ՀԻՆ ԵՒ ՄԱՇԱԾ ԷՋԵՐՈՒ ՎՐԱՅ ՀԱԿԻԼ ԱՒԵՐԱԿ ՔԱՂԱՔ ԿԵՆԴԱՆԱՑՆԵԼՈՒ ՊԷՍ Է

0 0
Read Time:3 Minute, 12 Second

tert-balian-
Յ. Պալեան

Չեմ յիշեր թէ ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս չորս էջնոց ֆրանսերէն ամսաթերթ մը հասեր եւ մնացեր է հին թուղթերուս մէջ, որոնք անկարելի դարձած դասաւորման կը սպասեն:
Թերթը. L’ARMENIE, Journal politique et littéraire, paraissant le 1er de chaque mois, N° 205, Mercredi 1er Novembre 1905, Directeur : Minas Tcheraz, 161, boulevard Montparnasse, Paris – 6e*:
Համացանցի վրայ փնտռեցի եւ տեսայ որ այս աւելի քան դար մը առաջուան թերթի թիւերը թուայնացուած են: Կը պատահի՞, որ մերօրեայ լրագրողները բանան այս հրատարակութեան էջերը, ոչ միայն անցեալը գիտնալու, այլ նաեւ ներկան հասկնալու համար:
Ուշադրութիւնս գրաւեց երկարաշունչ յօդուածի մը խորագիրը. Tatars et Arméniens (Թաթարներ եւ Հայեր), ստորագրուած ոչ-հայու մը կողմէ, Auguste Bénard: Կրկին դիմեցի համացանցի պաշարներուն, գիտնալու համար, թէ ո՞վ էր այս Օկիւսդ Պենարը. նկարի՞չ մը, Լիէժ քաղաքէն տպագրի՞չ մը, լրագրո՞ղ, քաղաքական գործի՞չ: Հաւանօրէն պատմաբանները կրնան ճշդել անոր կենսագրութիւնը եւ գործունէութիւնը:
Խիստ հետաքրքրական էր յօդուածը, մեծադիր էջի մը վրայ փռուած, որ կը շարունակուէր երկրորդ էջին վրայ: Անոր վերահրատարակութիւնը ֆրանսերէնով, բայց նաեւ անգլերէնով, ռուսերէնով, արաբերէնով եւ ի հարկէ հայերէնով, լուսաբանելու, մտածելու եւ բաղդատութիւններ ընելու համար օգտակար կ’ըլլայ:
Կարդալով Օկիւսդ Պենարի ըսածը, կը հասկնանք, վերահասու կ’ըլլանք միջազգային խաղքութիւններու, պետութիւններու եւ մամուլի, թերեւս այդ ձեւով ալ նուազ միամիտ կ’ըլլանք: Երէկ եւ այսօր:
Ի՞նչ կ’ըսէ Օկիւսդ Պենար:
Առաջին պարբերութեամբ իսկ կացութիւնը կը պատկերացնէ.
«Համիսլամական հորդաները, որոնք ինը ամիսներէ ի վեր, հուրի եւ արեան մատնած են Կովկասը, իրապէս պիտի զարմանային իմանալով, որ Եւրոպայի մէջ կան բաւական այլասերած հրապարակախօսներ իրենց դատը պաշտպանելու համար»:
«Այլասերած հրապարակախօսներ», եթէ ըսենք նաեւ քաղաքական մարդիկ, կրնանք եզրակացնել, որ անցեալը միշտ ներկայ է, ցեղասպանութիւն եւ հայրենահանում գործած թուրքին եւ այդ գծով ընթացող թուրք-ազրպէյճանցիին «դատը պաշտպանելու համար:
Օկիւսդ Պէնար կը շարունակէ.
«Այսուհանդերձ այդպէս է իրաողութիւնը: Ճշմարտազանց** մտածողներ կը փորձեն արդարացնել Թաթարներու բարբարոսական արարքները, ամէնէն աւելի քաղաքակրթուած երկիրներու մամուլին մէջ»:… «Ինչպէս երկրագունդի բոլոր ժողովուրդները, Հայերը ունին իրենց դէմ չարախօսողները: Վերջինները, օգտուելով Ռուսիոյ մեր եղբայրները հարուածած դժբախտութիւններէն, կ’անպատուեն զոհերու դժբախտութիւնը եւ կ’երգեն փառքը դահիճներու»:
Հեղինակը կ’անդրադառնայ վարձկան եւ շահախնդրուած քաղաքական գործիչներու եւ լրագրողներու խեղաթիւրումներուն, որոնք այսօր ալ կան: Կը յիշաատակէ այդ օրերու Մարսէյի «Սեմաֆոր» թերթի թղթակիցը եւ կը մէջբերէ ինչ որ ան գրած է. «Այս պարկեշտ ժողովուրդը (իմա՛ Թաթարները, Յ.Պ.) արժանի է մեր ամողջական համակրանքին եւ մեծապէս ցաւալի է, որ իշխան Լուի Նափոլէոն, Կովկասի ընդհանուր կառավարիչը, մերժած է զինք դիմաւորելու եկած Թաթարներու կողմէ հրամցուած աղուհացը, ոտքով անդին հրելով փայտեայ ափսէն (ամբողջական ենթակայութեան նշան): Որպէս միակ պատասխան, ան 40.000 հրացաններ բաժնել տուաւ հայերուն, որոնք շուտով զանոնք գործածեցին»:
Օկիւսդ Պէնար այս ապատեղեկատուութեան կը պատասխանէ. «Իշխան Լուի Նափոլէոն, Երեւանի ընդհանուր կառավարիչ, եւ ոչ Կովկասի, երբեք Հայերու բաժնել չէ տուած 40.000 հրացան, որ կարենային ճզմել Թաթարները, եթէ նման օգնութիւն ստացած ըլլային: Թաթարներու կողմէ սպառնալիքի ենթակայ իւրաքանչիւր գիւղի 4-5 հրացան ղրկած է, որէսզի պաշտպանուին»:
Այդ օրերուն ալ, հայոց դէմ սուտ եւ ապատեղեկատուութիւն, ընդունելի էին:
Ճշդում մըն ալ կատարած է Օկիւսդ Պէնար. «Մինքենտ գիւղին մէջ է որ թաթարները 300 հայ ջարդած էին եւ իշխանը հոն մերժած է ընդունիլ աղուհացը»: Իշխանը լացած է «տեսնելով նման սպանդէ վերապրողները»… Դեռ թարմ է յիշողութիւնը եւ կարելի է բաղդատել Սումկայիթի հետ:
Մէկ մայրաքաղաքէ միւսը երթեւկող եւ Արցախի հարցին լուծում փնտռող համանախագահները, որքա՜ն լաւ պիտի ընէին բանալով պատմութեան էջերը, հասկնալու համար, որ թուրք-ազերի ներխուժողները ի գին ամէն բանի հայու հողին եւ ինչքին ուզած են եւ կ’ուզեն տիրանալ:
Լուի Նափոլէոն իշխանը քաջութիւն ունեցած է կեղծիքին «ոչ» ըսելու, մերժելու շողոմ հիւրընկալութեան ձեւերը:
Ինչո՞ւ չեն ուզեր տեսնել, որ բռնագրաւման եւ ոճիրի քաղաքականութիւնը կը շարունակուի:
Կը խորհիմ որ կը տեսնեն եւ գիտեն: Այն ատեն իրենց պէտք է հարցնել, թէ ի՞նչ բանի կը ծառայեն երթեւեկներու ճապկումները:
Ինչո՞ւ չարտագրել Օկիւսդ Պէնարի յօդուածը եւ ղրկել բոլոր լրատուամիջոցներուն, խորհրդարանականներուն: Համացանցը այդ դիւրութիւնը կ’ընծայէ:
Ըսե՛լ՝ որ հին պատմութիւնը նոր է… Պատմութիւնը քաղաքականութեան ճամբացոյց է:

———–
* Այս նշումով «ԿՈՒԿԸԼ» հետաքրքրուողներուն առջեւ կը դնէ հրատարակութեան հաւաքածոն:
** «Ճշմարտազանց» բառով Գուիտոն Լուսինեան բառարանը թարգմանացած է paradoxal-ը: «Նայիրի» համացանցային բառարանը կ’ըսէ՝ «յարակարծիք», իսկ ներկայ արեւելահայերէնի պարագային կ’ըսուի՝ «պարադոգս»:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles