ՀԱՅՐԵՆԻՔ, ԼԵԶՈՒ, ՄՇԱԿՈՅԹ ԵՒ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՀԵՌԱՑՈՒՑԱ՞Ծ ԵՆՔ  ՄԵՐ ԿԵՆՍԱԿԱՆ ՄՏԱՀՈՐԻԶՈՆԷՆ

0 0
Read Time:7 Minute, 30 Second

           

 Յ. Պալեան

            Գործնապաշտութիւն, համաշխարհայնացում, դրամի միջազգային կայսերապաշտութիւն, սպառողական ընկերութեան հետ քայլ պահելու բուռն ցանկութիւն, հայկական ընկերութիւնը, Հայաստան եւ սփիւռքներ, ամէն օր քիչ մը աւելի կը հեռացնեն ազգի գոյութենական հիմնհարցերէն:

            Այս՝ հակառակ շաբաթավերջերու եւ ամեակներու աղմկարարութիւններէն:

            Այս՝ հակառակ շաբաթավերջերու եւ ամեակներու աղմկարարութիւններէն:

            Քանի որ այլեւս չենք կարդար պատմութիւն եւ գրականութիւն, չենք լսեր թէ ի՞նչ էին եւ ի՞նչ ըսած են եւ կ’ըսեն ազգ պահած մարդիկ, որոնց անուան երբեմն կը հանդիպինք, (չ)իմաստութեամբ կը խարխափենք, հանգամանքը կը համարենք խելքի պտուկ: Բայց քանի որ հոգեպէս չեն դրոշմուիր անոնց կենսափորձով (պատմութիւն) եւ իմաստութեամբ (գիրք եւ գրականութիւն), աստիճանաբար կը խորթանանք մեր արմատներուն յարաբերաբար եւ կը դառնանք ծագումով հայեր, դեռ ժամանակ մըն ալ կրնանք մնալ հայասէրներ, եւ յուշ-յիշատակի մատենադարան այցելող լուսանկարող զբօսաշրջիկներ:

            Հայաստան եւ սփիւռքներ, քանի հոգի կարդացած են 1999ին Երեւան լոյս տեսած պատմաբան, ակադեմիայի անդամ Լենդրուշ Խուրշուդեանի «Հայոց Ազգային Գաղափարախօսութիւնը» գիրքը: Ի հարկէ միամիտ պէտք չէ ըլլալ եւ յուսալ, որ տասը միլիոն հայեր կարդան, կարդացած ըլլան այդ գիրքը: Բայց բազմահարիւր միութիւններու վարչականները, հայկական վարժարաններու ուսուցիչները, խմբագիրները, բեմերէն խօսողները, զանազան բնոյթի քաղաքական գործիչները, գրողները եւ արուեստագէտները, Ազգային Ժողովի անդամները, նախարարները, գէթ պարտք պէտք է համարեն այս կամ նման գիրքերէ քաղել իրենց նախաձեռնութիւնները առաջնորդող գաղափարները:

            Եսեր շոյող եւ ամբոխին հիացում պատճառող մեծանուն ժողովներու եւ խորհրդաժողովներու քննելի հարցերը, անմիջականի գերութենէն ազատելով, լաւ կ’ըլլայ որ անցնեն Ազգային Գաղափարախօութեան բովէն:

            Առանց ազգային գաղափարախօսութեան եւ անկէ ներշնչուած նախաձեռնութիւններու, կը խրինք օրը օրին ապրելու եւ դիրքապաշտութեան տիղմին մէջ: Ազգային գաղափարախօսութիւնը քաղաքական, երգի եւ պարի ցուցադրութիւն կազմակերպելէ, show կազմակերպելէ եւ ամբոխ զուարճացնելէ,  տարբեր որակ է: Կը զարմանանք, որ չենք յառաջդիմեր, մեր դժուարութիւնները չեն յաղթահարուիր, ազգի տասը կամ տասնըհինգ միլիոնի ներքին հիւսկէնը կը քակուի, կը խօսուի ղեկավարութիւններու ապիկարութիւններու մասին, տեղի կ’ունենայ արտագաղթ, տեղի չ’ունենար հայրենադարձութիւն: Անցեալի եւ ներկայի հարազատ մտաւորականութեան հետ երբեմն, յաճախ, զրոյցի պէտք է նստիլ, այդ ճիգը տեւելու, տոկալու եւ վերականգնելու դարպասն է: Այդ զրոյցը պէտք է կրկնել, վերսկսիլ, գործնապաշտութիւններու թելադրած հոգեկան տկարացումներու եւ նահանջներու առաջքը առնելու համար:

            Անցեալին գրած էի Լենդրուշ Խորշուդեանի «Հայոց Ազգային Գաղափարախօսութիւնը» յիշուած գիրքին մասին: Ազգի հոգեբարոյական եւ հոգեմտաւոր հիւսկէնի խտութեան անկում կ’ապրի մեր ժողովուրդը, հոգեկան բարդոյթ, որուն մասին կը խօսի Լենդրուշ Խուրշուտեան, այդ կը սահմանէ որպէս որպէս «թերարժէքութեան բարդոյթ»: Ուշադրութեամբ պէտք է հետեւիլ Լենդրուշ Խուրշուդեանի մտածման ընթացքին, առանց երբեք խորհելու, որ մենք զերծ ենք այդ կարգի զգացումէ: Կը կարդանք.

Թերարժէքութեան բարդոյթ ունեցող ժողովուրդները, եթէ ցանկանում են գոյապահպանուել եւ մնալ պատմութեան բեմահարթակի վրայ, առաջին հերթին պէտք է ձերբազատուեն այդ «պատմական չարիքից»: Ժողովրդի ազգային, հասարակական-քաղաքական ուժերը, կուսակցութիւնները պէտք է քաջութիւն ունենան բացայայտելու թերարժէքութեան բարդոյթի արմատները, արտայայտութիւնները եւ գտնելու դրանց վերացման ուղիները: Ի հարկէ, հաճելի գործ չէ քննարկել սեփական ժողովրդի՝ պատմութեան պրոցեսում ձեռք բերած բնաւորութեան արատաւոր գծերը: Բայց աւելի լաւ է անել այդ տհաճ գործը, քան թէ ականատես լինել ազգի դանդաղ կործանմանը… – էջ 19:

            Ձեռք բերած բնաւորութեան արատաւոր գիծերը: Այս կէտին վրայ կանգ պէտք է առնել եւ փորձել հասկնալ մեզ տկարացնող արատաւոր գիծերը: Թերեւս պատմութիւնն է պատճառ, թերեւս օտարի տիրապետութեան տակ ապրելու հետեւանք ծառայամտութիւնը, անոր հունով յառաջացած ստորակայութեան բարդոյթը:

            Թերարժէքութիւն, կ’ըսէ Լենդրուշ Խուրշուտեան: Ճիշդ է, սովորութիւն չունինք ընկերային հոգեբանութեան լոյսին տակ դիտելու մենք մեզ, մեր աշխատանքները, մեր ձախողութիւնները: Երբ կը խօսինք վերականգնումներու մասին, անոնք միայն տնտեսական չեն, քաղաքական չեն, այլ նաեւ մարդկային են: Այսինքն հարկ է վերականգնել մարդը, հայը, որպէսզի հարազատութիւն նուաճէ, ինքնավստահութիւն, գիտնայ որ ինք ալ դերակատար է, որպէս լիիրաւ մարդ եւ քաղաքացի, աշխարհի եւ պատմութեան բեմին վրայ, յանձնառութեամբ եւ պատասխանատուութեամբ, որ առաքինութիւն է, տարբեր՝ մարսողական գործարանի ծառայող ըլլալէ, որուն համար հնարուած է արդարացման տարազ. լաւ ապրելու իրաւունք:

            Եւ հայը կը մղուի ուրիշ աշխարհներու եւ ուրիշներու մշակոյթներուն մէջ ինքնահաստատում փնտռելու: Այդ ընելու համար ան բոլոր պատճառ-պատրուակները կը ծառայեցնէ լքումները արդարացնելու. աշխատանք, զաւակներու ապագայ, ապահովութիւն, յառաջդիմելու կարելիութիւն: Համագումար. հայը հայրենիք կը լքէ, երեւոյթ զոր կը կոչենք չեզոք եզրով մը՝ արտագաղթ, հայը հայրենատէր չ’ուզեր ըլլալ, որովհետեւ այդ զինք կրնայ անհանգստացնել, հետեւաբար երգուած եւ յուզիչ հայրենասիրութիւնը չի յանգիր հայրենադարձութեան, եւ խիղճ հանդարտեցնելու համար ան բարեսիրութիւն կը խաղայ: Ինչո՞ւ չենք մտածեր, որ հայրենատիրութիւնը եւ հայրենադարձութիւնը մեր եսերուն համար չեն, այլ սերունդներու համար, որոնք շարունակութիւն պիտի ըլլան: Այդպէս է ազգի ըմբռնումը, որ մեծ կամ պզտիկ նպարավաճառի վիճակէն տարբեր բարոյական է:

            Եթէ լսէինք հանդէսներուն յաճախ մեր մանուկներու բերնէն լսուած բանաստեղծին խօսքը, չբաւարարուէինք ծափահարելով ոչ թէ մանուկը այլ իմաստը, թերեւս կը բուժուէինք մեր թերարժէքութենէն, Լենդրուշ Խուրշուտեանի նշած մեր բնաւորութեան արատաւոր գիծերէն: Երբեմն, մենք մեզի համար, պէտք է կարդանք Պարոյր Սեւակի «ՔԻՉ ԵՆՔ, ԲԱՅՑ ՀԱՅ ԵՆՔ»ը:

 

Մենք քիչ ենք‚ սակայն մեզ հայ են ասում։

Մենք մեզ ո՛չ ոքից չենք գերադասում:

 

Մենք մեզ ոչ մէկից չենք գերադասում

Պարզապէս մեր բախտն ուրիշ է եղել‚-

………

Դարձեա՛լ չենք ճնշել մէկ ուրիշ ազգի‚

Ո՛չ ոք չի տուժել զարկից մեր բազկի։

Եթէ գերել ենք՝

Լոկ մեր գրքերով.

Եթէ տիրել ենք՝

Լոկ մեր ձիրքերով…

………..

Ամէնքի՜ն տուել մի՛տք‚ առա՛ծ‚ երգե՛ր՝

Պաշտպանել նրանց հոգեւոր ցրտից‚

………………..

Մենք քիչ ենք‚ այո՛‚ բայց կոչւում ենք հայ –

……………..

Գիտենք թշնամու կողը մխրճուել

Ու բարեկամին դառնալ աջակից.

Դուրս գալ մեզ արուած բարութեան տակից՝

Մէկի փոխարէն տասն հատուցելով…

………………..

Մենք մեզ ոչ մէկից չենք գերադասում‚

Բայց մեզ էլ գիտենք –

Մեզ հա՜յ են ասում։

Եւ ինչո՞ւ պիտի չհպարտանանք…

 

Կա՛նք: Պիտի լինե՛նք: Ու դեռ – շատանա՜նք:

 

            Յապաւումներով արձնագրեցի Պարոյր Սեւակի ստորակայութիւն եւ թերարժէքութիւն մերժող բանաստեղծութենէն տողեր: Տողերուն միջեւ  չարձանագրուածը պէտք է լսել եւ իմանալ նաեւ, որ՝ Մենք մեզ ոչ ոքից չենք ստորադասում

            Եթէ հայը այսպէս լրացնէ Պարոյր Սեւակի սրտառուչ բանաստեղծութեան ընթերցումը, ազգը հզօրացման ոստում կը կատարէ, կը դառնայ հայրենատէր, ոչ միայն հայրենաբաղձ: Հայրենատէր՝ հողին եւ ինքնութեան:

            Իսկ այդ ինքնութեան նուաճումը, վերանուաճումը կարելի կ’ըլլայ թերարժէքութեան դէմ կանգնելով, ինչ որ առաջին հերթին կ’ենթադրէ մեր տկարութիւններուն եւ տկարացումներուն դէմ գոյապահպանական պայքար մղել, հրաշքը չսպասել երկինքէն, ինչ որ կարելի կ’ըլլայ, եթէ գիտնանք կառչիլ ոչ թէ ժամանակաւոր եւ անցողիկ նիւթով սահմանափակուող կեղծի, այլ հոգեմտաւոր արժէքներու: Լենդրուշ Խուրշուտեանի դարմանման առաջնորդող ախտաճանաչումը շատ յստակ է, Հայաստանի եւ սփիւռք(ներ)ի համար: Կ’ըսէ.

…լեզուն եւ պատմութիւնը ժողովրդի գոյապահպանման ու զարգացման ամենակարեւոր գործօններն  են համարւում: Լեզուն եւ պատմութիւնը յաւերժական բնոյթ ունեցող վերդասակարգային, վերկուսակցական համաժողովրդական արժէքներ են (ընդգծ. Յ.Պ.):

            Քաղաքական գործիչները առաւելաբար կը կեդրոնանան տնտեսական եւ բարօրութեան խնդիրներու վրայ, որոնք անհրաժեշտ են, ի հարկէ, բայց նուազ կը շեշտեն լեզուի եւ պատմութեան գործօնները ազգի եւ անհատներու կեանքին մէջ: Այդ զոյգի բացակայութեան կ’իյնանք հոն, ուր խորհրդային վարչակարգը կ’ուզէր տանիլ ժողովուրդները, զանոնք դարձնել տնտեսամարդ, homo economicus: Կրկնութիւն պիտի ըլլայ ըսել՝ Հերպըրթ Մարքիւզի  միատարածք մարդը, l’homme unidimensionnel: Լեզուի եւ մեր պատմութեան նկատմամբ մեր լքման վերաբերումը կը բխի մեր ստորակայութեան, թերարժէքութեան զգացումներէն: Կը խորհինք, որ յաջողելու եւ մենք մեզ կարենալ իրականացնելու համար անհրաժեշտ չէ հայերէնը, քանի որ մեր եսի բաւարարման համար միւս լեզուներն են անհրաժեշտ, մեր մուտքը՝ օտարի քաղաքականութեան եւ պատմութեան մէջ, այսինքն՝ ստորակայութեան զգացումին հետեւանքները, որոնք կը տանին օտարամոլութեան եւ անոր յաջորդ հանգրուանին՝ այլասերման:

            Այս միտքերը արտայայտուած են մտաւորականներու կողմէ, որոնց անունները կը յիշենք չես գիտեր որ սնապարծութեան բաւարարութիւն տալու համար, բայց կը մոռնանք, կ’անտեսենք անոնց գաղափարները: Այս՝ Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), հայրենահանուածներու ժառանգներ եւ լաւ ապրելու իրաւունքի համար հայրենիք լքող-արտագաղթողներ, որոնք մնայուն ճիգի մէջ են օտարի մշակոյթով, լեզուով, արժէքներով եւ բարքերով արդիականալու:

            Այս ցաւցնող իմացական թափառումները շարունակելու համար,- անոնք պիտի աւարտի՞ն օր մը վերջնական լքումներով,- որպէս եզրակացութիւն խօսքը տանք բանաստեղծ Վահան Տէրեանին: Ան «Գալիք Օրը» զեկուցումին մէջ, կ’ըսէ.

            Մէկը այն է, որ մենք կը ձուլուենք, այսինքն կը կորսնցնենք մեր կուլտուրական առանձնութեան գործօնները, կը կորսնցնենք մեր լեզուն եւ կը դառնանք մի ապազգային մասսայ: Կամ թէ չէ, կը զարգացնենք մեր ամենից առաջ լեզուն, յետոյ միւս ազգային գործօնները եւ ընդունելով եւրոպական կուլտուրան, կը մտնենք եւրոպական ազգերի շարքը:

            Անոնց շարքը կը մտնենք մեր ինքնութեա՞մբ, թէ որպէս այլասերածներ:

            Որովհետեւ լեզուն ինքնութեան անցագիրն է, աւելի քան պետութեան տուած թուղթը:

            Առիթ չեմ փախցուցած յիշելու ֆրանսացի ծիրանաւոր Փոլինեաքի (1661-1772) պատմածը: Ան երկար կը դիտէ վանդակի մէջ գտնուող կապիկ մը, եւ կ’ըսէ. «Խօսի՛ր եւ քեզ մկրտեմ»: Այսինքն լեզուով է որ կը մարդանանաք, լեզուով կը դառնանք ազգի լիիրաւ անդամ: Այս է նաեւ ազգի հզօրացում, առաւել կարեւորութեամբ, տնտեսութեան եւ բանակի կողքին:

            Ազգի անդամը, ան ըլլայ համեստ քաղաքացի, քաղաքական գործիչ, զօրավար թէ ղեկավար, իրապէս ծառայելու համար ազգին, պիտի առաջնորդուի այս գիտակցութեամբ:

            Որպէսզի Մեսրոպ Մաշտոց կամ Խորենացի պատմութեան պատգամով մեզ մկրտեն:

            Տօնեցինք Հայաստանի անդրանիկ Հանրապետութեան 100ամեակը: Որքա՜ն լաւ պիտի ըլլար լսել այդ մեզ յուզող Հանրապետութեան առաջին վարչապետ Յովհաննէս Քաջազնունին այս հարցի մասին, լսեն Հայաստանի քաղաքական դէմքերը եւ շարքային քաղաքացիները.

            Ռուսի լեզուն թշնամի չէ իմ հայերէնին, ոչ էլ վտանգ կամ սպառնալիք: Վտանգ կամ սպառնալիք է դառնում այն դէպքում միայն, երբ ես չգիտեմ նրանից օգտուելու ձեւն ու չափը, կամ երբ ռուսը յարձակողականի է դիմում եւ, օգտուելով կողմնակի ուժերից ու հանգամանքներից, արգելքներ է դնում իմ լեզուի ազատ զարգացման ու արհեստականօրէն պատուաստում է ինձ իր ռուսերէնը: Հարկաւ, այդ դէպքում վտանգ կայ եւ ինձ չի մնում ուրիշ բան, քան տէր կանգնել իմ ժառանգական սեփականութեան, դիմել ինքնապաշտպանութեան ամէն հնարին միջոցի ու թոյլ չտալ որ թալանեն ինձ (ընդգծ. Յ.Պ.):

            Ինչո՞ւ հանրահաւաքներու ընթացքին բարձրախօսներէն չեն հնչեր այս ազգային անխարդախ նկարագրով գոյապահպանման խնդիրները եւ ղեկավարութիւնները կը տարուին միայն այլապէս կարեւոր տնտեսական խնդիրներով: Ազգի իրա՛ւ առաջնորդները օր մը պիտի հրաւիրե՞ն համահայկական համաժողով, ա՛յս խնդիրներով, յանգելու համար համապատասխան որոշումներու, զանոնք առանց ճապկումներու եւ հաճոյախօսութիւններու ետին թաքնուելու, գործադրելու հաստատակամութեամբ:

            Առանց բաժակաճառերով այլասերող շահախնդրութիւններու, մերժելով գերին ըլլալ Աստուածաշունչի Ահարոնի Ոսկի Հորթին, Հայաստան եւ սփիւռքներ, այս կ’ըլլայ ազգային գաղափարախօսութեան մէջ արմատաւորուած իրաւ ազգային քաղաքականութիւն:

            Անխարդախ ողջախոհութիւն ունեցող ժողովուրդը պայծառատեսութեան պահու մը, ինք պիտի պահանջէ այս վերականգնումը:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles