Հայկազեան Համալսարանի Կազմակերպած Դասախօսութիւնը՝ «Արհեստական Բանականութեան Դարաշրջանին՝ Մշակութային Ժառանգութիւնը եւ Սակաւ Աջակցութիւն Վայելող Լեզուները»
ՊԷՅՐՈՒԹ.- Հայկազեան համալսարանը Չորեքշաբթի, 5 Օգոստոսին, հիւրընկալեց հանրային դասախօսութիւն մը՝ դոկտ. Խաչիկ Մուրատեանի մասնակցութեամբ, «Արհեստական Բանականութեան Դարաշրջանին՝ Մշակութային Ժառանգութիւնը եւ Սակաւ Աջակցութիւն Վայելող Լեզուները» խորագիրով։ Բացման խօսքը կատարեց դոկտ. Անդրանիկ Տաքէսեան, իսկ եզրափակիչ անդրադարձը՝ համալսարանի նախագահ Վեր. Դոկտ. Փօլ Հայտոսթեան։
Քոլոմպիա համալսարանի եւ Ճոնս Հոփքինս համալսարանի դասախօս, ինչպէս նաեւ Ա․Մ․Ն․-ի Քոնկրէսի գրադարանի հայագիտական եւ վրացագիտական մասնագէտ դոկտ. Մուրատեան ներկայացուց, թէ ինչպէս արհեստական բանականութիւնն ու այլ նորագոյն թեքնոլոժիները արմատապէս կը փոխեն մշակութային ժառանգութեան պահպանման, վերականգնման, ուսումնասիրութեան եւ ստեղծագործական վերարտադրութեան եղանակները։
Աշխարհի տարբեր երկիրներէ ընտրուած շուրջ տասնեակ մը օրինակներու հիման վրայ, Մուրատեան իր դասախօսութիւնը կառուցեց չորս հիմնական առանցքներու շուրջ՝ պահպանել այն, ինչ գոյատեւած է, վերականգնել անհասանելի դարձած նիւթերը, նոր օգտագործումներ ընձեռել արդէն գոյութիւն ունեցող մշակութային արժէքներուն, եւ ստեղծել մշակութային արտայայտութիւններ, որոնք մինչ այդ գոյութիւն չունէին։ Ներկայացուած ծրագիրները կը ներառէին Հերքուլանէումի ածխացած մագաղաթներու վերածնման փորձերը, վտանգուած լեզուներու թուայնացումը, ինչպէս նաեւ արբանեակային պատկերներու օգտագործումը՝ Հարաւային Կովկասի վտանգուած հայկական մշակութային ժառանգութիւնը փաստագրելու նպատակով։
Դասախօսութեան ընթացքին յատուկ շեշտադրուեցան նաեւ այն բացառիկ կարելիութիւնները, որոնք արհեստական բանականութիւնը կը ստեղծէ սակաւ աջակցութիւն վայելող լեզուներու եւ աշխարհով մէկ սփռուած արխիւներու համար։ Մուրատեան ներկայացուց գործիքներ, որոնք կրնան ճանչնալ հայերէնն ու այլ սահմանափակ աջակցութիւն ունեցող գրային համակարգեր, փոխկապակցել բազմալեզու հաւաքածոները եւ հետեւիլ գաղափարներու տարածման՝ լեզուական ու աշխարհագրական սահմաններէ անդին։ Միաժամանակ, ան զգուշացուց, որ արհեստական բանականութեան համակարգերը կրնան վերարտադրել պատմական արձանագրութիւններու բացերն ու կողմնակալութիւնները, նուազեցնել համայնքներու առանձնայատկութիւնները եւ մեքենայաբար ստեղծուած բովանդակութիւնը ներկայացնել որպէս անվիճելի հեղինակութիւն։
Իբրեւ դասախօսութեան հիմնական առանցք՝ Մուրատեան օգտագործեց Գրիգոր Զոհրապի աւելի քան հարիւր տարի առաջ գրուած «Գերեզմանէն Անդին» պատմուածքը։ Ան այս ստեղծագործութեան միջոցով քննեց, թէ ինչպէս աւելի ու աւելի անորոշ կը դառնայ սահմանը անցեալի մարդոց, առարկաներու եւ փորձառութիւններու պահպանման, եւ արհեստական բանականութեան միջոցաւ անոնց նոր, արձագանգող տարբերակներ ստեղծելու միջեւ։
Դասախօսութեան աւարտին, Մուրատեան շեշտեց, որ ծագումնաբանութեան, իմաստի, մշակութային հեղինակութեան, համաձայնութեան եւ պատասխանատուութեան վերաբերող որոշումները պէտք է մնան էապէս մարդկային։ Ան նշեց, որ որքան մշակութային ժառանգութիւնը աւելի ընթեռնելի կը դառնայ մեքենաներուն համար, այնքան անոր հասանելիութիւնն ու օգտագործումը կարգաւորող պայմաններն ալ պէտք է դառնան մեքենայով ընթեռնելի։
