Հրաշք (Արցախեան Չորսօրեայ Պատերազմի Մասին)

0 0
Read Time:4 Minute, 36 Second

 

  Պետրոս Քհնյ. Շիթիլեան

  Սփրինկֆիլտ, Մասաչուսէց

Այն ինչ որ տեղի ունեցաւ անցեալ տարի Ապրիլ ամսուն իր մէջ շատ կարեւոր ու պատմական խորհուրդ մը ունի: Այն կարճ պատերազմ մը չէր միայն: Ան եղելութիւն մըն էր, որ խորունկ քննարկման պարագային կը բանայ շատ կարեւոր գաղտնիք մը:

Արդարացիօրէն կ’ըսենք. «Ապրին մեր տղաքը: Անոնք կեցուցին աւելի միջոցներ ունեցող թշնամու անակնկալ յարձակումը»:

Բոլորս ալ կը հասկնանք, որ Ատրպէյճան նման գործողութիւն մը ինքն իրեն չէր կրնար յանդգնիլ սկսիլ: Առանց մեծերուն հետ համաձայնացնելու նման գործողութիւններ  տեղի չեն ունենար: Պատերազմի առաջին օրէն իսկ հայ և օտար ռազմական մասնագէտներ կ’ըսէին, թէ եղածը լայնածաւալ պատերազմ մը չէր, այլ սահմանափակ: Նպատակը յստակ էր: Այդ սահմանափակուածութեան մէջ Ատրպէյճանը կ’ուզէր կարելիին չափ հողեր գրաւել:

Մեծերուն կողմէն այս թոյլտուութիւնը նուէր տրուած էր Ատրպէյճանին, որպէսզի վերջինս Հայաստանի հետ բանակցութիւններուն ընթացքին ինքզինք աւելի զօրաւոր զգար ու աւելի զիջումներ ստանար: Ծագումով հայ Լիբանանի փաղանքաւոր կուսակցութեան ղեկավարներէն՝ Քարիմ Բագրատունին հետաքրքրական դրուագ մը կը պատմէ: 1970-ականներու սկզբնաւորութեան կը փորձէ յարաբերութիւն մը ստեղծել Եասէր Արաֆաթի հետ, կանխելու համար կացութեան սրումը քրիստոնեաներուն և պաղեստինցիներուն միջև: Արաֆաթ կ’այցելէ քրիստոնեայ շրջանները: Տեսլելով պատերուն դրուած հակասուրիական ծայրայեղ ու անիրագործելի լոզունքները խորհուրդ կու տայ Բագրատունիին, որ քրիստոնեաները պաղեստինցեներուն նոյն սխալը չկրկնեն նման լոզունգային հիստերիայով զբաղուելով, որովհետև ղեկավարութիւնները չարաշահելով նման լոզունքներուն օգտագործումը կ’իյնան ծուղակի մէջ: Այսինքն. երբ ժամանակը գայ քաղաքական լուծումներու, դժուար կ’ըլլայ իրենց ժողովուրդներուն դիմաց տարիներով կրկնուած այդ լոզունքներէն հրաժարիլ: Ահա այս նոյն երեւոյթն էր որ տեղի կ՛ունենար Ատրպէյճանի մէջ: Վերջին տարիներու ընթացքին Ատրպէյճանի ղեկավարութիւնը այնքա՜ն սպառնացեր էր, այնքա՜ն պոոոտախօսութեամբ զբաղուած էր, որ ան ինքն իրեն թակարդ մը լարած էր. մէկ կողմէն չէր կրնար այլեւս բան մը չնել, միւս կողմէն ալ գիտեր թէ ուժը չունի ամբողջ Արցախը առնելու: Ահա կարճ ու արագ պլիցքրիքով մը ուզեց կարելիին չափ հողեր առնել ե՛ւ Արցախի յարակից շրջաններէն, ե՛ւ եթէ կարելի ըլլար նոյն ինքն Արցախէն և այդ ներկայացնել որպէս մեծ ու պատմական յաղթանակ, մանաւանդ սեփական ժողովուրդին առջև իր իշխանութիւնը աւելի զօրացնելու համար:

Բայց ի՞նչ տեղի ունեցաւ: Թշնամու մասնագիտացուած և լաւ զինուած ջոկատներուն դիմաց կեցած էին 18-20 տարեկան զինուորական պարտադիր ծառայութեան մեր տղաքը: Կը կարծուէր որ ուժերը հաւասար չեն ու Ատրպէյճանը արագ ու նշանակալից յաղթութիւն մը պիտի ունենար: Հոս կ’արժէ կրկնել այն հարցումը որ այդ օրերուն տրուեցաւ շատերուն կողմէ. թէ ինչպէ՞ս կարելի էր առաջին գիծին վրայ հիմնականօրէն տեղակայել անփորձ այդ  երիտասարդներուն:

Բայց վերադառնանք մեր նիւթին և տեսնենք թէ որո՞նք են այդ տղաքը: Անոնց մեծ մասը կու գայ չքաւոր ընտանիքներէ, որովհետև հարուստ ընտանիքներուն զաւակները ծանօթութեամբ և կաշառք տալով բանակին մէջ չեն ծառայեր և կամ եթէ ծառայեն երբեք առաջին գիծին վրայ: Այդ երիտասարդները կու գան միջավայրերէ, ուր իրենց մանկութենէն սկսեալ յուսախաբական խօսքեր լսած են Հայաստանի մասին: Ես յատուկ նշեցի Հայաստան և ոչ թէ պետութիւն կամ վարչակարգ: Ով որ լաւ ծանօթ է Հայատանին, գիտէ թէ ինչպէս կ’արտայայտուին Հայաստանցիները այսօրուայ Հայաստանի մասին: Յուսախաբութիւնը այնքա՜ն խորունկ է, որ ժխտական կարծիքին բնորոշման մէջ, տարբերութիւն չի դրուիր հայրենիքին ու պետութեան միջև, բան մը որ մտահոգիչ երեւոյթ է:  Այդ երիտասարդները մեծցած են տեւական իրենց շրջապատէն լսելով յայտնի. «Երկիրը երկիր չի» խօսքը:

Այս պայմաններուն մէջ տրամաբանական պիտի ըլլար, որ նմանները չուզէին իրենց կեանքը վտանգել, իրենց այդքա՜ն յուսախաբութիւն պատճառած երկրին համար: Ուրիշ  ազգերու պարագային նման երեւոյթներ տեսած ենք: Օրինակ ռուսերը. երբ համայնավարութենէն յուսախաբ եղած երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանին մեծ թիւերով կողմ փոխած են ու միացած գերմանացիներուն: Արաբները, երբ պատմութեան ընթացքին ու մանաւանդ այս օրերուն այնքա՜ն իրար կը հակառակին ու զիրար  կը դաւաճանեն և հակաարաբական ծրագիրներ կ’իրականացնեն…և այլն: Բայց ո՛չ հոս և մեր պարագային: Այս աղքատ, անիրաւուած ու անփորձ հայ երիտասարդներու պարագային: Ահա հո՛ս է ՀՐԱՇՔԸ: Անոնք չփախան, խուճապի չմատնուեցան,  ու կրցան մօտաւորապէս հարիւր նահատակներ տալով կենալ մինչև բանակի գլխաւոր ուժերու հասնիլը, որոնք իրենց կարգին այնպիսի հակահարուած մը տուին, որ քանի մը օրէն թշնամին ի՛նքը զինադադար խնդրեց վախնալով նոր տարածքներ կորսնցնել:  Պլիցքրիքը չիրականացաւ, անակնկալ յարձակումին թափը կտրուեցաւ, մեծերուն հաւանութեան արժանացած ծրագիրը խափանուեցաւ ու պատերազմը վերջացաւ թշնամիին կողմէն շատ փոքր տարածք մը առնելով, որ շատ հեռու էր անոր բուն նպատակէն:

Այս երիտասարդները ծնած ու մեծցած են Անկախ Հայաստանին մէջ, անոնք ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՍԵՐՈՒՆԴՆ ԵՆ : Նմաններուն հոգին է որ ամենէն վճռական վայրկեաններուն փրկած է մեզ: Այդ նոյն Վարդանանց հոգին է, այդ նոյն Մուսա Լերան ու Վանի ինքնապաշտպանութեան հոգին է, այդ նոյն Սարտարապատի  հոգին է և վերջապէս այդ նոյն Արցախեան 1990-ականներու մեծ պատերազմին հոգին է ու այդ ՀԵՐՈՍԱԿԱՆ ՀՈԳԻՆ Է մեր գոյատեւման գաղտնիքը: Այս մէկը ազգային սնապարծութիւն չէ, այլ պատմական փաստ: Մեր մշակոյթի հետ միասին այդ հերոսական հոգին է պատճառը, որ այսօր կայսրութիւններու ժողովուրդներ, որոնք ժամանակին մեր վրայ իշխած են՝ վերացած են, իսկ մենք դեռ գոյութիւն ունինք:

Մենք մեծ ցաւով կը խօսինք պատմական մեր տարածքին նօսրանալու մասին, պատմական Հայաստանի և այսօրուան Հայաստանի տարածքներու չափերուն տարբերութեան մասին: Ռուսիոյ այսօրուայ ամենայայտնի թղթակից Վլատիմիր Փոզնէրը զարմանք կը յայտնէ, թէ ինչպէ՞ս կրցած ենք գոյատեւել չնայած աշխարհագրական ամենէն անբարենպաստ  պայմաններուն, երբ պատմութեան ընթացքին մեծ ուժերու շահերուն ու ճամբաներու խաչաձեւումներուն մէջտեղը յայտնուած ենք: Կը կարծեմ որ ճշմարտութիւնը մէջտեղն է: Մէկ կողմէն ճիշդ է, որ աշխարհագրական դիրքն է մեր դժուար ու ծանր պատմութեան պատճառը, բայց միւս կողմէն մեր ներքին հարցերը նաև իրենց կարեւոր դերը ունեցած են մեր անյաջողութիւններուն մէջ: Այլապէս Նժդեհը ինչո՞ւ պիտի ըսեր. « Հայերի մեղքերը աւելի են նպաստել Հայաստանի կործանմանը, քան ժամանակ առ ժամանակ մեր երկիր ներխուժած թշնամիները»:  Այնպէս որ, չորսօրեայ պատերազմը լուսաւոր գագաթ մըն է մեզի համար, իր էութեամբ նոր Վարդանանց մը, նոր Սարդարապտ մը ու Արցախեան մեր հերոսութեան շարունակութիւնը, որուն բախտաւոր ականատէսները եղանք:

Կը խոնարհինք այդ տղոց առջև ու կ’աղօթենք մեր նահատակներուն հոգիներուն համար: Թող նման հոգի ունեցողները շատնան մեր ազգէն մէջ, թող անոնց օրինակը ներշնչէ բոլորին ու մանաւանդ իրենց տարեկիցներուն ու եկող սերունդներուն, ու վերջապէս նման ընտրեալներուն գոյութիւնը թող նշան մը ըլլայ այսօր մեր ներքին թշնամուն՝ Հայաստանի հասարակ ժողովուրդին արիւնը ծծողներուն ու մեր արտաքին թշնամիներուն:

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

2 thoughts on “Հրաշք (Արցախեան Չորսօրեայ Պատերազմի Մասին)

  1. Աստուածային Հրաշք էր քառօրեայ պատերազմը, Քհնյ. Շիթիլեանը գամը ճիշդ գլխուն զարկաւ, ազգային պարտականութիւն է Հայկական Բանակին ծառայել եւ ոչ ոք իրաւունք ունի զրկուելու այդ պատուական պարտականութենէն։ Օրին մէկը կարիքը պիտի ըլլայ կանայք ալ ծառայեն։ Վարագոյրի ետին սեւ ձեռնոցներով քանդիչներ կան, ուշադիր ըլլանք եւ միշտ արթուն։ Փառք Տիրոջ եւ սրտագին շնորհակալութիւն կատարուած ՀՐԱՇՔԻՆ համար։ ԹՈՒՂԹ ԱՌ ՀՌՌՎՄԱՅԵՑՒՈՑ 8:31 Ուրեմն ինչ ըսենք այս բաներուն համար. եթէ Աստուած մեր կողմն է, ով պիտի ըլլայ մեզի հակառակ? Այս յարգարժան աղքատ ընտանիքներու խիզախ երիտասարդները հաւատացեալ ընտանիքներէ եկած են եւ ոչ թէ Օլիկարխային համակարքէն։

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles