ՔԵՍԱՊՆ ՈՒ ՔԵՍԱՊՑԻՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 30 Second

         

 kes2

 

ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵԱՆ

Լոս Անճելըս 2014

Քանի մը տարի առաջ, ընտանեօք  արձակուրդով Պոսթըն գացած էինք։ Պոսթընի տեսարժան վայրերէն աւելի, խիստ կարեւոր էր մեզի համար այցելել «Հայրենիք» շաբաթաթերթի խմբագրատունը, Հ.Յ.Դ. արխիւներու կեդրոնն ու Հ.Օ.Մ.-ի կեդրոնական վարչութեան գրասենեակը,  որոնք բոլորը կը գտնուին նոյն յարկին տակ՝ մէկ շէնքի մէջ։ Լոս Անճելըսի բարեկամներէս  մէկը հեռաձայնի թիւ մը տուած էր,  որ ի յարկին հեռաձայնենք Պոսթընաբնակ հայորդիի մը, որ նուիրուած ազգային մըն է, ծանօթ՝ այդ շրջանին, եւ գործունեայ անդամ՝ պոսթոնաբնակ հայ շրջանակէն ներս։ Առաջին իսկ օրէն, սոյն անձը պէտք եղածէն աւելի օգտակար դարձաւ, որ մենք ծանօթանանք ամերիկահայ ամենահին եւ պատմական գաղութ Պոսթընի։ Շատ շուտով մտերիմներ դարձած  էինք, սակայն չէի գիտեր իր մականունը, ու քանի մը օր ետք երբ պատահմամբ իմացայ, «Քեսապցի՞ ես»։ «Ինչէն գիտցար» հարցուց կատակով։ Պոսթընի ամենանշանաւոր համալսարան «Հարվըրտէն» վկայուած ըլլալու պէտք չունէի գուշակելու իր Քեսապցիութիւնը։ Մարաշլեան մը՝ շատ հաւանաբար Մարաշցի ըլլալու է, կամ Այնթէպլեան մը՝ Այնթէպցի, սակայն Մանճիկեան, Աբէլեան, Թրթռեան, Թիթիզեան, Կարպուշեան, Ինճէճիքեան մականունները անպայման քեսապցիի կնիքը կը կրեն իրենց վրայ։ Կայ նաեւ ուրիշ պարագայ մը։ Երբ անծանօթ հայու մը ժամեր ու օրեր կը տրամադրէ իր ծառայասիրութեամբ, կասկածէ վեր է, որ այդ անձը վստահ՝ Քեսապցի է։ Այդպէս է Քեսապցին։ Օգնող ու ծառայասէր։ Ազգայնամոլ, միւենոյն ժամանակ «Քեսապամոլ»։ Իրեն համար Քեսապը գիւղ մը չէ։ Հայրենիք մըն է։ Կը գուրգուրայ անոր հողին, քարին, ծառին ու մանաւանդ ազգային կալուածներուն վրայ։ Իւրայատուկ է իր բարբառով ու սովորութիւններով։ Երբ Քեսապցին հանդիպի ուրիշ Քեսապցիի մը, Քեսապի մէջ թէ Քեսապէն հազարաւոր մղոնններ հեռու, Քեսապի բարբառ չէ, որ կը խօսին, այլ՝ «Քեսապերէն»։

 

Թուրքիոյ սահմանակից, Սուրիոյ մէջ գտնուող Քեսապ՝ այս օրերուն ամենադժուար օրերը կ’ապրի։ Այսօր, շէն Քեսապը ամայացած է։ Իր հողին այնքան կապուած Քեսապցին, այսօր դարձեալ բռնած է գաղթի ճամբան։ Մեծ մասամբ ապաստան գտած են հարեւան Լաթաքիոյ մէջ։ Եկեղեցիներու ու դպրոցներու սրահներուն մէջ։ Քանի մը ալեհեր Քեսապցիներու համար այս երրորդ տեղահանութիւնն է։ Երեխաներ՝ չեն կրնար հասկնալ ինչու՞ ձգած են իրենց պապենական տունը ու եկած իրենց անծանօթ վայր մը ու քանի մը օրերէ ի վեր կը բնակին վայրի մը մէջ, որ բնակարան չէ։ Դպրոց է։ Եկեղեցի է  ու ակումբ։ Խելահասները իրարու հարց կու տան, արդեօք գէշ երա՞զ մըն է այս թէ իրականութիւն։ Հարիւրամեակը պիտի տօնէին Քեսապի տեղահանութեան։ Այսօր դարձեալ նոյն թատրերգութիւնն է, որ կը խաղցուի նոյն ազգին՝թուրքին կողմէ:

100 տարիներ առաջ տեղահանուած Քեսապցին, վերադառնալով իր հայրենիտունը արիւն քրտինք թափելով վերաշինեց իր կալուածները, պահեց իր բարբառը եւ Քեսապը սփիւռքի մէջ դարձաւ փոքրիկ Հայաստան մը, ու երկար տարիներու ճգնային աշխատանքը, քանի մը ժամուայ մէջ մոխիր դարձուցին թուրքմէններ ու թուրքիոյ կողմէ վարձուած գազաններ։kes5

Քեսապ, սփիւռքի մեր հազուագիւտ աւաններէն մէկն է, ուր մեր պապենական գիւղերու սովորութեանները կը շարունակուին։ Բոլորը կը ճանչնան զիրար եւ մեծ մասամբ ազգական են կամ խնամիական կապեր ունին։ Քեսապցին կը սիրէ, որ իր զաւակը, կամ դուստրը իր ամուսնութիւնը կնքէ իր երկրացիին հետ, ուր աւելի ամուր կը շարունակուին աւանդութիւնները:

Ո՞վ է Քեսապցին։ Քեսապցին մարդկութեան տուած է մեծ թիւով բժիշկներ, գրողներ, մտաւորականներ, գիտուններ, կղերականներ, միեւնոյն ժամանակ կը սիրէ հողագործութիւնը։ Նոյնիսկ Քեսապէն հեռու, ամենաարդիական քաղաքին մէջ ապրող Քեսապցին, իր տան պարտէզին մէկ անկիւնը կը յատկացնէ բանջարանոցի կամ պտղատու ծառեր ցանելու, ու այդ մէկը իր ամենամեծ հաճոյքն է, կարեւոր չէ, բժիշկ է թէ փաստաբան, մտաւորական թէ կղերական։

kes ian045Թիւով շատ են նշանաւոր Քեսապցիները, պիտի գոհանամ երկու օրինակով ։

Ամերիկայի առաջին ամէնօրեայ հայկական վարժարանի հիմնադիրը՝ Գաբրիէլ Ինճէճիկեան, Քեսապցի է։ Գարեգին Ա. վեհափառ Սարգիսեան, յետագային Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս՝ դարձեալ Քեսապի ծնունդ է։ Եթէ բոլոր նշանաւոր Քեսապցիները թուեմ, էջեր պէտք է յատկացնեմ: Թող ներեն անոնք, որոնց անունները չեն յիշուած այստեղ:

Քեսապցին մեծամասնութեամբ ուսեալ է եւ Քեսապէն հեռանալու հիմնական պատճառներէն մէկն ալ այդ է ։ Երբ բարձրագոյն ուսում ստանալու համար կը ձգեն իրենց սքանչելի աւանը եւ կ’ուսանին Ամերիկա կամ եւրոպական ոեւէ մէկ երկիր, իրենց ուսանած բարձր մակարդակի ուսումը ինչպէ՞ս պիտի օգտագործեն քանի մը հարիւր ընտանիքէ բաղկացած գիւղին մէջ։ Կը հաստատուին Ամերիկա, Գանատա կամ եւրոպական երկիր մը, սակայն մեծամասնութեամբ արձակուրդիհամար վերապահուած տուն մը ունինՔեսապի մէջ, եւ եթէ ոչ ամէն տարի, գոնէ քանի մը տարին անգամ մը կ’այցելենիրենց հօրենական գիւղը եւ կ’ապրին Քեսապցիի նման հանդարտ ու ծառայասէր այդ գիւղական կեանքը։ Շատ մը Քեսապցիներ, հանգստեան կոչուելէ ետք, տարուան քանի մը ամիսը կ’անցընեն Քեսապի մէջ։

Քեսապցին կը սիրէ քէֆն ու կերուխումը։ Ոեւէ Քեսապցիի մը հարսանիքին, անպայման պիտի երգեն ու պարեն Քեսապցիներու նշանաւոր շուրջ պարը։

«Կարմիր ֆստան հագուց է,

Հէլէ հէլէ հէլլէ, նինոյ է», կամ՝

«Մակտուպ կ’առնու կը խնդու», սակայն դժբախտաբար վերջին շրջանին, «Մակտուպ  կ’առնուն ու չեն խնդար»։ Լուրերը շատ վատ են Քեսապէն։ Քանի մը տարի է,  անխոհեմութիւն էր այցելել այդ հիանալի աւանը։ Մարգարէ ըլլալու պէտք չկար, գուշակելու թէ օր մը սահմանակից Թուրքիան առիթէն պիտի օգտուէր ու թրքութիւնը ի գործ պիտի դնէր։ Միշտ այդպէս եղած է Թուրք ազգը։Միշտ ալ օգտուած է պատերազմական վիճակէն, նենգօրէն հարուածելու անմեղ ժողովուրդները, սկսած առաջին աշխարհամարտէն մինչեւ Սուրիոյ տխուր տարիները:kes3

 

Վստահ եմ, որ Քեսապի հարցը շուտով կը լուծուի։ Ամէն կողմէ միջամտութիւններ կ’ըլլան, սակայն մինչ այդ՝ առիթէն օգտուելով պիտի կողոպտեն ու ապա հեռանան։ Թրքական հին սովորութիւն է։ Իրենց արիւնին մէջ անցած է այս մէկը։

 

Սիրելի Քեսապցիներ, ողջ հայութիւնը, հայրենիքի մէջ թէ սփիւռք, ձեզ հետ կը սգայ, սակայն այդ սուգը ողբի վերածելու ժամանակը չէ։ Կ’ընդունիմ, որ մարտական ուժը չունինք դիմադրելու թուրք վարձկաններուն, սակայն այս օրերուն մեծ նշանակութիւն ունի քաղաքական լուծումը։ Թէպէտեւ մարտական ուժը չ ունինք, սակայն ունինք միասնակամութեան ուժը։ Երբ «Հայ Դատ»ի յանձնախումբը, Հայաստանի հանրապետութեան նախագահն ու մեր երկու Վեհափառ Հայրապետները կը միջամտեն մեծ պէտութիւններու, որ դադրի այս անօրէն արշաւը դէպի Քեսապ, վստահաբար շուտով արդիւնքի պիտի հասնին ու Քեսապ պիտի վերագտնէ իր բնականոն վիճակը։

 

Մաղթելով եւ յուսալով, որ շատ շուտով Քեսապցի կամ ոչ, բոլորս միասին շուրջպար բռնած կ’երգենք ու կը պարենք

«Կարմիր վստան հագուց է

Հէլէ հէլէ հէլլէ նիննոյէ» ազատագրուած Քեսապի մէջ։

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

One thought on “ՔԵՍԱՊՆ ՈՒ ՔԵՍԱՊՑԻՆ

  1. Boghos.Ardou ganoukh gartatzi hotvadzet.Dkhour “ourakhoutiunner” dessa hon.Gardj nakhatassoutiun me gar kroutiante metch;”Artiok kech yeraz[?] men e ays”…Hartzagane avelorte e ayleves. Hartzagane bedk e drver chadontz… Art, ankam me yeves gue guergueneme` TEBI YERGUIREN E MER MYAG PERGOUTIUNE. Espurken ou Hayasdane havassarabes hantzavor yen ays hartzi andesman metch. Ouch e angasgadz` paytz prguenk intch vor gue mena dagavine. Ara Ardzrouni

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles