ՀԱՅՐԵՆԱՀԱՆՈՒԱԾԻ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ` ՀԱՐՑՈՒՄՆԵՐՈՎ

0 0
Read Time:9 Minute, 3 Second

 

balian  ՅԱԿՈԲ ՊԱԼԵԱՆ

Տասնա­մեակ­նե­րէ ի վեր, առանց յոգ­նե­լու, ազ­գո­վին հե­տամուտ ենք մե­ռեալ­նե­րուն վե­րաբե­րող հո­գեհանգստա­կան քա­ղաքա­կանու­թեան, միակ տար­բե­րու­թիւնը այն է` որ այ­լեւս մոմ չենք վա­ռեր. սգա­տօն, ոգե­կոչում…

Հա­րիւ­րա­մեակն ալ պի­տի հաս­նի (գի­տենք այ­լեւս ինչ բա­նի) եւ նոյն տքնա­ջան աշ­խա­տան­քը պի­տի շա­րու­նա­կուի, աս­դիէն-ան­դիէն կոր­զուած խոս­տումնե­րով, գու­թի զգա­ցումնե­րով, “ճա­նաչ­ման յաղ­թա­նակ“ի բա­ցագան­չութիւննե­րով, որոնք կը ծա­ռայեն կար­ծե­ցեալ յու­զումի պա­հեր ստեղ­ծե­լու եւ ինքնա­գոհու­թիւններ հո­վահա­րելու. խօ­սափող, բարձրա­խօս, պատ­կեր:

 

ԻՐԱ­ՒՈՒՆՔԻ

ԵՒ ՊԱ­ՀԱՆ­ՋԻ ՀԱՐ­ՑԵՐ

Պա­տահե­ցա՞ւ, որ “խոս­տումներ“ուն ըն­կե­րանան “իրա­ւունք“ի հար­ցեր: Մեր ակնկա­լու­թիւննե­րուն մէջ եղա՞ն այլ պա­հանջներ: Աւե­լի պարզ. ու­նի՞նք այլ պա­հանջներ: Եթէ այլ պա­հանջնե­րով հրա­պարակ գանք, լսող ականջներ կրնա՞նք գտնել:

Երբ մեր պա­հանջնե­րը յստակ չեն, անոնց ետին չու­նինք անոնց հե­տապնդման ու­ժը, եւ կը գո­հանանք ըն­դունե­լի հա­մարուող խնդրար­կուի դե­րով, ստի­պուած կ՛ըլ­լանք “գթասրտու­թեամբ“ բա­ւարա­րուե­լու: Բա­ւարա­րուե­լու նաեւ հա­ճոյա­կատա­րական խօս­քե­րով, օրի­նակ, լսե­լով, որ ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէ “ճո­ղոպ­րածներս“ օրի­նակե­լի կեր­պով մե­րուած քա­ղաքա­ցիներ ենք… հիւ­րընկալ եր­կիրնե­րու մէջ:

“Ֆե­թիշ“ թուակա­նը, եւ ապա տա­րին, կ՛արա­գաց­նեն եւ կը բազ­մացնեն ըն­դունե­լի խօս­քի ար­տադրու­թիւնը. մե­լան, թուղթ եւ աղ­մուկ:

Ան­կեղծու­թեան մար­զանք պէտք է ընել նե­րազ­գա­յին ճա­կատի վրայ, գիտ­նա­լու եւ նախ մենք մե­զի ըսե­լու հա­մար, թէ իրա­պէս ի՞նչ է կրկնուող աղ­մուկի մտա­ծուած իս­կա­կան հայ ազ­գա­յին բո­վան­դա­կու­թիւնը, առանց են­թադրու­թիւննե­րու աճ­պա­րարու­թիւննե­րու անձնա­տուր ըլ­լա­լու: Մենք մե­զի հարց կու տա՞նք, թէ՞ ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ճանչցող­նե­րը, նոյ­նիսկ անոր ու­րա­ցու­մը օրէն­քով դա­տապար­տողնե­րը (եթէ այդպի­սիներ գտնուին), հայ­րե­նահա­նուած­նե­րու ազ­գա­յին իրա­ւունքը կ՛ու­զե՞ն վե­րականգնել:

Ազ­գա­յին իրա­ւունքի վե­րականգնու­մը տեղ մը սահ­մա­նուած առա­ջադ­րա՞նք է, երբ մեր “բա­րեկամ­ներ“ուն կը դի­մենք… ակնկա­լու­թիւննե­րով: Մա­նաւանդ անոնք գի­տեն ձու­կը ջու­րին մէջ խեղ­դե­լու արուես­տը: Սոր­ված պէտք էր ըլ­լա­յինք:

Յա­ճախ կը մտա­ծեմ այն մա­սին, որ եթէ, հրա­շիւք իմն, աշ­խարհի բո­լոր պե­տու­թիւննե­րը եւ կազ­մա­կեր­պութիւննե­րը յայ­տա­րարեն, որ Թուրքիոյ տա­րած­քին գոր­ծուած է ցե­ղաս­պա­նու­թիւն հայ բնիկ ժո­ղովուրդին դէմ, նման յայ­տա­րարու­թիւն ընէ նաեւ նոյ­նինքն ներ­կայ Թուրքիոյ պե­տու­թիւնը, ազ­գի հայ­րե­նահա­նուած հա­տուա­ծին հա­մար ի՞նչ պի­տի փո­խուի: Կամ, ի՞նչ պի­տի ընենք այդ յայ­տա­րարու­թիւննե­րէն ետք: Ոչ միայն մենք, այլ մա­նաւանդ բո­լոր անոնք, որոնք նման յայ­տա­րարու­թեամբ բա­ւարա­րու­թիւն տուած պի­տի ըլ­լան հա­յոց` “յի­շողու­թեան“ պահ­պանման եւ յար­գանքին: “Յի­շողու­թեան կեդ­րոններ“ը հո­գեհան­գի՞ստի խո­րան են, թէ՞ հա­յոց իրա­ւունքի իրա­կանաց­ման պա­տուան­դան:

Հար­ցում է նաեւ այն, որ հայ­րե­նահա­նուած զան­գուած­նե­րը իրենք զի­րենք կը սահ­մա­նե՞ն որ­պէս այդպի­սին: Հարկ է պա­տաս­խա­նել առանց սո­վորա­կան դար­ձած ճապ­կումնե­րու:

Ճա­նաչ­ման եւ դա­տապար­տութեան “վա­ղոր­դայն“ով պէտք է մտա­հոգուիլ: Ի՞նչ պի­տի ընենք, կամ ինչպէս սո­վորու­թիւն դար­ձած է` ի՞նչ պի­տի պա­հան­ջենք: Պի­տի փա­կուի՞ պատ­մութեան օղա­կը:

Եր­բեմն պատ­մութիւ­նը լսել պէտք է գիտ­նալ:

Անգլիացի­ները, օրին ըսին, որ իրենց նա­ւերը չէին կրնար Արա­րատ բարձրա­նալ, Հա­յաս­տա­նի քար­տէ­սը գծած Ուտրօ Ուիլ­սը­նի Միացեալ Նա­հանգնե­րը, պատ­մութեան սեւ օրե­րուն, չու­զե­ցին ստանձնել Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան “հո­գատա­րու­թիւն“ը (mandat), առա­ջին հա­մաշ­խարհա­յին պա­տերազ­մի աւար­տին, “աս­պե­տական“ Ֆրան­սան յոյ­սի ապա­ւէն դար­ձած Կի­լիկիան յանձնեց Թուրքիոյ, ապա նաեւ սու­րիական “սան­ճաք“ը: Խորհրդա­յին Մոս­կուան քա­նիցս յայ­տա­րարեց, որ ինք հո­ղային պա­հանջներ չու­նէր Թուրքիայէն: Խոր­հողներ կա՞ն որ այդ քա­ղաքա­կանու­թիւնը փո­խուած է, քա­ղաքա­կանու­թիւն` զոր կը կո­չեն “ռէալ փո­լիթիք“:

 

Ֆէ­ԹԻՇՆԵ­ՐՈՒ

ՎԱ­ՂՈՐ­ԴԱՅՆ

 

Երբ ամ­բողջ աշ­խարհ ըն­դունած ըլ­լայ, որ Հա­յերը Ցե­ղաս­պա­նու­թեան են­թարկուած են, ի՞նչ պի­տի ըլ­լայ հե­տեւան­քը` հայ ժո­ղովուրդին եւ անոր հայ­րե­նիքին հա­մար:

Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան հա­մար ի՞նչ պատ­կե­րացում պի­տի ու­նե­նայ այդ վա­ղոր­դայնը:

Հայ­կա­կան Սփիւռք(ներ)ի հա­մար ի՞նչ պի­տի ըլ­լայ այդ վա­ղոր­դայնի պատ­կե­րացու­մը:

Այս հար­ցով նե­րազ­գա­յին վի­ճար­կում չենք ու­նե­ցած, կրնա՞նք ու­նե­նալ, կ՛ու­զե՞նք ու­նե­նալ: Ամ­պա­գոր­գոռ խորհրդա­ժողով­նե­րը բառ չը­սին այս հար­ցե­րուն մա­սին:

Վեր­ջին տա­րինե­րուն հրա­պարակ նե­տուե­ցաւ “հա­տու­ցում“ բա­ռը (reparation): Ինչ որ պա­տահած է տան մը փլած-փլցուած պատ չէ, որ շի­նարար մը բե­րելով նո­րոգուի: Այդ հա­տու­ցումը մե­ծաքա­նակ գու­մարնե­րով կա­րելի՞է փո­խարի­նել, ինչպէս որ հա­տու­ցում կ՛ըլ­լայ ար­կա­ծէ մը վնա­սուած ան­ձին: “Հա­տու­ցում“ը քա­ղաքա­կան թիւ­րի­մացու­թիւն մըն է: Անով կը փո­խարի­նուի՞ ազ­գի իրա­ւունքը:

Առանց բռնագ­րա­ւուած Արեւ­մտա­հայաս­տա­նի հար­ցը օրա­կարգ դարձնե­լու, ինչ որ կ՛ընենք փու­չիկնե­րով խա­ղալ է: Թէեւ տաս­նա­մեակ­նե­րէ ի վեր այս խա­ղը կո­չած ենք քա­ղաքա­կանու­թիւն: Աւե­լի ճիշդ պի­տի ըլ­լար ըսել` մխի­թարու­թեան հան­դէս` տա­րին ան­գամ մը, “ֆէ­թիշ“ացած թուակա­նի մը:

Բա­րոյա­կան-մխի­թարա­կան շրջագ­ծի մէջ մենք մեզ բան­տարկե­լով, մո­ռացու­թեան տուած ենք վե­րադար­ձի հիմ­նա­րար եւ յանձնա­ռու­թիւն պա­հան­ջող գա­ղափա­րը: Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման հո­գեկան բա­ւարա­րու­թե­նէն ան­դին, ի՞նչ ըրած ենք եւ ի՞նչ կ՛ընենք, որ­պէսզի հայ­րե­նահա­նուած­նե­րը ոտ­քի կանգնին հայ­րե­նադար­ձութեան յանձնա­ռու­թեամբ, ոչ միայն դէ­պի Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թիւն (Արե­ւելեան Հա­յաս­տան), այլ նաեւ դէ­պի բռնագ­րա­ւեալ Արեւմտա­հայաս­տան: Իսկ ազ­գը, ան­տարբե­րու­թեամբ, եւ յա­ճախ ալ մեղ­սակցու­թեամբ, հո­ղակ­տոր փրկե­լու առա­ջադ­րանքին հա­կառակ ըն­թացքին կը հե­տեւի` զան­գուածա­յին ար­տա­գաղ­թով:

Աւե­լի պարզ խօ­սելով, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թեան բնա­կիչ արեւմտա­հայե­րը եւ սփիւռք(ներ)ի հա­յերը հո­գեպէս եւ քա­ղաքա­կանա­պէս պատ­րա՞ստ են այս հայ­րե­նադար­ձութեան, որ ոչ բա­րեսի­րու­թիւն է (կամ պի­տի ըլ­լայ) ոչ ալ զբօ­սաշրջու­թիւն: Ոչ ալ ան­վա­ղոր­դայն բա­ւարա­րու­թեան գի­նովու­թիւն, երբ նա­խագահ մը կամ քա­ղաքա­պետ մը կը յայ­տա­րարէ, որ Հա­յերը Ցե­ղաս­պա­նու­թեան են­թարկուած են:

Եթէ հո­գեպէս եւ քա­ղաքա­կանա­պէս պատ­րաստ ըլ­լա­յինք իս­կա­կան հայ­րե­նադար­ձութեան, առաջ­քը առած կ՛ըլ­լա­յինք մեր ժո­ղովուրդին մեր մեղ­սակցու­թեամբ պար­տադրուող մշա­կու­թասպա­նու­թեան, պարզ խօ­սելով, սե­րունդնե­րը օտա­րալե­զու չէին դառ­նար, անոնց կրնկա­կոխ հե­տեւե­լով մեր բե­մերը, հա­ղոր­դակցա­կան մի­ջոց­նե­րը, ճա­ռերը իրենց կար­գին օտա­րալե­զու չէին դառ­նար, զան­գուած­նե­րը դարձնե­լով “ծա­գու­մով հա­յեր“ու ան­տա­րազե­լի եւ անշրջա­գիծ ամ­բոխ: Եւ մա­նաւանդ, այս տե­ղատուու­թիւնը չէին ըն­դուներ որ­պէս յա­ջողու­թիւն կամ յա­ռաջ­դի­մու­թիւն:

“Ֆէթիշ“ թուական­նե­րու յա­ջոր­դե­լիք յու­սա­խաբու­թիւննե­րէն առաջ, ո՞վ պի­տի նա­խաձեռ­նէ հա­յոց ազ­գա­յին գա­ղափա­րախօ­սու­թիւնը իր ոտ­քե­րուն վրայ կանգնեց­նե­լու ազ­գա­կերտ գոր­ծին, “հո­ղակ­տոր փրկել“ու եւ գի­տական հա­մարուած վեր­լուծումնե­րու թա­փահա­րումնե­րը գե­րան­ցե­լով. Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թի՞ւնը, բազ­մա­գոյն Սփիւռք(ներ)ի բազ­մա­գոյն ղե­կավա­րու­թիւննե՞րը, “տի­րոջ ձայ­նը“ կրկնել մեր­ժող մտա­ւորա­կանու­թի՞ւնը (տար­բեր կարծրա­ցած դիր­քե­րու պաշտպան­նե­րէն)…

 

ԳԱ­ՐՈ՞ՒՆԹԷ

ՍԼՈԹ ՄԱ­ՇԻՆ

 

Հա­մացան­ցա­յին հա­ղոր­դակցու­թիւննե­րը, ու­րիշ ժո­ղովուրդնե­րու պա­րագա­յին, իս­կա­կան զար­թօնքի ոս­տումի մի­ջոց դար­ձան, օրի­նակ, ըսին` “արա­բական գա­րուն“:

Ինչպէ՞ս վե­րադար­ձի փի­լիսո­փայու­թիւնը հա­մազ­գա­յին ապ­րում եւ գործ պի­տի դառ­նայ: Ի՞նչ կը կա­տարուի այդ ուղղու­թեամբ: Ի՞նչ կրնանք ընել եւ չենք ըներ: Մի՞թէ չէք լսած բնաւ, որ այդ հո­ղերը տրուին ան­գամ գա­ցող­ներ չեն ըլ­լար ըսող­նե­րը:

Ինչպէ՞ս, ո՞վ եւ որո՞նք պի­տի սահ­մա­նեն ար­գելքնե­րը: Պի­տի կա­րենա՞նք զա­նոնք յաղ­թա­հարել:

99ամեակ, 100ամեակ, 101ամ­եակ… տե­սակա­րար տար­բե­րու­թիւն պի­տի ստեղ­ծե՞նք, թէ՞…

Թէ՞ հարստա­նալու յոյ­սով Լաս Վե­կաս գա­ցող­նե­րու պէս “սլոթ մա­շին“ի առ­ջեւ պի­տի կանգնինք եւ հե­տեւինք բախ­տի անի­ւին: Եւ յոգ­նե­լէ ետք ըսենք` թէ յա­ռաջի­կայ շա­բաթ կամ ամիս կրկին կու գանք:

Ար­դէն հա­րիւր տա­րի է, որ կ՛եր­թանք եւ կու գանք:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles