղա­կի եւ անուղ­ղա­կի հո­գա­տա­րու­թիւնը…: Հայկ այս մա­սին ակ­նար­կու­թիւն չը­րաւ, սա­կայն ժա­պա­ւէ­նը լուռ բայց պեր­ճա­խօս վկա­յու­թիւն­ներ ու­նի այս մա­սին:

Հայ­կե­րու բազ­մաց­ման վրայ է որ կը դրուին մեր գրաւ­նե­րը, անոնց կը կապ­ուին  հա­յու­թեան ու հայ­կա­կա­նու­թեան կապ­ուած յոյ­սե­րը:

 

Ս. ՄԱՀ­ՍԷ­ՐԷՃ­ԵԱՆ

Մարտ 2013

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՅԵ­ՏԸՆՏ­ՐԱ­ԿԱՆ ԻՐԱԴ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆԸ ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ.- ՇԱ­ՀԵՐ, ՊԱՏ­ՃԱՌ­ՆԵՐ, ԹՈՅԼ ԵՒ ՈՒ­ԺԵՂ ՕՂԱԿ­ՆԵՐ
Next post Հ.Յ.Դ. 123-ԱՄ­ԵԱ­ԿԻ ՆՇՈՒՄ ՓՐՈ­ՎԻ­ՏԵՆ­ՍԻ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles