Յաղթել Կամ Պարտուել Ժամանակին

«Դրօշակ»-ի Առաջնորդող Յօդուած Թիւ 9, Սեպտեմբեր 2026 Սեպտեմբերի 1-ին Պիշքեքում՝ Շանհայի համագործակցութեան կազմակերպութեան գագաթնաժողովի շրջանակներում, Փութինի և Նիկոլ Փաշինեանի հանդիպումը վերջինիս համար ակնյայտօրէն ձախողուած էր։ Տարիներ շարունակ Փաշինեանի երկակի խաղերի դէմ աչք փակող Ռուսաստանի իշխանութիւնը յստակ հասկացնում է, որ երկու լարի վրայ խաղալու երջանիկ ժամանակն անցել է, և Հայաստանի ղեկավարը շատ քոնքրեթ գործողութիւններով պէտք է փաստի՝ ինքը Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ կառոյցի հե՞տ է, թէ՞ վերջինիս հակառակորդ ճամբարում։ Ռուսաստանը նաև բացայայտօրէն նշում է այն քոնքրեթ վնասները, որոնք կրելու է Հայաստանը, հակառակորդ ճամբարին միանալու դէպքում՝ կազի մի քանի անգամ թանկացում (իսկ գուցէ ընդհանրապէս Հայաստանին մատակարարման դադարեցում), նմանատիպ ելք աթոմակայանի հումքի, նաւթի, ադամանդի և այլ ապրանքների Ռուսաստանից ներմուծման պարագայում, որոնք Հայաստանին տրամադրւում են Ռուսաստանի ներքին գներով։ Ռուսաստանը կարող է արգելել առանց փաթենթի հարիւրհազարաւոր հայաստանցիների արտաքնային աշխատանքը Ռուսաստանում, ինչը կը հարկադրի այդ մարդկանց մեծ մասին վերադառնալու Հայաստան, ինչն էլ այստեղ կարող է կտրուկ սրել սոցիալական կացութիւնը։ Չխօսենք այլևս հայաստանցի արտադրողների առջև ռուսական շուկայի վերջնականօրէն փակվելու դէպքում արտաքին շուկաներ դուրս գալու հնարաւորութիւնից առհասարակ զրկուելու և հայկական գիւղատնտեսութեան ոչնչանալու հեռանկարի մասին։ Եւ սա դեռ ամէնը չէ։ Նիկոլ Փաշինեանը Պիշքեքից վերադառնալով փորձեց ներկայացնել, թէ ոչ մի սարսափելի բան չկայ, Ռուսաստանի ղեկավարի հետ տեղի է ունեցել գործնական ու արդիւնաւէտ խօսակցութիւն։ Այլ կերպ նա թերևս չէր էլ կարող վարուել, որովհետև նախ կը փաստէր, որ ինքը ընտրութիւններում չպարտուելու համար նախորդող օրերին խաբում էր ժողովրդին, ներկայացնելով՝ թէ Փութինի ու ԵԱՏՄ ղեկավարների հետ շատ լաւ յարաբերութիւններ ունի և բոլոր հարցերը կը կարգաւորի։ Էլ չխօսենք Արևմտեան դրախտի դռները հայ ժողովրդի առջև բացելու խոստման մասին, ինչը նոյնպէս կեղծ դուրս եկաւ կարճ ժամանակ անց։ Եթէ Փաշինեանը գոնէ այս անգամ ասեր ճշմարտութիւնը, ժողովրդի առջև կը պարզէր ոչ միայն իր պատեհապաշտ քաղաքականութեան փակուղում յայտնուելը, այլև կը վկայէր այն խիստ մտահոգիչ հեռանկարի մասին, որն ամենամօտ ապագայում սպասւում է հայ ժողովրդին։ Այդ պատճառով էլ վարչապետ Փաշինեանը և իր սազանդարները սկսեցին «երգել» այն մասին, որ ոչ մի մտահոգիչ բան չկայ, չորս կողմից շրջապատուած ենք կազ ունեցող երկրներով, իսկ թրքական թանտդեմն ու Եւրոպան պատրաստակամ սպասում են ամեն ինչով աջակցելու Հայաստանին։ Եւ սա այն դէպքում երբ, իբրև թէ գաղտնաբար, նոյն Եւրոպան ատրպէյճանական խողովակներով կազ է ներմուծում Ռուսաստանից: Այնպիսի տպաւորութիւն է, որ դեռ ևս ընտրական գործընթացներից առաջ լայն առումով իր պարտուած վիճակը գիտակցած Նիկոլը խաղում է ժամանակի վրայ, թերևս յոյս փայփայելով, որ ինչ-որ տեղից իր համար մի լոյս կը բացուի։ Անկախ ընտրութիւններում ձեռք գցած համեստ արիւնքից և արտաքին շռայլ խոստումներից՝ Փաշինեանը տեսնում է, որ երկրի ներսում ինքը զուրկ է ժողովրդական յենարանից, իսկ դրսի հուանաւորների խոստացածն ու տուածը համարժէք չեն իրար։ Յայտնուելով թոյլ և խիստ սահմանափակ հնարաւորութիւնների պայմաններում՝ Փաշինեանն ինքն իրեն դնում է աւելի մեծ կախման մեջ արտաքին ուժերից։ Վերջիններիս քաղաքականութեան նկատմամբ իր կայուն նուիրուածութիւնը փաստելու համար նա հարկադրուած հրապարակայնօրէն սրում է յարաբերութիւնները Ռուսաստանի հետ, նոյն ժամանակ փորձելով իր ամուր բարեկամական զգացումների մասին հաւաստիացնել անձնական հանդիպումներում։ Այստեղ, թերևս, պէտք է արձանագրել, որ սրանով նա նախևառաջ կատարում է Ռուսաստանին Անդրկովկասից դուրս մղելու նպատակը հետապնդող գլխաւոր շահառուների՝ թուրքատրպէյճանական թանտեմի պահանջը։ Գաղտնիք չէ, որ վաղուց Հայաստան-թրքական թանտեմ յարաբերութիւններում Փաշինեանը որդեգրել է վերջիններիս փաստաբանի դերը՝ ընդդէմ սեփական երկրի և ժողովրդի շահերի։ Փաշինեանը ոչ միայն պաշտպանեց ու արդարացրեց այս թանտեմի սանձազերծած պատերազմական յանցագործութիւնները, հետապնդեց ու պատժեց Արցախի պատերազմի հերոսներին, շարունակում է ճնշել Արցախի և նրա իրաւունքների անունից Հայաստանում ծրագրուող ցանկացած նախաձեռնութիւն։ Իր քաղաքականութեամբ նա ոչ միայն նպաստեց, որ արցախցիների ինքնորոշման պայքարն Ատրպէյճանն աշխարհին մատուցի որպէս զաւթողական նպատակով Հայաստանի ակրեսիա Ատրպէյճանի դէմ, այլև այսօրուայ իր լռութեամբ նպաստում է, որ Ատրպէյճանն առանց մտահոգութեան ոչնչացնի Արցախի հայկական պատմական ու հոգևոր-մշակութային ժառանգութիւնը։ Ավելին, ՔՊ-ական իշխանութեան նպաստավւոր լռութեան պայմաններում Ատրպէյճանըյ յաջողութեամբ զարգացնում է Հայաստանն Արևմտեան Ատրպէյճան ներկայացնելու գործնական ծրագիրը։ Հայաստանի իշխանութիւնը որևէ հակառակութիւն չի դրսևորում Հայաստանի նկատմամբ Ատրպէյճանի իշխանութիւնների աճող պահանջների նկատմամբ և շարունակաբար գնում է հերթական զիջումների։ Ընդամէնը մի քանի օր առաջ տարածուեց այն լուրը, թե Հայաստանը Տաւվուշի մարզում սահմանային նոր դիրքեր է զիջել Ատրպէյճանին։ Հայաստանի իշխանութիւնը կաշուից դուրս գալով ուզում է ապացուցել, թե պատերազմի սպառնալիքը վերացնելու համար նորանոր տարածքներ պէտք է զիջել, չխօսել Հայաստանի իրաւունքների մասին, Արցախ անունը չտալ առհասարակ, մոռանալ պատմութիւնը, վերացնել փառքի անկիւններն ու հերոս նահատակների նկարները։ Այսպիսի ցուցումներ են ստանում մասնաւորապէս կրթական հաստատութիւնների պատասխանատուներն ու Հայաստանի դիւանագիտական ներկայացուցիչները՝ նոյն ժամանակ, երբ Ատրպէյճանն ամէն օր ու ամէն ժամ իրականացնում է ճիշտ հակառակը՝ ակրեսիվ հռետորաբանութեամբ ուղեկցուող քոնքրէթ գործողութիւններ Հայաստանի նկատմամբ։ Եթէ Հայաստանի իշխանութիւնը ապուշ չէ, ապա ապուշի տեղ է դնում մի ողջ ժողովրդի, երբ խօսում է «անօրինկանօրէն տիրապետած» տարածքների վերադարձի մասին, սահմանագծման և սահմանազատման շրջանակում, այն ժամանակ, երբ ատրպէյճանցի զինուորները հանգիստ նստած են վերջին տարիներին Հայաստանից զաւթած տարածքներում և դուրս գալու փոխարէն աւելի են ամրապնդում զաւթած դիրքերը։ Արդեօ՞ք առաջին հերթին այդ տարածքներից նրանց դուրս գալը չպէտք է նախորդեր մնացած տարածքների հետ կապուած յստակեցումներին: Եւ արդեօ՞ք այդ դէպքում կա երաշխիք, որ իր կողմից տարածքային կամ այլ բնոյթի որևէ զիջման մասին երբևէ չյայտարարած Ատրպէյճանը հայկական կողմի բոլոր զիջումներից յետոյ պատրաստակամ կը լինի ինչ-որ բան զիջելու: Նիկոլ Փաշինեանը հայ ժողովրդին «կարողացաւ համոզել» այն կեղծիքի մէջ, որ Ռուսաստանի հետ յարաբերութիւններն արմատապէս փոխում է, որովհետև ռուսները չօգնեցին հայերին թուրքատրպէյճանական ակրեսիայի ժամանակ և դէպի ո՞ւր է նա վերակողմնորոշում Հայաստանը՝ ճիշտ այդպէս՝ դէպի այդ նոյն ակրեսիան իրականացնողները։ Թերևս նա մտածում է որ եթէ մինչ այժմ հնարաւոր է եղել խաբել նման աճպարարութիւններով, ապա ինչո՞ւ չի կարելի նոյնպէս վարուել այսուհետև։ Ստացւում է որ Հայաստանի հետ թուրք-արևմտեան սկսուող «փայլուն» գործակցութեան մէջ Հայաստանի համար նախատեսուած է կատարողի ու զիջողի դերը, իսկ իր գործակիցներին՝ պահանջողի ու ստացողի։ Պէտք է ընդունել, սակայն, որ մէկ հարցում յատկապէս Արևմուտքն իսկապէս շօշափելի ու գործնական աջակցութիւն է ցուցաբերում Հայաստանի իշխանութեանը։ Խօսքը քաղաքական հովանաւորութեան մասին է, որը տարիներ շարունակ դրսևորւում է Հայաստանի բռնապետական իշխանութեան խայտառակ գործունէութեան նկատմամբ, ինչի վերջին ցայտուն օրինակն էլ ակնյայտ աջակցութիւնն էր ընտրութիւններում։ Արևմուտքը կարծես չնկատեց, որ այդ խայտառակ ընտրութիւններից յետոյ Փաշինեանը ոչ միայն խլեց խորհրդարան անցած ուժերից մէկի քուէները և արգելափակեց նրա մուտքը խորհրդարան, այլև բանտարկեց այդ ուժի ղեկավարին և առանց դատ ու դատաստանի պետականացրեց նրա մասնաւոր պիզնեսները։ Արևմուտքը հաւանաբար չնկատեց, որ մինչ այդ նոյն ճակատագրին էր արժանացել նախընտրական պայքարի մասնակից միւս ուժի առաջնորդը, իսկ յետագայում այս շղթան ամբողջացաւ խորհրդարանական ընտրութիւններում շեմը յաղթահարած ընդդիմադիր երրորդ ուժի ղեկավարի ձերբակալութեամբ։ Պէտք է ենթադրել, որ Արևմուտքն այս հարցերում ունի իր տրամաբանական պատճառները, օրինակ շատ ակնյայտ է, որ ի դէմս ձերբակալուած և սեփականազրկուած հայ խոշոր գործարարների, տեղի է ունենում Հայաստանի խոշոր պիզնեսի վերակողմնորոշում Ռուսաստանից դէպի Արևմուտք, իմա Թուրքիա և Ատրպէյճան։ Նկատենք, որ բարդ այս իրավիճակում չեն դադարում Նիկոլ Փաշինեանի յհամառ ճիգերը Ռուսաստանից խլելու Հայկական երկաթուղու կառավարման իրաւունքը և յանձնել այն թրքական պետութեան։ Պատահական չեն ատրպէյճանական արթնացած պահանջները Հայկական աթոմակայանի փակման վերաբերեալ, այն խոստմամբ, թե իրենք Հայաստանին էլեկտրուժ կը մատակարարեն։ Այստեղ իհարկէ տեղի է ունենում շահերի մեկ համընկնում ևս, յառաջիկայ շրջանում Հայաստանին սպասուող դժուարին ժամանակների նախօրեակին Նիկոլ Փաշինեանը չեզոքացնում է հնարաւոր մրցակիցներին։ Վերջին շրջանում անընդհատ խօսելով տնտեսական տիվերսիֆիքացիայի մասին՝ իրականում ՔՊ-ական իշխանութիւնը Հայաստանը տանում է հիմնական կախման թրքական թանտեմից, որի պարագայում անխուսափելի է քաղաքական կախումը: Եւ տեսնում ենք, որ բացայայտ և ոչ բացայայտ կերպով թրքամէտ իշխանութեան նոր գործընկերներն ամէն կերպ ոգեշնչում և պարտադրում են այս շրջադարձը: Իհարկէ միաժամանակ այնքան չարժևորելով Հայաստանի իշխանութեանը, որ զանազան միջազգային ամպիոններից Հայաստանի հետ վերջնական խաղաղութեան հաստատման մասին ճառելով՝ նոյն ժամանակ շարունակում են աւելացնել ճնշումը Հայաստանին պարտադրուող զիջումների հարցում: Սեպտեմբերը մեզ համար Հայաստանի և Արցախի անկախութեան հռչակման ամիսն է: Նորանկախութեան հռչակումից հետո Հայաստանը երբեք այսքան կախման մէջ, այսքան պարտուած և նսեմացած չի եղել արտաքին ուժերից, ինչպէս այժմ: Եթէ նախորդ իշխանութիւնների առաջնորդութեամբ և մեծ զոհողութիւնների գնով յաջողուել էր հող ազատագրել և Արցախի Հանրապետութիւնը հռչակել, ապա այս նոր իշխանութիւնը, խայտառակ պարտութիւն կրելով, ուղղակի յանձնեց Արցախը: Եւ նոյն ժամանակ ոչ մի իշխանութիյուն այսքան ինքնագոհ չի եղել, չի ճամարտակել Հայաստանի աննախադէպ անկախ գոյավիճակի մասին և չի մեղադրել նախկիններին Հայաստանն օտարի ազդեցութեանը ենթարկելու մէջ: Թերևս իշխանութիւնը հաշուարկ է անում ժողովրդի կարճ յիշողութեան վրայ, երբ ներկայացնում է, թէ մինչ իրենց տէրուտնօրինումը Արցախը թոկ էր Հայաստանի վզին, իսկ Հայաստանը գաղութային ենթակայութեյան մէջ էր Ռուսաստանից: Երևի տեղին է յիշել այն միտքը, որ մարդկային լկտիութիյունը սահման չունի: Հայաստանի իշխանութիւնների ողջ քաղաքականութիւնը հիմնուած է ստի ու կեղծիքի վրայ: Հաւանաբար նրանք հաշուարկ են անում, որ երկիրը սուզելով վախի մթնոլորտի մեջ, ձերբակալելով ու չեզոքացնելով ընդդիմութեանը, և Հայաստանի շահերը ծախելու ճանապարհով ապաւինելով արտաքին ուժերի աջակցութեանը՝ կը կարողանան ապահովել իրենց երկարակեցութիւնը: Իսկ գուցէ նրանք հիմքե՞ր ունեն այդպէս մտածելու: Եթէ ընդդիմադիր ալիքը պէտք է դրսևորուի միայն խորհրդարանի պատերի ներսում, ապա կասկած չկայ, որ այս ուժը կը հասնի նաև յաջորդ ընտրութիւններին, և ևս մէկ անգամ կը զաւթի իշխանութիւնը: Առայժմ երկրի ընդդիմադիր ներուժը չի կարողացել ստիպել նրանց ազատօրէն չիրականացնելու այն ապօրինութիւնն ու սանձարձակութիւնը, որոնք վերջինիս գործելակերպն են արտաքին խրախուսիչ լռութեան և աջակցութեան պայմաններում: Ներկայ պարագայում և, թերևս, ցանկացած դէպքում, քաղաքական ուժի գլխաւոր խնդիրը ժողովրդի հետ կապն է և նրա հետ աշխատանքը։ Պէտք է արձանագրել, որ սա շատ լաւ ըմբռնում է Նիկոլ Փաշինեանը, և եթէ նա չլիներ Հայաստանի ամենաամբոխավար ղեկավարը, ոչ հնարաւորութիւն կ՛ունենար բազմելու Հայաստանի գահին, ոչ էլ այսքան ժամանակ մնալու իր տեղում։ Յիշենք, որ Հայաստանի խորհրդարանական վերջին ընտրութիւններից առաջ, 8 տարի առաւօտից գիշեր լինելով հանրութեան աչքի առջև, նա դարձեալ ոտքով շրջեց ողջ Հայաստանով, յհաճախ տհաճ ընդունելութեան արժանանալով փողոցներում ու հրապարակներում, լայն շփումներ ունեցաւ ժողովրդի հետ։ Թերևս արժէ նշել, որ բալագանային թատրոնի վերածուած այսօրուայ խորհրդարանի գոյութիւնն էլ շատ ձեռնտու է նրան, որովհետև այդտեղ ոչ միայն իր, այսպէս կոչուած, լեգիտիմութիւնն է հաստատում, այլև մշտական բախումների ու լեզուակռուի արենայի վերածած խորհրդարանն աշխարհին մատուցում է որպէս իր հաստատած «ժողովրդավարությեան» առհաւատչեայ։ Խորհրդարանական այդ մթնոլորտում իր դրական ներկայութիւնն արդարացնելու համար ընդդիմութիւնը պէտք է անմիջական գործունէութեան հետ զուգակցի ժողովրդի, հասարակութեան տարբեր շերտերի հետ ամենօրեայ շփումները։ Մի բան, ինչի մասին, ի դէպ, ընդդիմութիւնը նաև յայտարարել էր մինչև նոր խորհրդարանի աշխատանքների սկսուելը։ Նման գործունէութիւնը, նախ և առաջ կփաստի, որ ընդդիմութեան նախընտրական հանդիպումները միայն քուէ ձեռք բերելու համար չէին, այլ ժողովրդի կարծիքի հետ հաշուի նստելու, նրա ուժին հենուելու, խորհրդարանում նրա ամենօրեայ հոգերի մասին բարձրաձայնելու համար։ Ժողովրդի հետ մշտական և զուգահեռ աշխատանքը նաև կ՛ուժեղացնի ընդդիմութեանը, վերջինիս դրսևորման հնարաւորութիւնը դուրս բերելով խորհրդարանի նեղլիկ պատերից, տարածելով այն երկրով մէկ, և յետադարձ ուժով ժողովրդական տրամադրութիւններն ու պահանջները բերելով բարձրագոյն ներկայացուցչական մարմին։ Ընդ որում, այդ աշխատանքը պէտք է տարուի հանրութեան բոլոր շերտերի հետ, մանաւանդ որ մասնաւորապէս փաշինեանական խոստումներին ու սպառնալիքներին հաւատացած, արտաքին տարբեր ուժերի ուղղակի և անուղղակի քարոզչութեանը կուլ գնացած զանգուածներին մոլորութիւնից դուրս բերելու պարտականութիւնը ազգային ուժերինն է։ Ակնյայտ է, որ հենց մոլորեցուած զանգուածների կեցուածքն է ապահովում Հայաստանը դէպի անդունդ հրող իշխանական հակահայ քաղաքականութեան հնարաւորութիւնը։ Իր հերթին հանրութեան հետ աշխատելը չի նշանակում միայն հրապարակային հանդիպումներ, այլ մատչելի, համբերատար ու ժամանակատար խօսակցութիւն տարբեր շերտերի, նրանց հոգերի և պատասխանատւութիւնների շուրջ։ Միւս կողմից, արագօրէն ծաւալուող աշխարհաքաղաքական նոր զարգացումները յղի են անկանխատեսելի նոր իրողութիւնների ու կացութիւնների ձևաւորմամբ: Ակնյայտ է մի բան՝ երբ ուժեղ չես և համապատասխան չափով պատրաստ չես՝ որևէ նոր իրավիճակի դէպքում շահող չես կարող դառնալ: Իրենց պարտադրող իրողութիւններն այսօր պարտադրում են նաև ազգային ուժերի համապատասխան գործողութիւնները: Այս դէպքում կամ կը սանձես և քեզ կ՛ենթարկեցնես ժամանակը կամ ժամանակի անիւները կ՛անցնեն վրայովդ:

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Յաղթել Կամ Պարտուել Ժամանակին

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Խորհուրդներուս Աշխարհէն…«ՏԱՐԵԴԱՐՁ»-Ս…

«Փոխակերպուող հայաշխարհ» ․ Ինչպէ՞ս անհամաժամանակ փոփոխութիւնները ծառայեցնել կենսունակ շարունակականութիւն ստեղծող կարողութեան

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է