ԿԸ ԴԱԴՐԻ՞ՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆԻ ՆԱՀԱՆՋԸ ՄԱՐԴՈՐՍԱԿԱՆ ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՄՆԵՐԷ ԱԶԱՏԱԳՐԵԼՈՒ ՃԱՊԿՈՒՄՆԵՐԷ

0 0
Read Time:4 Minute, 21 Second

balian

Յ. Պալեան
Կիրակի մը. ովկիանոսի միւս ափի Հայաստանեայց եկեղեցիի խորանէն հայ եպիսկոպոսը անգլերէն կը բարբառի:
Ովկիանոսի այս կողմը հայերէն թերթը կ’արձագանգէ, որ երիտասարդ հայուհիին անգլերէն գիրքը կը գովաբանուի որպէս նուաճում:
Ինչո՞ւ այս ճապկումները: Ո՞ւր երթալու եւ ո՞ւր տանելու համար նաեւ վերջին մոհիկանները: Ազգային ինքնապաշտպանութիւնը փոխարինուա՞ծ է մարդորսութեամբ եւ քարոզչութեամբ:
Յառաջդիմութի՞ւն, թէ՞ նահանջ կը գովերգենք:
Հզօր մշակոյթ ունեցող ժողովուրդներու իրատես մտաւորականները կ’ահազանգեն, որ անգլերէնը պիտի դառնայ ազգային լեզուներու գերեզմանը, գերեզմանելով նախ ամէնէն անպաշտպանները, հասնելու համար միւսներուն:
Կը յիշե՞նք հայրենի մեծ մտաւորական Ռաֆայէլ Իշխանեանի խօսքը. «Առանց լեզուի ի՞նչ ազգ»: Յարդի բոցերով մարդորսութիւնը կը ծառայէ՞ ազգին:
Լեզու մը սոսկ բառարանի բառերով չի սահմանուիր, սոսկ քերականութիւն չէ: Լեզուն զգայնութիւն, աշխարհընկալում եւ մտածելաձեւ է, այսինքն՝ ժառանգութիւն, որ ինքնութիւն է: Այլ լեզու մը սորվիլ հարստացում է, որ իրեն հետ կը բերէ նոր եւ տարբեր զգայնութիւն եւ աշխարհընկալում:
Տիրապետող նոյն լեզուին գործածութիւնը կրնայ նպաստաւոր ըլլալ ուրիշ ազգերու եւ երկիրներու հետ փոխհասկացողութեան, առեւտրական փոխանակումներու, քաղաքական բանակցութիւններու: Բայց նոյնիսկ երբ այդ լեզուն խօսողները մեծամասնութիւն են, այդ չի նշանակեր որ այդ լեզուն գերադաս է, մեծ է, ինչպէս կ’ըսէին Լենին եւ Պրեժնեւ, որ խորհրդային բոլոր քաղաքացիները պէտք է որ սորվէին «ռուս մեծ լեզու»ն: Ի՞նչ է չափանիշը «մեծ լեզու»ին: Այդ չափանիշը ստրկակա՞ն է, նպարավաճառա՞յին է: Լեզուի մը մեծութիւնը կը չափուի առեւտրական գործառնութիւններու եւ կամ այդ լեզուն խօսողներու համրանքո՞վ:
Ազգի անդամը, այդ անդամութեան յաւակնութիւնը ունեցողը երբ իր լեզուն գէշ կը խօսի, կ’աղճատէ, աշխարհը եւ շրջապատը դիտելու իր ունակութիւը կը զեղծէ: Գռեհկացած լեզուն երբեմն կրնայ զուարճացնել, բայց կը խաթարէ աշխարհը եւ մարդը ճանչնալու մեր կարողութիւնը: Փողոցային, համեմի վերածուած խեղճացած լեզուն,- կրկին յիշենք Շաւարշ Միսաքեանի բանաձեւած «հաց պանիրի հայերէն»ը,- հարազատ լեզուին սոսկ խրտուիլակն է: Որքա՜ն օգտակար պիտի ըլլային կարգ մը բեմերէն հայերէն ջարդող անխիղճներ, երբեմն էջ մրոտողներ կամ զանգուածային լրատուամիջոցներու խօսնակներ, եթէ լռել գիտնային, փակէին իրենց համակարգիչները փոխանակ լատինատառ հայերէն գրելու, եւ ջարդէին իրենց գրիչները:
Ազգի լեզուն անոր տոկալու եւ տեւելու հարազատ շնչառութիւնն է: Անհատը երբ կը խորթանայ իր ազգի հարազատ լեզուէն, «կ’օտարուի», անկէ վերջ դեռ ժամանակ մը կը մնան սովորութիւններ, մարդասիրութիւն, մեր պարագային «հայասիրութիւն»՝ ինչպէս մոլորակի միւս ծայրը գտնուող ազնիւ անհատի մը «հայասիրութիւնը», որ կրնայ օգնել աղէտեալներու, որբերու, հիւանդներու: Այդպէս է նաեւ լեզուի եւ մտածման յարաբերութիւնը: Յաճախ կ’ըսուի, որ լեզուն միջոց մըն է մտածումի արտայայտութեան, ան մտածումն իսկ է, քանի որ իւրաքանչիւր բառ իմաստ եւ խորհուրդ կը փոխադրէ, անոնք ինքնուրոյնութեան կեանք կու տան մտածման:
Լեզուն ազգն իսկ է: Առասպելի հաւատալ է խորհիլ, որ նախ եղած է հասարակաց լեզու մը, խօսուած Ադամի եւ Եւայի կողմէ, եւ այդ լեզուէն սերած են բոլոր միւս լեզուները: Հէքիաթի հաւատացողներ այդ կրնան ըսել: Նոյն գիծին վրայ, մեզի աւելի մօտ, «էսփերանթօ» սորվողներ եւ քարոզողներ կան, հասարակաց լեզու մը ստեղծելու համար: Փաստը այն է որ «էսփերանթօ»ն միտքի մարզանքէ անդին չանցաւ, քանի որ անհոգի էր:
Ազգային ինքնութիւնը կը ժառանգուի լեզուով, ոչ լեզուներով, ոչ գիտական, բնագիտական կամ ճարտարագիտական տարազներով (formules, ռquations), այլ «Սօսեաց անտառով» կամ «որդան կարմիրով», այսինքն՝ ծագման պատմութիւն, կրօնք, արհեստ եւ արուեստ, որոնք շաղախն են ինքնուրոյն այն հաւաքականութեան՝ որ ազգն է: Արաբութիւնը արաբերէնն է, հաարակաց ներուժը: Հայերէնը հայոց հասարակաց ներուժն է, պատմահայրը ըսած է, որ Հայաստանի սահմանները կը տարածուին մինչեւ հոն ուր հայերէն կը խօսուի: Այսօր ալ կրնանք ըսել, որ հայութեան սահմանը հայերէնն է:
Այս իմաստով է, որ հայ վարժարանի աշակերտը անոր պատերով գծուած սահմանին մէջ հայութիւն կը գտնէր, այսինքն իր հարազատ ինքնութիւնը եւ անհատականութիւնը կը նուաճէր հաւաքականութեան մէջ, չըլլալու համար ուրիշներու փայլուն կամ տժգոյն պատճէնը: Իսկ լեզուի ապագան կախում ունի նոյն այդ հաւաքականութեան մէջ անոր գործածութենէն, ոչ միայն որպէս հաղորդակցական միջոց, այլ նաեւ՝ ստեղծագործական: Իսկ այդ ստեղծագործութիւնը ազգային հաւաքականութեան որակ կու տայ, առանց որուն լեզուն կը խեղճանայ, այլ խօսքով, «հաց պանիրի հայերէն»ով ոչ որակ կը ստեղծուի ոչ ալ ազգային հաւաքականութիւնը կը տեւէ: Երբեմն պէտք է դիտել դժուար ճակատագիր ունեցած ժողովուրդները: Այսպէս, ասորերէնը ծիսական լեզու դարձած է, չի խօսուիր, անով նոր գրականութիւն չի ստեղծուիր, այս պատճառով ալ ան մեռած լեզու է, ինչպէս՝ լատիներէնը, որ ծիսական լեզու է, մշակութային հարստութիւն բերած է, բայց անով այլեւս մշակոյթ չի ստեղծուիր:
Լեզուն երբ կը դադրի արտայայտելէ հաւաքականութեան մը երազները, հեռանկարները, ապագայի տեսիլքը, երբ լեզուին տէր ժողովուրդը իր տեղը եւ դերը չի տեսներ իր լեզուով, կը նմանի այն անձին որ նոր մարդերով բնակուած իր տունը կը դիտէ դուրսէն, որպէս հանդիսատես:
Այս հիմնական տեղատուութեան պատճառով է, հայկական սփիւռքները կը մաշին, ինքնութենէ կը պարպուին: Երբեմն քաջութիւն պէտք է ունենալ գինիի բաժակին հետզհետէ դատարկուող մասն ալ տեսնելու, դեռ լեցուն մասի լաւատեսութիւնը աղմկարար դրօշի վերածելու կողքին:
Կը վերականգնե՞նք մեր մեծագոյն ժառանգութիւնը՝ իր հարստութեամբ եւ հարազատութեամբ: Մեր վերականգնումի ճանապարհը այստեղէն կ’անցնի, որպէսզի հայրենալքում-արտագաղթը դադրի եւ ազգաշէն հայրենադարձութիւն տեղի ունենայ: Պարզ չէ՞, որ լեզուն ապրելու եւ ծաղկելու համար պէտք ունի իր հողին:
Ազգի գոյատեւման ռազմավարութեան առանցքն է հայերէնը, եւ ան կը վերածուի ծէսի եւ համեմի, եթէ իր հողին վրայ չաճի: Այդ աճման հողը ոչ Կապուտակ Ծովափն է, ոչ Քափրին եւ ոչ ալ յաւերժական ամառով Մայամին: Ինչո՞ւ այսքան պարզ ճշմարտութիւն չենք պոռար խորաններէն եւ բեմերէն, փոխանակ օտարագիր եւ օտարաբարբառ դառնալով, քնածի վիճակի մէջ ընդունելու մեր հոգեկան-ոգեկան մեղմ եւ անցնցում գաղութացումը:
Փոխանակ ծափահարելու օտարաբարբառը եւ օտարագիրը, ինչո՞ւ չկազմակերպուիլ հայերէնը բերելու համար հայածնունդներու բերնին մէջ եւ գրչին տակ:
Ինչպէ՞ս:
Բայց ի՞նչ բանի համար են ղեկավարութիւնը, բարեսիրութիւնը, ջատագովուած յանձնառութիւնները: Ունի՞նք բաւարար հոգեկան ուժ՝ լեզուին տալու համար շարունակութիւն ըլլալու որակ եւ ստեղծագործական աւիշ:
Մտածե՛լ անցեալ չըլլալու տխրութեան մասին, չհասնելու համար հոն՝ ուր կը դադրին աղմկարարութիւնները:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Հաղորդագրութիւն
Next post ԳԵՐՍԱՄ ԱՀԱՐՈՆԵԱՆ .- ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱԿ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles