ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ՀԵ­ՌԱՆ­ԿԱՐ­ՆԵՐ.- ԻՐՈ­ՂՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵՐ ԵՒ ԵԶ­ՐԱՅ­ԱՆ­ԳՈՒՄ­ՆԵՐ

0 0
Read Time:26 Minute, 31 Second

p1 Customs-Union

ԱՐ­ՏԱ­ՇԷՍ ՇԱՀ­ՊԱԶ­ԵԱՆ

 

Այս օրե­րին շա­րու­նակ­ւում են բուռն քննար­կում­նե­րը Սեպ­տեմ­բեր 3-ին Հ.Հ. Նա­խա­գա­հի կող­մից ար­ուած յայ­տա­րա­րու­թեան շուրջ, ըստ որի.Հա­յաս­տա­նը ցան­կա­նում է մի­ա­նալ մաք­սա­յին միու­թեա­նը եւ ներգ­րաւ­ուել Եւ­րաս­ի­ա­կան տնտե­սա­կան մի­ա­ւոր­ման ձե­ւա­ւոր­ման գոր­ծըն­թա­ցում:

Յայ­տա­րա­րու­թեան առի­թով բարձ­րա­ցած հա­սա­րա­կա­կան-քա­ղա­քա­կան ալե­կո­ծու­թիւնը բնա­կան է ոչ միայն այն պատ­ճա­ռով, որ նա­խա­գա­հի նշած “Հա­յաս­տա­նը“ այս դէպ­քում ներ­կա­յաց­րել է միայն ին­քը կամ գու­ցէ իր թի­մա­կից­նե­րի մի նեղ շրջա­նա­կը: Յայ­տա­րար­ուած որո­շու­մը անակն­կալ էր բո­լո­րի հա­մար եւ բնա­կան է մաս­նա­ւո­րա­պէս հայ ժո­ղովր­դի ան­հանգս­տու­թիւնը: Հա­սա­րա­կու­թիւնը ցան­կա­նում է մին­չեւ վերջ հաս­կա­նալ, թէ Մաք­սա­յին միու­թիւն կոչ­ուա­ծը, ինչ­պէս եւ այդ ճա­նա­պար­հով զար­գա­ցող յե­տա­գայ հե­ռան­կա­րը ինչ նշա­նա­կու­թիւն կ՛ու­նե­նան մեր երկ­րի հա­մար, ինչ բա­րիք­ներ ու թաքն­ուած ական­ներ են պա­րու­նա­կում իրենց մէջ:

Հար­ցին պա­տաս­խան­ներ փնտռե­լիս պէտք է վե­րա­պա­հում­նե­րով մօ­տե­նալ երդ­ու­եալ ռու­սա­սէր­նե­րի ու արեւմ­տա­մետ­նե­րի տե­սա­կէտ­նե­րին, որով­հե­տեւ նրանց հիմ­նա­ւո­րում­նե­րի հիմ­քում փաս­տե­րը չեն` այլ այս կամ այն բե­ւե­ռի նկատ­մամբ նա­խա­սի­րու­թիւն­նե­րը: Նոյն կերպ պէտք է վե­րա­բեր­ուել նա­եւ իշ­խա­նա­կան թե­ւի գոր­ծիչ­նե­րի եւ նոյն թե­ւին ծա­ռա­յող լրագ­րող-վեր­լու­ծա­բան-քա­ղա­քա­կա­նա­գէտ-ըն­կե­րա­բան­նե­րի բա­նա­կին: Ակն­յայտ է, որ իշ­խա­նու­թեան, առանց բա­ցա­ռու­թեան ցան­կա­ցած քայլ ու որո­շում, նրանք պի­տի ող­ջու­նեն եւ գո­վեր­գեն որ­պէս մի­ակ ճիշտ ու իմաս­տուն լու­ծում:

Անա­չառ եզ­րա­կա­ցու­թիւն­ներ կա­յաց­նե­լու հա­մար նախ եւ առաջ պէտք է նկա­տի ու­նե­նալ ան­կա­խու­թեան տա­րի­նե­րին ձե­ւա­ւոր­ուած առ­կայ իրո­ղու­թիւն­նե­րը:

Թար­մաց­նե­լով յի­շո­ղու-թիւն­ներս յի­շենք, որ մեր եր­կի­րը Ան­կախ Պե­տու­թիւն­նե­րի Հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան (Ա.Պ.Հ.) ան­դամ է , մաս է կազ­մում Հա­ւա­քա­կան Անվ­տան­գու­թեան Պե­տու­թիւն­նե­րի Կազ­մա­կեր­պու­թեան ռազ­մա­կան դա­շին­քին` Թուրք­իոյ եւ Իրա­նի հետ Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նը հսկում են ռուս սահ­մա­նա­պահ­նե­րը, եւ այս երկ­րից է մշտա­պէս հա­մալր­ւում մեր զէն­քի ու զի­նամ­թեր­քի գրե­թէ ողջ պա­շա­րը:

Ի դէպ ռազ­մա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան վե­րա­բեր­եալ նոր պայ­մա­նագ­րի ստո­րագ­րու­մից յե­տոյ այս գոր­ծըն­թացն աւե­լի լայն թափ առաւ: Ինչ­պէս վեր­ջերս Ար­ցա­խում յայ­տա­րա­րեց Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պե­տը, վեր­ջին երեք տա­րի­նե­րին Հա­յաս­տա­նը աւե­լի շատ զենք է ներկ­րել քան ան­ցած քսան տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում: Ռու­սաս­տա­նից է ստաց­ւում Հա­յաս­տա­նում իրա­ցուող կա­զի մեծ ծա­ւա­լը, եւ ատո­մա­կա­յա­նի հում­քը: Այս երկ­րի հետ է իրա­կա­նաց­ւում Հա­յաս­տա­նի ամե­նա­մեծ առեւտ­րա­յին շրջա­նա­ռութ­իւ­նը: Ռու­սաս­տա­նը տնօ­րի­նում է Հա­յաս­տա­նի տնտե­սա­կան, ելեկտ­րա­կա­նա­կան, եւ հա­ղոր­դակ­ցու­թեան կա­րե­ւո­րա­գոյն ու ռազ­մա­վա­րա­կան ձեռ­նար­կու­թիւն­նե­րի: Եւ դեռ այս­քա­նով չեն սահ­մա­նա­փակ­ւում նշուած ոլորտ­նե­րում եղած բազ­մա­կող­մա­նի կա­պե­րը:

Որ­պէս հա­մե­մա­տա­բար թարմ տե­ղե­կատ­ուու­թիւն աւե­լաց­նենք` սոյն թուա­կա­նի Սեպ­տեմ­բեր 10-ին Հ.Հ. Կեդ­րո­նա­կան դրա­մա­տան կող­մից հրա­պա­րակ­ուած մէկ վի­ճա­կագ­րա­կան տու­եալ:

2013 թուա­կա­նի Յուն­ուար- Յու­լիս ամիս­նե­րին, ոչ առեւտ­րա­յին նպա­տակ­նե­րով ֆի­զի­քա­կան ան­ձանց ար­տերկ­րից Հա­յաս­տան կա­տա­րած փո­խան­ցում­նե­րը կազ­մել են 942 միլի­ոն տո­լար (միայն Յու­լի­սին դրանք կազ­մել են 203 միլի­ոն եւ տար­ուայ գա­լիք ամիս­նե­րին հա­ւա­նա­բար աւե­լի եւս պէտք է աճեն): Նշեալ փո­խան­ցում­նե­րից 800 միլի­ո­նը կա­տար­ուել է Ռու­սաս­տա­նից:

Ի դէպ նշենք, որ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րից ստաց­ուել է 44 միլի­ոն, Ղա­զախս­տա­նից 11 միլի­ոն, իսկ ֆրանս­իա­յից դրա կէ­սի չափ գու­մար: Միւս երկր­նե­րից դրա­մա­կան ներ­հոս­քը շատ աւե­լի փոքր թիւ է կազ­մում:

Աւե­լաց­նենք, որ ու­նե­նա­լով տնտե­սա­կան զար­գաց­ման նոյն­պի­սի մա­կար­դակ` Հա­յաս­տա­նի հա­մար Եւ­րաս­ի­ա­կան շու­կան ներ­կա­յումս ամե­նան­ուաճ­ուածն է ու ամե­նա­հե­ռան­կա­րա­յի­նը: Հա­յաս­տանն ու Ռու­սաս­տա­նը ներ­կա­յումս ծրագ­րում են մեծ ծա­ւալ­նե­րով ընդ­լայ­նել տնտե­սա­կան գոր­ծակ­ցու­թիւնը, ին­չը կը նե­րա­ռի յատ­կա­պէս ար­դիւ­նա­բե­րա­կան ոլորտ­նե­րը:

Կա­րե­լի է, ար­ձա­նագ­րել, որ փաս­տա­ցի (տը ֆաք­թօ) մենք գտնւում ենք եւ­րաս­ի­ա­կան տնտե­սա­քա­ղա­քա­կան տա­րած­քում:

Լաւ է սա թէ` վատ հար­ցը ու­նի մի­ան­շա­նակ ու յայտ­նի պա­տաս­խան` անն­պա­տա­կա­յար­մար է եւ վտան­գա­ւոր մի­ա­կող­մա­նի կապ­ուա­ծու­թիւնը, որն ինք­նին վե­րած­ւում է կախ­ուա­ծու­թեան:

Յա­նուն ճշմար­տու­թեան ի հար­կէ պէտք է ար­ձա­նագ­րել նա­եւ, որ յատ­կա­պէս երկ­րորդ նա­խա­գա­հի ղե­կա­վար­ման շրջա­նից Հա­յաս­տա­նը ձգտեց, ոչ առանց յա­ջո­ղու­թեան վա­րել փոխլ­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն:

Հա­յաս­տա­նը կա­րո­ղա­ցաւ թէ հա­րե­ւան­նե­րի եւ թէ տա­րա­ծաշր­ջա­նում շա­հագրգ­ռու­թիւն­ներ ու­նե­ցող գե­րու­ժե­րի հա­մար ըն­դու­նե­լի դարձ­նել իր բազ­մա­կող­մա­նի կա­պերն ու կողմ­նո­րո­շում­նե­րը` գոր­ծուն­եայ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ պահ­պա­նե­լով եւ Ռու­սաս­տա­նի եւ Եւ­րո­միու­թեան երկր­նե­րի, եւ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րի եւ ան­գամ քա­ղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի տակ գտնուող Իրա­նի հետ: Հա­յաս­տա­նը Ռազ­մա­կան դա­շին­քի մեջ լի­նե­լով ՀԱՊԿ-ի շրջա­նա­կում, մի­ա­ժա­մա­նակ հա­մա­գոր­ծակ­ցում է ՆԱ­ԹՕ-ի հետ:

Յայ­տա­րա­րե­լով, որ Ռու­սաս­տանն իր ռազ­մա­ւա­րա­կան դաշ­նա­կիցն է, Հա­յաս­տա­նը մի­ա­ժա­մա­նակ հա­սաւ Եւ­րո­միու­թեան հետ մի­աց­ման հա­մա­ձայ­նագ­րի կնքման եզ­րա­փա­կիչ փու­լին, ինչ­պէս եւ ար­դիւ­նա­ւէ­տօ­րէն շա­րու­նա­կեց Խոր եւ հա­մա­պար­փակ ազատ առեւտ­րի գօ­տուն մի­ա­նա­լու բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րը:

Հարկ է փաս­տել նա­եւ, որ անց­նող տա­րի­նե­րին, եթէ նոյն Եւ­րո­պան, աւե­լի բաց ու գործ­նա­կան լի­ներ Հա­յաս­տա­նին
իրեն աւե­լի մերձ տես­նե­լու հար­ցում, հա­ւա­նա­բար քա­ղա­քատն­տե­սա­կան այդ տե­ղա­շարժն աւե­լի զգա­լի կը լի­նէր եւ զու­գա­հե­ռա­բար աւե­լի զգա­լի արեւ­մուտք-արե­ւելք հա­ւա­սա­րակշ­ռու­թեան փո­փո­խու­թիւնը մեր երկ­րի հա­մար:

Տպա­ւո­րու­թիւնը, սա­կայն այն է, որ Եւ­րո­պան աւե­լի շատ ոչ թէ այդ մեր­ձեց­ման գոր­ծըն­թացն առաջ տա­նե­լով էր շա­հագր­գիռ այլ մեզ Ռու­սաս­տա­նից հե­ռաց­նե­լու մտա­հո­գու­թեամբ:

Հա­յաս­տա­նի հետ արեւ­մուտ­քի տնտե­սա­կան շա­հագրգ­ռու­թիւն­նե­րի հիմ­քում առայժմ Հա­յաս­տա­նից բնա­կան պա­շար­նե­րի ար­տա­հա­նումն է եւ տե­սա­նե­լի հե­ռան­կա­րում այս նոր շու­կա­յի նուա­ճու­մը: Իսկ եւ­րո­պա­կան մա­կար­դա­կին հա­մա­պա­տաս­խա­նե­լով եւ­րո­պա­կան շու­կա­յում ոտա­տեղ ապա­հո­վե­լու Հա­յաս­տա­նի հնա­րա­ւո­րու­թիւնը, պէտք է ակն­յայտ լի­նի, որ մօ­տա­կայ ապա­գա­յում քիչ նշմա­րե­լի է: Միւս կող­մից նկա­տի ու­նե­նա­լով, որ Եւ­րո­պա մուտ­քը մեզ հա­մար սկսուե­լու է Թուրք­իոյ սահ­մա­նից:

Ոչ հա­ճե­լի երկ­րորդ իրո­ղու­թեան ար­ձա­նագ­րու­մից յե­տոյ հարց տանք մենք մեզ, թէ իրա­կա­նում արդ­եօ՞ք այդ­քան անակն­կալ էր Մաք­սա­յին միու­թեա­նը մի­ա­նա­լու որո­շու­մը:

Դե­ռեւս ան­ցած դա­րի 90-ական­նե­րի կէ­սե­րից Ղա­զախս­տա­նի նա­խա­գա­հի կող­մից հրա­պա­րակ նետ­ուած գա­ղա­փա­րը հետզ­հե­տէ սկսեց միս ու արիւն ստա­նալ եւ եթէ Հա­յաս­տա­նը գոր­ծըն­թա­ցի հիմ­նա­կան գոր­ծող ան­ձան­ցից չի եղել, յա­մե­նայն­դէպս ան­տեղ­եակ չի եղել կա­տա­րուող իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րից:

2000 թուա­կա­նի Հոկ­տեմ­բեր 10-ին Աս­թա­նա­յում ստո­րագր­ուեց Եւ­րաս­ի­ա­կան Տնտե­սա­կան Ըն­կե­րակ­ցու­թեան մա­սին հա­մա­ձայ­նա­գի­րը: 2001 թուա­կա­նի Մա­յիս 31-ին, բո­լոր ան­դամ երկր­նե­րի կող­մից վա­ւե­րաց­ուե­լուց յե­տոյ, Պե­լա­ռու­սի, Ղա­զախս­տա­նի, Խրխզստա­նի, Ռու­սաս­տա­նի եւ Տա­ճի­կիս­տա­նի ղե­կա­վար­նե­րը յայ­տա­րա­րե­ցին նոր մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թեան փաս­տա­ցի գոր­ծու­նէ­ու­թեան մա­սին:

2003 թուա­կա­նին Հա­յաս­տա­նը դար­ձաւ այս կազ­մա­կեր­պու­թեան դի­տորդ ան­դամ:

Հիմն­ուե­լով Եւ­րԱ­զԷս-ի հիմ­նադր­ման պայ­մա­նագ­րի վրայ 2007 թուա­կա­նին Ռու­սաս­տա­նը, Պե­լո­ռու­սը եւ Ղա­զախս­տա­նը Տու­շան­պէ­ում ստո­րագ­րե­ցին Մի­աս­նա­կան Մաք­սա­յին Տա­րած­քի ստեղծ­ման եւ Մաք­սա­յին Միու­թեան ձե­ւա­ւոր­ման մա­սին պայ­մա­նա­գիր, ինչ­պէս նա­եւ հաս­տա­տե­ցին դրանց ստեղծ­ման վե­րա­բեր­եալ գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րի ծրա­գիր:

Երեք երկր­նե­րի մի­ջեւ Մաք­սա­յին Միութ­իւ­նը ստեղծ­ուեց 2010 թուա­կա­նի Դեկ­տեմ­բե­րին:

Հ.Հ. վար­չա­պե­տը 2011 թուա­կա­նի Հոկ­տեմ­բեր 18-ին ստո­րագ­րեց ԱՊՀ երկր­նե­րի մի­ջեւ ազատ տնտե­սա­կան գօ­տու մա­սին պայ­մա­նա­գի­րը: Մաք­սա­յին միու­թիւնը այս պայ­մա­նագ­րի շա­րու­նա­կու­թիւնն է կամ յա­ջոր­դող քայ­լը:

2013 թուա­կա­նի Ապ­րի­լի 10-ին, Եւ­րաս­ի­ա­կան Տնտե­սա­կան Յանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Վիք­թոր Խրիս­տեն­կօն եւ Հ.Հ. Վար­չա­պե­տի պաշ­տօ­նա­կա­տար Տիգ­րան Սարգս­եա­նը Երե­ւա­նում ստո­րագ­րե­ցին.

Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տութ­եան կա­ռա­վա­րու­թեան եւ Եւ­րաս­ի­ա­կան տնտե­սա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի մի­ջեւ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թեան մա­սին յու­շա­գիր:

Կա­տար­ուեց եւս մէկ քայլ, ինչ­պէս փաս­տաթղ­թում է նշւում, դէ­պի. Մաք­սա­յին Միու­թեան եւ Մի­աս­նա­կան տնտե­սա­կան տա­րած­քի շրջա­նակ­նե­րում մօ­տեց­ման գոր­ծըն­թաց­նե­րի զար­գա­ցու­մը:

Այս ողջ ըն­թաց­քում Հա­յաս­տա­նը, Ուք­րա­յի­նան, Մոլ­տո­վան, ինչ­պէս եւ Տա­ճի­կիս­տանն ու Խրխզստա­նը դիտ­ուել են որ­պէս այս միու­թեան հնա­րա­ւոր թեկ­նա­ծու­ներ:

Այլ խնդիր, որ իր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան մեծ նա­խա­գի­ծը ամ­բող­ջա­պէս գլուխ բե­րե­լու հա­մար Ռու­սաս­տա­նը ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս հան­գիստ թո­ղեց միւս­նե­րին եւ ձգտեց նախ կոտ­րել ամե­նա­մեծ ըն­կոյ­զը` իր կող­մը բե­րել դէ­պի Եւ­րո­պա շար­ժուող Ուք­րա­յի­նա­յին:

Միւս թեկ­նա­ծու­ներն, իրենց հեր­թին (թե­րեւս Մոլ­տո­վա­յից բա­ցի) այս ըն­թաց­քում ձգտել են գին բարձ­րաց­նել, փոր­ձե­լով ապա­հո­վել իրենց հա­մար առա­ւել շա­հա­ւէտ պայ­ման­ներ:

Ի դէպ նշենք, որ տնտե­սա­քա­ղա­քա­կան ու ռազ­մա­կա­թեք­նի­կա­կան խնդիր­նե­րի կող­քին Հա­յաս­տա­նի հա­մար առանց­քա­յին հարց է եղել Ար­ցա­խի պա­րա­գան:

Խնդիրն այն է, որ այս կամ այն պայ­մա­նագ­րի մեջ Ար­ցա­խի ան­ուան նե­րա­ռու­մը ինքս­տինք­եան նշա­նա­կում է, որ կող­մե­րը ճա­նա­չե­ցին վեր­ջի­նիս ան­կա­խու­թիւնը:

Մաք­սա­յին Միու­թեան վե­րա­բեր­եալ խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րի պա­րա­գա­յում կար­ծես, թէ այս թե­ման շրջանց­ուել է: Բայց, որ այն չի մո­ռաց­ուել կա­րե­լի է այս մա­սին ակ­նարկ հա­մա­րել Սեպ­տեմ­բեր 3-ին Հ.Հ. եւ Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գահ­նե­րի հա­մա­տեղ կա­տա­րած յայ­տա­րա­րու­թեան մէջ ար­ձա­նագր­ուած հե­տեւ­եալ տո­ղե­րը. Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թեան Նա­խա­գահ­նե­րը հաս­տա­տե­ցին իրենց հա­ւա­տար­մու­թիւնը Ար­ցա­խի հա­կա­մար­տու­թեան լուծ­մա­նը բա­ցա­ռա­պէս խա­ղաղ մի­ջոց­նե­րով` ԵԱՀԿ Մինս­քի Խմբի հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի հետ հա­մա­տեղ աշ­խա­տան­քի ձե­ւա­չա­փով, ու­ժի կամ ու­ժի սպառ­նա­լի­քի չկի­րառ­ման, պե­տու­թիւն­նե­րի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան, ժո­ղո­վուրդ­նե­րի իրա­ւա­հա­ւա­սա­րու­թիւն եւ ինք­նո­րոշ­ման իրա­ւուն­քի` մէկ ամ­բող­ջու­թիւն կազ­մող սկզբունք­նե­րի հի­ման վրայ:

Վե­րա­դառ­նա­լով բուն ասե­լի­քին աւե­լաց­նենք, որ վեր­ջին շրջա­նում նա­եւ միջ­կա­ռա­վա­րա­կան հա­մա­տեղ յանձ­նա­ժո­ղով էր աշ­խա­տում մաք­սա­յին միու­թեան հետ Հա­յաս­տա­նի օրէնք­նե­րի ու թեք­նի­քա­կան կար­գե­րի հա­մա­պա­տաս­խա­նեց­ման ուղ­ղու­թեամբ` նկա­տի ու­նե­նա­լով յատ­կա­պէս այս միու­թիւնը ներ­կա­յաց­նող երկր­նե­րի հետ ընդ­հա­նուր սահ­մա­նի բա­ցա­կա­յու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի հա­մար:

Հե­տե­ւա­բար տե­ղի ու­նե­ցա­ծը երկն­քից ըն­կած մարմ­նի պէս անակն­կալ չէր, այլ մի ըն­թացք (հրա­պա­րա­կա­յին ըն­թացք), որն ի վեր­ջոյ պէտք է հան­գեր տրա­մա­բա­նա­կան հան­գու­ցա­լուծ­մա­նը:

Անակն­կա­լը թե­րեւս այլ տեղ է: Դարձ­եալ վեր­ջին շրջա­նում Հա­յաս­տա­նը կար­ծես, թէ ան­շե­ղօ­րէն գնում էր դէ­պի Եւ­րո­միու­թեան հետ մի­աց­ման հա­մա­ձայ­նագ­րի եւ Խո­րը եւ հա­մա­պար­փակ ազատ առեւտ­րի գօտու պայ­մա­նագ­րի ստո­րագր­ման: Թւում էր թէ ոչ այն­քան հեռ­ւում սպա­սուող Նո­յեմ­բեր ամ­սին կա­րե­լի էր այս պա­տա­հա­ծը իրա­կա­նաց­նել, քա­նի դեռ ռուս­նե­րի գլու­խը խառն էր Ուք­րա­յի­նա­յին` ձեռ­քի հետ էլ Մոլ­տո­վա­յին, “Դար­ձի բե­րե­լու“ հոգ­սե­րով:

Բայց հա­ւա­նա­բար Քրեմ­լի առաջ­նոր­դը, որո­շեց փո­խել առաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րը եւ գնալ նուա­զա­գոյն դի­մադ­րու­թեան յաղ­թա­հար­ման ճա­նա­պար­հով: Հե­տե­ւան­քը անակն­կալ եղաւ թէ հա­սա­րակ մահ­կա­նա­ցու­նե­րիս եւ թէ ակն­յայ­տօ­րէն, Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հի հա­մար:

Ինչ ու­նենք ար­դիւն­քում:

Մաք­սա­յին Միու­թիւնը, ինչ­պէս եւ այս հանգր­ուա­նից դէ­պի վերջ­նա­կան նպա­տակ տա­նող Եւ­րաս­ի­ա­կան միու­թիւնը ներ­կա­յումս նման են մի օղա­կի, որի պա­րա­գի­ծը յայտ­նի չէ, սա­կայն Ռու­սաս­տա­նը ցան­կա­նում է տես­նել այն որ­քան կա­րե­լի է նեղ, իսկ մնա­ցած բո­լո­րը` որ­քան կա­րե­լի է լայն: Եւ թէ հայ­եացք­նե­րի այս հա­կա­սու­թիւ­նից վեր­ջում ինչ կը ծնուի կամ առ հա­սա­րակ բան կը ծնուի թէ ոչ, հա­ւա­նա­բար Աստ­ծուն ան­գամ յայտ­նի չէ: Վի­ճա­կը լաւ պատ­կե­րաց­նե­լու հա­մար նկա­տի ու­նե­նանք, որ ապա­գա­յի հետ կապ­ուած մօ­տե­ցում­նե­րի տար­բե­րու­թիւնը ոչ միայն “թեկ­նա­ծու­նե­րի“ հետ է, այլ ան­գամ մաք­սա­յին միու­թիւնը կազ­մող եռ­եա­կի մէջ:

2013 Յուն­ուա­րի առա­ջին կի­սուն, մի քա­նի օր­ուայ տար­բե­րու­թեամբ, այս թե­մա­յով յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րով հան­դէս եկան Պե­լո­ռու­սի եւ Ղա­զախս­տա­նի Նա­խա­գահ­նե­րը: Ալեք­սանտր Լու­կա­շեն­կոն եւ Նուր­սուլ­թան Նա­զար­պա­յե­ւը Եւ­րաս­ի­ա­կան այս մար­մի­նը տես­նում են, սոսկ որ­պէս տնտե­սա­կան, այլ ոչ թէ քա­ղա­քա­կան միու­թիւն:

Յուն­ուա­րի 18 -ին դիւա­նա­գի­տա­կան մարմ­նի հետ Աս­թա­նա­յում հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ Ղա­զախս­տա­նի նա­խա­գա­հը յայ­տա­րա­րեց, որ. Եւ­րաս­ի­ա­կան խոր­հուր­դը եր­բեք ուղղ­ուած չի եղել քա­ղա­քա­կան որե­ւէ միու­թեան վե­րա­կանգն­մա­նը, յատ­կա­պէս Խորհր­դա­յին Միու­թեան վե­րա­կանգն­մա­նը:

Նա յի­շեց­րեց, որ նա­խորդ տար­ուա­նից ամ­բող­ջու­թեամբ սկսել են գոր­ծել Մաք­սա­յին Միու­թիւնն ու Մի­աս­նա­կան Տնտե­սա­կան Տա­րած­քը, գոր­ծում է Եւ­րաս­ի­ա­կան Տնտե­սա­կան Միու­թեան Բարձ­րա­գոյն Խոր­հուր­դը եւ սրանք բա­ւա­կան են Եւ­րաս­ի­ա­կան տնտե­սա­կան խոր­հուր­դի գոր­ծըն­թա­ցի հա­մար: Պե­լա­ռու­սը, Ռու­սաս­տա­նը, եւ Ղա­զախս­տա­նը ան­կախ պե­տու­թիւն­ներ են` իւ­րա­քան­չիւրն իր սե­փա­կան, ազ­գա­յին շա­հե­րով:

Իսկ Յուն­ուա­րի 15- ին Պե­լո­ռու­սի նա­խա­գա­հը յայ­տա­րա­րեց.Որե­ւէ վատ բան Ռու­սաս­տա­նի այս նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նում չկայ, սա­կայն ոչ Պե­լո­ռու­սը, ոչ էլ Ղա­զախս­տա­նը հէնց այն­պէս նման ար­մա­տա­կան քայ­լե­րի չեն գնայ:

Աւե­լին հէնց Վլա­տի­միր Փու­թի­նը 2010 թուա­կա­նի Նո­յեմ­բե­րի 25-ին, դե­ռեւս Ռու­սաս­տա­նի վար­չա­պե­տի կար­գա­վի­ճա­կով, գեր­մա­նա­կան թեր­թին տուած հար­ցազ­րոյ­ցով Եւ­րո­միու­թեանն առա­ջար­կեց ստեղ­ծել տնտե­սա­կան ալ­եանս, որը են­թադ­րում է մի­աս­նա­կան տնտե­սա­կան տա­րածք Վլա­տի­վոս­տո­քից մին­չեւ Լիզ­պոն:

Այս միտ­քը կրկնուել է նա­եւ այլ առիթ­նե­րով եւ իհար­կէ առա­ւել տրա­մա­բա­նա­կան է, քա­նի որ դժուար է պատ­կե­րաց­նել, թէ հէնց Ռու­սաս­տա­նը կա­րող է հա­մա­ձայն­ուել այն­պի­սի մի մի­ա­ւոր­ման ձե­ւա­ւոր­մա­նը, որը տնտե­սա­պէս (հե­տե­ւա­բար նա­եւ քա­ղա­քա­կա­նա­պէս) կա­րող է յայտն­ուել ինք­նա­մե­կու­սաց­ման մէջ: Այդ դէպ­քում ին­չի հա­մար էր անհ­րա­ժեշտ Խորհր­դա­յին Միու­թեան փլու­զու­մը:

Եւ եթէ առա­ւե­լին հաս­նե­լու ներ­կայ դի­մա­կա­յու­թեան մէջ սա չի գի­տակց­ւում, ապա 21-րդ դա­րի հա­մաշ­խար­հա­յին իրո­ղու­թիւն­նե­րը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում թե­լադ­րե­լու են իրենց կա­նոն­նե­րը: Ի վեր­ջոյ Ա.Պ.Հ.-ի ստեղ­ծու­մը եւս ոմանց գլուխ­նե­րում հա­ւա­նա­բար հե­ռուն տա­նող երա­զանք­ներ էր ուր­ուագ­ծում, այ­նինչ այ­սօր­ուայ մեր առօր­եայ կեան­քում վեր­ջի­նիս գո­յու­թիւնը, կար­ծես թէ, առանձ­նա­պէս չի նե­ղում մեզ:

Բայց իհար­կէ չընկ­նենք ծայ­րա­յե­ղու­թեան մեջ եւ հաս­նենք այն­տեղ, որ ան­տե­սենք առ­կայ մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը:

Այ­սօր­ուայ իրա­վի­ճա­կով, երբ խորհր­դակ­ցու­թիւն­նե­րի հա­մար Հա­յաս­տան են ժա­մա­նել Եւ­րո­միու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը, նոյն­չափ ան­յայտ է թէ ինչ է մեզ սպաս­ւում եւ­րո­պա­կան ուղ­ղու­թեան վրայ:

Ակն­յայտ է այն, որ Հա­յաս­տա­նը հաս­տա­տում է արեւմտ­եան ուղ­ղու­թեամբ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը, ըստ նա­խան­շա­ծի, առա­ւե­լա­գոյնս կեն­սա­գործ­ուած տես­նե­լու ցան­կու­թիւնը:

Ընդգ­ծե­լով մի­ա­ժա­մա­նակ այն ըմբռ­նու­մը, որ եթէ պայ­մա­նագ­րի քա­ղա­քա­կան մա­սը տե­սա­կա­նօ­րէն իրա­գոր­ծե­լի է, ապա դժուար է պատ­կե­րաց­նել տնտե­սա­կան մա­սի հա­մադ­րու­մը Մաք­սա­յին Միու­թեան կա­նոն­նե­րին:

Դուրս գա­լով մա­տուց­ուած անակն­կա­լի զգա­ցա­կան տրա­մադ­րու­թիւ­նից արեւ­մուտքն, ի դէմս քա­ղա­քա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի, սկսում է ար­տա­յայ­տել իր պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի հետ պայ­մա­նագ­րա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի հնա­րա­ւո­րինս սեր­տաց­ման հար­ցում:

Մնում է առա­ջի­կա­յում որո­նել այդ հնա­րա­ւո­րի սահ­ման­նե­րը:

Հաս­նե­լով եզ­րա­կա­ցու­թիւն­նե­րի բաժ­նին նախ հաս­տա­տենք, որ այն իրա­վի­ճա­կը, որի առ­ջեւ կանգ­նած ենք ներ­կա­յումս մեզ հե­տապն­դել է ոչ միայն դա­րե­րի այլ հա­զա­րամ­եակ­նե­րի ըն­թաց­քում:

Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան իրո­ղու­թիւն­նե­րը մշտա­պէս պար­տադ­րել են, որ մեր երկ­րի կա­ռա­վա­րիչ­ներն ու առաջ­նորդ­նե­րը փնտռեն այ­լընտ­րան­քա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն­ներ: Բո­լոր ձուե­րը մէկ զամ­բիւ­ղի մէջ տե­ղա­ւո­րե­լու մօ­տե­ցու­մը շատ յա­ճախ է ճա­կա­տագ­րա­կան նշա­նա­կու­թիւն ու­նե­ցել Հա­յաս­տա­նի հա­մար:

Շատ հեռ­ւում չփնտռե­լու նպա­տա­կով յի­շենք, թէ ինչ­պի­սի ող­բեր­գա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թիւն է ու­նե­ցել Ռու­սաս­տա­նը մեր ճա­կա­տագ­րում:

Երեք ան­գամ նա պա­տե­րազմ սկսեց թուր­քե­րի դէմ, մեզ ներ­քա­շե­ցին այդ հա­կա­մար­տու­թիւն­նե­րի մէջ, ապա ետ քաշ­ուեց, ան­պաշտ­պան հա­յու­թեա­նը թող­նե­լով թրքա­կան եա­թա­ղա­նի առաջ: Իւ­րա­քան­չիւր այդ փոր­ձու­թիւ­նից յե­տոյ տե­ղի էր ու­նե­նում Արեւմ­տա­հա­յաս­տա­նի հա­յա­թա­փում, իսկ վեր­ջինն աւարտ­ուեց Ցե­ղաս­պա­նութ­եամբ:

1920 թուա­կա­նին, երբ պատ­մա­կան հայ­րե­նի­քի մի շօ­շա­փե­լի տա­րած­քի վրայ հա­յոց պե­տա­կա­նու­թեան վե­րա­կանգն­ման յոյս էր արթ­նա­ցել Կար­միր Ռու­սաս­տա­նը զէն­քով ու ոս­կով օգ­նու­թեան հա­սաւ, Ազ­գա­յին ազա­տագ­րա­կան պայ­քար մղող Աթա­թուր­քին, այ­նու­հե­տեւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան 71 հա­զար քա­ռա­կու­սի քի­լո­մեթ­րից 40-ը, Սե­փա­կան ապ­րան­քի պէս նուի­րեց Աթա­թուրք եղ­բօ­րը: Ձեռ­քի հետ էլ թուր­քե­րի փոքր եղ­բօ­րը նուի­րեց Դաշ­տա­յին ու Ար­ցա­խը` Նա­խի­ջե­ւա­նի հետ մի­ա­սին:

Եւ սրան ի հա­կա­ռակ ներ­կա­յաց­նենք մէկ այլ փաստ: Ռու­սաս­տա­նին Արե­ւել­եան Հա­յաս­տա­նի մի­ա­ցու­մից առաջ ու յե­տոյ, արեւմ­տա­հայ գաղ­թա­կա­նու­թեան ներ­գաղ­թի, ար­տա­գաղ­թի, ինչ­պէս եւ բնա­կան աճի շնոր­հիւ ար­մա­տա­պէս փոխ­ուեց Արե­ւե­լա­հա­յաս­տա­նի ժո­ղովր­դագ­րա­կան պատ­կե­րը, որն էլ գրա­ւա­կա­նը դար­ձաւ գա­լիք Հա­յաս­տան պե­տու­թեան գո­յու­թեան: Հի­մա ի՞նչ, ռուս­նե­րը մեզ սի­րո՞ւմ են թէ` հա­կա­ռա­կը: Ի հար­կէ ոչ` այն, ոչ` այն: Ռուս­նե­րը սի­րում են միայն իրենց եւ դա բնա­կան է: Ինչ­պէս բնա­կան է, որ Եւ­րո­պա­ցիք էլ միայն իրենց սի­րեն:

Նոյն Եւ­րո­պա­ցիք, ռուս­նե­րի հետ մի­ա­սին, դե­ռեւս 15 թուա­կա­նի սկզբնե­րին թրքա­կան կա­ռա­վա­րու­թեա­նը զգու­շաց­նում էին, որ այն կո­տո­րա­ծը որ նա իրա­կա­նաց­նում է հա­յե­րի դէմ. Յան­ցա­գոր­ծութ­իւն է մարդ­կու­թեան եւ քա­ղա­քակր­թու­թեան դէմ“: Եւ ի՞նչ: Մա­տը մա­տին խփե՞ց մար­դա­սէր Եւ­րո­պան, աչ­քի առ­ջեւ իրա­կա­նա­ցուող ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը կան­խե­լու հա­մար: Այս­պի­սով գլխա­ւոր եզ­րա­կա­ցու­թիւնը.

-Հա­յաս­տա­նը պէտք է, ամէն ջանք գոր­ծադ­րի Եւ­րո­միու­թեան հետ մշա­կած պայ­մա­նագ­րա­յին դրոյթ­նե­րը առա­ւե­լա­գոյն չա­փով կեան­քի կո­չե­լու հա­մար:

– Անհ­րա­ժեշտ է ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը իրա­կա­նաց­նել իրա­պէս փոխլ­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թեան հիմ­քի վրայ, ձե­ւա­ւո­րե­լով բազ­մա­ճիւղ վեկ­տոր­ներ` Ռու­սաս­տա­նի, Արեւ­մուտ­քի ու Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րի, Իրա­նի ու Մի­ջին-Մեր­ձա­ւոր արե­ւել­քի այլ երկր­նե­րի, Չի­նաս­տա­նի ու Արե­ւել­եան Աս­իոյ այլ երկր­նե­րի, Շանկ­հա­յի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան, եւ այլ տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րի երկր­նե­րի եւ քա­ղա­քա­կան տնտե­սա­կան դա­շինք­նե­րի հետ: Բազ­մա­ճիւղ փոխ-լ­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը պէտք է դի­տար­կել, որ­պէս Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, պաշտ­պա­նա­կան եւ այլ ոլորտ­նե­րի զար­գաց­ման եւ անվ­տան­գու­թեան երաշ­խիք:

– Քա­ղա­քա­կան եւ տնտե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն­նե­րի հար­ցում անհ­րա­ժեշտ է առաջ­նորդ­ուել ոչ թէ դէ­պի “Արե­ւելք“ կամ “Արեւ­մուտք“ ու­նե­ցած նա­խա­սի­րու­թիւն­նե­րով, այլ ազ­գա­յին յստակ շա­հով:

– Քա­ղա­քա­կան բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի ժա­մա­նակ անհ­րա­ժեշտ է պաշտ­պա­նել այն դիր­քո­րո­շու­մը, որ Եւ­րաս­ի­ա­կան եւ Եւ­րո­պա­կան միու­թիւն­նե­րը ոչ թէ պէտք է հա­կադր­ուեն իրար, այլ փոխ­գոր­ծակ­ցեն` ձե­ւա­ւո­րե­լով Լիզ­պո­նից Վլա­տի­վոս­տոք ձգուող տնտե­սա­քա­ղա­քա­կան տա­րածք:

-Որե­ւէ դա­շին­քի մի­ա­նա­լու պա­րա­գա­յում անհ­րա­ժեշտ է ամ­րագ­րել դրան­ցում Հա­յաս­տա­նի առանձ­նա­յատ­կու­թիւն­նե­րը` այդ թւում փակ սահ­ման­նե­րը եւ տնտե­սու­թեան մե­կու­սա­ցու­մը, չա­ւարտ­ուած պա­տե­րազ­մը, Ար­ցա­խի հիմ­նախն­դի­րը: Այս կամ այն միու­թեա­նը մի­ա­նա­լու պա­րա­գա­յում մաք­սե­րի եւ դրանց բա­ցա­կա­յու­թեան, ար­տա­քին շու­կա­նե­րի ներ­թա­փանց­ման եւ հայ­կա­կան շու­կա­յի պաշտ­պա­նու­թեան ու հայ­կա­կան ար­տադ­րան­քի ար­տա­հան­ման եւ այլ հիմ­նա­հար­ցեր:

Բո­լոր այս խնդիր­նե­րը հնա­րա­ւոր է լու­ծել գոր­ծուն­եայ նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան շնոր­հիւ, որը բաց կը լի­նի հայ հա­սա­րա­կու­թեան հա­մար եւ կը վա­յե­լի նրա աջակ­ցու­թիւնը:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՎԵՐԱԴԱՌՆԱԼ ՈՒ ՎԵՐԱՊՐԵՑՆԵԼ …ՀԱՒԱՏՔ, ՅՈՅՍ ԵՒ ՍԷՐ
Next post ԴՐԱՄԱՀԱՒԱՔ Ի ՆՊԱՍՏ ՔՈՆԿՐԷՍԱԿԱՆ ԱԹՈՌԻ ԹԵԿՆԱԾՈՒ ՓԻԹԸՐ ՔՈՒԹՈՒՃԵԱՆԻ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles