Հայաստանի Հանրապետութեան 34-րդ Տարեդարձին Առիթով
Վեր. Դոկտ. Վահան Յ. Թութիկեան
Սեպտեմբեր 21, 2025…Հայաստանի Հանրապետութեան 34-րդ տարեդարձն է: Երեսուն չորս տարիներ առաջ, Սեպտեմբեր 21, 1991-ին, Հայաստան ընդհանուր յաղթանակի զգացումով արտայայտեց իր անկախութեան որոշումը եւ ազատ, անկախ ու գերիշխան ապրելու իր կամքը:
Անշուշտ պէտք չէ մտահան ընել թէ՝ այս բարեբաստիկ, տարեդարձը Հայաստանի Երրորդ (Գ) Հանրապետութեան տարեդարձն էր: Սա կը նշանակէ, թէ ներկայ Հանրապետութենէն առաջ, ունեցանք Առաջին եւ Երկրորդ իրերայաջորդ Հանրապետութիւններ:
Շուրջ վեց երկար դարեր ստրկային գոյավիճակէ մը վերջը եւ ցեղասպանութեան «գողգոթայ»էն երեք տարիներ ետք, Մայիս 28, 1918-ին, հայ ժողովուրդի մնացորդացը հերոսաբար կերտեց Հայաստանի Ա. Հանրապետութիւնը որ հիմն ու խարիսխը դարձաւ այսօրուան մեր սիրելի հայրենիքին:
Շուրջ երկուքուկէս տարու մեր մանուկ հանրապետութիւնը քաղաքական պարագաներու դաժան դասաւորումով խորհրդայնացաւ Նոյեմբեր 29, 1920-ին: Այսպէս ծնաւ երկրորդ (Բ) Հանրապետութիւնը, որ ի վերջոյ դարձաւ հսկայ Սովետական Միութեան 15 Հանրապետութիւններէն մէկը:
Առաջին Հանրապետութիւնը ի՜նչ-ի՜նչ զոհողութիւններու գնով՝ հայ ժողովուրդին տուաւ ներկայ Հայաստանը իր 29,000 քառակուսի քիլոմեթր տարածութեամբ: Երկրորդ Հանրապետութիւնը, հակառակ իր համայնավար վախի ու սարսափի վարչակարգին, առնուազն պահեց ու մեզի փոխանցեց ներկայ Հայաստանը, ուր գիտութիւնն ու մշակոյթը կրցան արձանագրել միջազգային նուաճումներ: Մօտաւորապէս եօթանասուն տարի Սովետական լուծի տակ գտնուող Հայաստանը իր անկախութիւնը հռչակեց 21 Սեպտեմբեր 1991-ին՝ Սովետական Միութեան անկումէն քանի մը ամիսներ առաջ, դառնալով առաջիներէն մէկը Սովետ Կայսրութեան 15 հանրապետութեանց՝ իր անկախութիւնը հռչակելու եւ ազատ ու անկախ պետութիւն դառնալու:
1988-ի աւերիչ երկրաշարժէն շուրջ երկուքուկէս տարի ետք ծնունդ առնող Երրորդ (Գ) Հանրապետութեան ծագումն ու օրէ օր աճումն ու զարգացումը հրաշալի երեւոյթ մըն է հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ: Մանաւանդ եթէ նկատի առնենք Հայաստանի դրացի թուրք-ազերի տնտեսական շրջափակումն ու քաղաքական սեղմումները՝ Հայաստանի գոյատեւումը հրաշքի համազօր իրողութիւն մըն է:
Բացայայտ իրողութիւն մըն է, որ Հայաստան ներկայիս բազմաթիւ դժուարութիւններ կը դիմագրաւէ, բաւական թերութիւններ եւ խոցելի կողմեր ունի: Դժբախտաբար ժողովրդավարական սկզբունքներ միշտ ալ չեն յարգուիր: Մեր դեռատի Հանրապետութեան առջեւ ցցուած են լուրջ խոչընդոտներ, որ պէտք է հարթուին, բացուած են մեծ մարտահրաւէրներ, որ պէտք է քաջութեամբ դիմագրաւուին:
Բայց նկատի առնուելու է այն պարագան, որ երկիր մը չի կառուցուիր քանի մը տարիէն, ոչ ալ իր թերութիւնները կրնան սրբագրուիլ առանց տհաճ փորձառութիւններու: Ժողովրդավարութեան գործընթացը ծանր ու համրաքայլ է եւ կը կարօտի համբերութեան եւ յամառ աշխատանքի: Այս դժուարին աշխատանքը կը կարօտի քաղաքական, բարոյական եւ նիւթական օժանդակութեան եւ Սփիւռքը կրնայ մեծապէս օգտակար հանդիսանալ այս մարզին մէջ:
Հայաստան-Սփիւռք անբաժանելի են իրարմէ, թէեւ երկուքն ալ կտրուած են աշխարհագրականօրէն, թէեւ իրարմէ հեռու, բայց այնչափ մօտ եւ անբաժան, զիրար լրացնող եւ ամբողջացնող…: Երկուքին ֆիզիքական եւ հոգեկան միախառնութեամբ հայ ազգութիւն-պետութիւնը կազմող իրականութիւններ…: Սփիւռքը չի կրնար ապրիլ առանց Հայաստանին եւ անոր խորհրդանշող հայկականութեան եւ ցեղային շարունակականութեան: Իսկ փոխադարձաբար, Հայաստան չի կրնար հեռու պահել ինքզինք իր ժողովուրդի կէսէն, տարասփիւռ հայ ժողովուրդէն: Թէ՛ Սփիւռքահայութեան եւ թէ՛ հայրենաբնակ հայութեան համար Հայաստանը փառք ու պարծանք է, հայ ժողովուրդի յաւերժութեան ամրակուռ խարիսխը. բայց մանաւանդ Սփիւռքահայութեան համար, որ ներկայիս աւելի քան երբեք ենթակայ է սպիտակ ջարդի անագորոյն գրոհներուն:
Ներկայ Հայաստանը, իր բոլոր թերութիւններով հանդերձ, մեզի կու տայ ազգային ինքնութեան հպարտութիւնը, թէ մենք ազգ ենք ունինք հայրենիք եւ ունինք ազգային դրօշ: Այս հպարտութիւնը, անտարակոյս, կ’ամրապնդէ աշխարհացրիւ հայորդիներու հայրենասիրութեան եւ ազգայնականութեան զգացումը:
Արդ, Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան 34-ամեակին համայն հայութեան առանձնաշնորհումն է սրտովին ողջունել այս բարեբաստիկ տարեդարձը, անոր մաղթելով նոր նուաճումներով, յաջողութիւններով եւ հայրենասիրական յաղթանակներով լի ցնծուն տարի մը ու տարիներ…:
Թող այս լուսաւոր հանգրուանը գեղեցիկ առիթ մը ըլլայ նաեւ ուխտելու, որ Սփիւռքահայեր եւ հայրենաբնակ հայեր պիտի շարունակեն իրենց պայքարը՝ ի խնդիր Հայ Դատին, մինչեւ այն երջանիկ օրը, երբ համակ հայութիւնը միաւորուած, համախմբուած ապրի եւ ստեղծագործէ իր պապենական եւ ազատագրուած հողերուն վրայ – միացեալ, ազատ եւ անկախ Հայաստանի մէջ:
