ԻՆՉ­ՊԷՍ ՊԱՀ­ՊԱ­ՆԵԼ ՀԱ­ՅՈՑ ԼԵ­ԶՈՒՆ

0 0
Read Time:12 Minute, 11 Second

 

ԱՐՄԻՆԷ ՄԻՆԱՍԵԱՆ

Վեր­ջերս ներ­կայ եղայ Նիւ Եոր­քի եր­կու ամէնօր­եայ հայ վար­ժա­րան­նե­րից մէ­կի ամա­վեր­ջի հան­դէ­սին: Կա­րօտ մնա­լով մեր մայ­րե­նի լեզ­ուի քաղց­րա­համ հնչիւ­նին, ներ­կա­յու­թեանս հա­մար ու­րախ էի զգում ինձ: Սա­կայն ու­րա­խու­թիւնս եր­կար չտեւեց, երբ լսե­ցի անգ­լե­րէն լեզ­ուի գե­րիշ­խող ներ­կա­յու­թիւնը բե­մից: Յայ­տագ­րի առա­ջին բա­ժի­նը գրե­թէ մեծ մա­սամբ անգ­լե­րէ­նով էր. նոյ­նիսկ նախ­կին շրջա­նա­ւար­տի խօս­քը ուղ­ղած օր­ուայ հայ վար­ժա­րա­նի շրջա­նա­ւարտ­նե­րին: Հան­դէ­սին ներ­կայ էին յար­գար­ժան հիւ­րեր, բա­րե­րար­ներ, ծնող­ներ եւ վար­ժա­րա­նին նե­ցուկ հան­դի­սա­ցող հան­դի­սա­տես­ներ: Հարց է, նրանք ի՞նչ մտա­ծե­ցին երբ անգ­լե­րէն լե­զուով էր քա­րոզ­չու­թիւն լի­նում հայ լեզ­ուի ու հա­յա­պահ­պա­նու­մի հա­մար:

Ինձ մեծ ու­րա­խու­թիւն պատ­ճա­ռեց յայ­տագ­րի երկ­րորդ մա­սը` հա­յե­րէն եր­գե­րով ու ար­տա­սա­նու­թեամբ: Բայց ցաւ ի սրտի, կար­ծես ար­դէն սրտիս մէջ մի ի՛նչ որ վէրք էր բաց­ուել… Երեւի մայ­րե­նի լեզ­ուի հա­ռա­չանքն էր որը կա­րե­լի էր տե­ղի չտալ:

Ըս­տիս, այդ օրը հա՛յ դպրո­ցի ու հա՛յ աշա­կեր­տի աւե­լի շատ հա­յե­րէն խօ­սե­լու օրն էր… գո­նէ այդ­պէս էի ակն­կա­լում: Մի­թէ՞ սխալ­ւում եմ: Ա՛յդ օրը, Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի հո­գին ու նրա ստեղ­ծած այբ, բեն, գիմ-ի քաղց­րա­համ հնչիւն­նե­րը պի­տի թեւածէ­ին սրա­հի չորս կող­մը ու մեր սիր­տը լեց­նէ­ին Մե՛ր Մայ­րե­նի, մեր հա­րա­զատ ու հո­գե­պա­րար լեզ­ւով, բայց աւաղ, որ այդ­պէս չե­ղաւ: Հան­դէ­սի վեր­ջում տե­ղի ու­նե­ցաւ առատ ու հա­մեղ ճաշ­կե­րոյթ. տխրա­դէմ ու լուռ միայն ար­ցունք­ներս պա­հե­ցի:

Ճիշդ է, այ­սօր հայ դպրոց ու­նե­նալն ու հայ լե­զու պահ­պա­նե­լը մեծ քա­ջու­թիւն, մի­ջոց ու զո­հո­ղու­թիւն է պա­հան­ջում, յատ­կա­պէս Ամե­րի­կա­յում: Ապա­ցոյց, հայ­րե­նի­քից դուրս, աշ­խար­հի տա­րած­քում, մաս­նա­ւո­րա­պէս իս­լա­մա­կան երկր­նե­րի մէջ դա­րե­րով ապ­րած հայ ժո­ղո­վուր­դը, ամե­նադժ­ուար պայ­ման­նե­րի մէջ կա­րո­ղա­ցել է չձուլո­ւել ու կուլ չգնալ տե­ղի ժո­ղովր­դի մշա­կոյ­թի հո­սանք­նե­րին յան­ձինս իր կրօ­նի, հա­ւատ­քի, լեզ­ուի ու իր ձեռ­քով կեր­տած ու պահ­պա­նած հայ վար­ժա­րան­նե­րի: Հայ վար­ժա­րանն է հիմ­քը հա­յա­պահ­պա­նու­թեան եւ ազ­գա­յին գի­տակ­ցու­թեան: Եթէ ո՛չ հայ դպրո­ցը, ապա ինչ­պէ՞ս ենք կա­մե­նում սփիւռ­քա­հա­յու­թիւնը, յատ­կա­պէս ամե­րի­կա­հա­յու­թիւնը կառ­չած մնայ իր ար­մատ­նե­րին, գիր-գրա­կա­նու­թեան ու իր ինք­նու­թեան: Նիւ Եոր­քում գո­յու­թիւն ու­նե­ցած եր­կու ամէ­նօր­եայ վար­ժա­րան­ներն էլ մինչեւ այ­սօր, յան­ձինս սրտցաւ ու նուիր­եալ հայ ու­սու­ցիչ-ու­սուց­չու­հի­նե­րի, բա­րե­րար­նե­րի ու կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի  հսկա­յա­կան հո­գա­տա­րու­թեան, ու զո­հո­ղու­թեան կա­րո­ղա­ցել են երե­սուն­հինգ եւ քա­ռա­սուն­հինգ եր­կար տա­րի­ներ դի­մա­նալ ­տե­ղի փո­թո­րիկ­նե­րի հզօր ալիք­նե­րին, որը կար­ծես դա­մոկլ­եան սու­րի պէս վերեւում կախ­ուած ամէն վայրկ­եան ահ է առա­ջաց­նում նոր սե­րուն­դին մոռաց­նել տա­լու իր ար­մատ­նե­րի ակունք­նե­րը, իր ազ­գու­թիւնն ու ինք­նու­թիւնը:

Բայց, քա­ռա­սուն-յի­սուն տա­րի առաջ Ամե­րի­կա եկող հա­յու­թիւնը աւե­լի մտա­խոհ էր իր լեզ­ուի, մշա­կոյ­թի եւ ինք­նու­թեան պահ­պա­նու­մի մա­սին քան այ­սօր­ուայ նո­րա­գաղթ կամ տե­ղա­ցի հա­յու­թիւնը: Նրանք լա­ւա­տեղ­եակ էին իրենց ազ­գի պատ­մու­թեա­նը գիր ու գրա­կա­նու­թեան: Գի­տէ­ին ինչ է նշա­նա­կում օրե­րով ու տա­րի­նե­րով քայ­լել անա­պատ­նե­րում, տե­ղա­հան­ուել ու թա­փա­ռել երկ­րից-եր­կիր հա­րա­զատ, ըն­տա­նի­քի ան­դամ­ներ գտնել դպրոց­ներ կա­ռու­ցել, լե­զու պահ­պա­նել որ­պէս­զի հայ ազ­գը չկոր­չի, ա՛յլ ապ­րի:

Բայց այ­սօր­ուան դարն ու­րիշ է կար­ծես, օրն էլ ու­րիշ է: Նոյ­նիսկ նո­րա­գաղթ հայ ըն­տա­նիք­նե­րի ու նոր սե­րուն­դի մթնո­լորտն ու մտա­ծե­լա­կերպն ու­րիշ է: Այ­սօր օրի­նակ, Ամե­րի­կա­յի Քա­լի­ֆորն­իոյ նա­հան­գի ամե­նա­հա­յա­շատ գա­ղու­թի, Լոս Ան­ճե­լըս քա­ղա­քի մէջ մօ­տա­ւո­րա­պէս 450 հա­զար հա­յու­թեան զա­ւակ­նե­րից գրե­թէ միայն 4-5 հա­զարն է հայ­կա­կան դպրոց յա­ճա­խում, իսկ մնաց­եալ 70-75 հա­զա­րը պե­տա­կան դպրոց­ներ են յա­ճա­խում, եւ եթէ տան մէջ հա­յե­րէն չի խօս­ւում, մի­ջա­վայրն ու շրջա­պատն էլ թոյլ չի տա­լիս հայ լեզ­ուի գոր­ծա­ծու­թեան, ու­րեմն տու­ժում ենք ան­հա­տա­պէս, ըն­տան­եօք ու ազ­գո­վին: Անհ­րա­ժեշտ է մեզ հա­մար, այս­տեղ կա­տա­րել մի ճշգրիտ վի­ճա­կագ­րու­թիւն, գո­նէ մի գա­ղա­փար կազ­մե­լու հա­մար մեր ապ­րած երկ­րի ու վայ­րի հայ­կա­կան դպրոց­նե­րի գո­յու­թեան վի­ճա­կից, դպրոց­նե­րից շրջա­նա­ւարտ, անց­եալ և ներ­կայ ու­սա­նող­նե­րի հայ­կա­կան կրթու­թիւն ու­նե­նա­լու ար­դիւն­քից ու սե­րունդ առ սե­րունդ հայ ինք­նու­թիւնը փո­խան­ցող վի­ճա­կից:

Եթէ կ՛ու­զենք յա­րատեւել, հաս­կա­նալ ու մտա­ծել, թէ ո՞ւր ենք գնում, եւ ինչ­պի­սի՞ ճա­նա­պարհ ենք հար­թում որ քա­րե­րը չզարն­ուեն մեր գա­լիք հա­յոր­դի­նե­րի ոտ­քե­րին: Ամէ­նուրէք Սփիւռ­քի մէջ գնա­լով հայ ու­սա­նող­նե­րի թիւը պակ­սում է ու հայ դպրոց­նե­րի լի­նե­լիու­թիւնը տագ­նա­պի մէջ է գցում : Այ­սօր, հայ լե­զուն ու հայ դպրո­ցը վտան­գի մէջ է:  Իս­լա­մա­կան երկր­նե­րի մէջ ապ­րող հայ ու­սա­նող­նե­րը մե­ծա­մաս­նու­թեամբ հայ վար­ժա­րան­ներ էին յա­ճա­խում, եւ եթէ ոմանք էլ պե­տա­կան դպրոց­ներ էին գնում, մուս­լուման դա­սըն­կեր­նե­րի հետ սերտ կա­պեր չէ­ին հաս­տա­տում: Հա­մայն­քում, ըն­տա­նիք­նե­րում միայն խօ­սում էին հա­յե­րէն: Ու դպրոցն աւար­տե­լուց յե­տոյ, կա­տար­ելա­պէս տի­րա­պե­տում էին տե­ղի պե­տա­կան լեզ­ուին, աշ­խա­տում որակ­եալ բարձ­րաս­տի­ճան ըն­կե­րու­թիւն­նե­րում: Ու­րեմն պէտք չէ տե­ղի տանք, ա՛յն հաս­կա­ցո­ղու­թեան, որ Ամե­րի­կա­յի մէջ հայ վար­ժա­րան յա­ճա­խող ու­սա­նո­ղի կրթու­թեան մա­կար­դա­կը թոյլ է լի­նե­լու պե­տա­կան դպրոց գա­ցող ու­սա­նո­ղից:  Ամե­րի­կա­յի բո­լոր դպրոց­նե­րը անխ­տիր հետեւում են պե­տա­կան յա­տուկ ծրագ­րի: Հայ դպրոց­նե­րի անգ­լե­րէն առար­կա­նե­րի դա­սա­ւան­դու­մը ընդ­հան­րա­պէս կա­տար­ւում է ամե­րի­կա­ծին պատ­րաստ­ուած ու­սու­ցիչ­նե­րի կող­մից: Ու­սա­նող­նե­րի-երի­տա­սար­դու­թեան չորս կող­մից շա­րու­նակ հնչւում է անգ­լե­րէն լե­զուն: Ու­րեմն այս­տեղ կրթու­թեան մա­կար­դա­կի կամ անգ­լե­րէն լեզ­ուին լաւ չտի­րա­պե­տե­լու  խնդիր չկայ, այլ կայ  մտա­հոգ­ուե­լու մէկ խնդիր` Հա­յե­րէն Լեզ­ուի Պահ­պա­նու­մի Խնդի­րը:

Երբ մտա­ծե­ցի որ մի քա­նի տող գրեմ հայ դպրո­ցի ու հայ լեզ­ուի մա­սին, նկա­տե­ցի որ այս վեր­ջերս նաեւ մեր հայ մա­մու­լի էջե­րում բարձ­րա­ձայն աղա­ղակ կայ հայ լեզ­ուի, մա­քուր հա­յե­րէն գրե­լու ու հա­յե­րէն խօ­սե­լու մա­սին: Եւ սա ո՛չ թէ միայն սփիւռ­քում է կա­տար­ւում, ա՛յլ, նաեւ հայ­րե­նի­քի մէջ: Այո՛, ու յի­շե­ցի իմ սրտի տխրու­թիւնը, երբ “Տուն եմ գնու­մ“ իմ շատ սի­րե­լի ու հա­րա­զատ Հայ­րե­նի Տու­նը, ու երբ քայ­լում եմ Մաշ­տո­ցի գե­ղե­ցիկ ու լայ­նա­տա­րած պո­ղո­տա­յով, ու ցու­ցա­փեղ­կի վրայ կար­դում եմ “Արա­րատ րէսթո­րա­ն“ը ձեզ լան­չի է հրա­ւի­րում սիրտս պղտոր­ւում է ախոր­ժակս փակ­ւում ու մտա­ծում եմ, եթէ Արա­րատ լե­ռը տես­նէր այս գրու­թիւնը, ո՛չ միայն ձիւնը, ա՛յլ ին­քը, լեռն էլ կը հալ­ուէր ցա­ւից: Չեմ հաս­կա­նում, ին­չո՞ւ ենք ու­զում մեր տան մի­ջի զու­լալ ջու­րը պղտո­րել ու մեր ինք­նու­թեան պատ­կե­րը մէ­ջը կորց­նել: Ին­չո՞ւ ենք գի­տակ­ցու­թեամբ հա­յե­րէն տա­ռե­րով օտար լե­զուն զար­գաց­նում ու մա­տու­ցում մե­զի: Ին­չո՞ւ  ենք մենք մեր աչ­քը հա­նում հայ ժո­ղո­վուրդ:

Մի տեղ կար­դա­ցի, որ Հա­յաս­տա­նի մէջ կայ մի յանձ­նա­խումբ թե­լադ­րում ու կար­գա­ւո­րում է հա­յե­րէն բա­ռե­րի ճիշտ օգ­տա­գոր­ծե­լու ձեւը: Այս յանձ­նախմ­բի անունն է “Թեր­մի­նա­բա­նա­կան Կո­մի­տէ“: Ինչ­պէ՞ս կա­րե­լի է այս­պէս վառ արեւի տակ մեծ սխալ գոր­ծել եւ ու­րի­շին թե­լադ­րել պահ­պա­նել Մեր Սրբա­ցած Մես­րո­պա­տառ Հա­յոց Լե­զուն: Ախըր ժո­ղո­վուրդ, ինչ­պէ՞ս է կա­րե­լի մարդ ինքն ու­տի ամե­նա­հա­մեղ կար­կան­դա­կը եւ քա­րո­զի ու­րիշ­նե­րին որ չու­տեն: Չէ, որ այդ իսկ ասած խօսքն ազ­դե­ցու­թիւն չի ու­նե­նայ:

Այո՛,  ճիշտ է, որեւէ երկ­րի պաշ­տօ­նա­կան լե­զու ազ­դու­մ է տե­ղի փոք­րա­մաս­նու­թեան ժո­ղովր­դի լեզ­ուի վրայ, բայց դա մեծ մա­սամբ կա­տար­ւում է խօ­սակ­ցա­կան լեզ­ուի եւ ան­թարգ­մա­նե­լի բա­ռե­րի հետ: Ար­դէն չորս տասն­եա­կից աւե­լի օտար ազ­գի բա­ռեր գո­յու­թիւն ու­նի հա­յոց լեզ­ուի մէջ: Թոյլ տուէք որ այժմ հնա­րա­ւո­րին չափ զերծ պա­հենք մեր գրա­կա­նու­թիւնը օտար բա­ռե­րի ներ­խու­ժու­մից, երբ ու­նենք եւ կա­րե­լի է յօ­րի­նել ու գտնել նոյն նշա­նա­կու­թիւն ունե­ցո­ղը բա­ռը հա­յե­րէ­նի մէջ: Օտար բա­ռեր գոր­ծա­ծե­լով ոչ թէ հարս­տա­նում է  մեր լե­զուն, ա՛յլ կորց­նում է իր ինք­նու­թիւնն ու իր ազ­գը:

 

ԵԶ­ՐԱ­ԿԱ­ՑՈՒ­ԹԻՒՆ.- Սփիւռ­քի մէջ, ո՞վ է հայ լեզ­ուի քա­րո­զի­չը: Ո՞վ է հայ ժո­ղովր­դին առաջ­նոր­դում դէ­պի հա­յա­պահ­պա­նում: Դա­րե­րի ըն­թաց­քում հայ ազ­գի  հայ­րե­նի­քը ոտ­նա­կոխ­ուած իրա­ւուն­քը խլուած, տե­ղա­հան­ուած ու եղեռն­ուած պանդխ­տու­թեան գիր­կը նետ­ուած կա­րո­ղա­ցել է դի­մա­նալ իր գլխին եկած ահա­ւոր փո­թո­րիկ­նե­րին: Այ­սօր եւս ներ­կայ նպաս­տա­ւոր պայ­ման­նե­րի մէջ հնա­րա­ւոր է աշ­խա­տանք տա­նել պահ­պա­նե­լու մեր լե­զուն: Հա­յոց Լե­զուն մեր ըն­տա­նիքն է. մեր ինք­նու­թեան ծա­ռի ար­մատն ու մենք զա­ւակ­նե­րը այդ ար­մա­տի ու ըն­տա­նի­քի: Եկէք մի­աս­նա­բար հա­րա­զատ զա­ւա­կի պէս պա­հենք ու պահ­պա­նենք Հա­յոց Լե­զուն:

Սփիւռ­քի մէջ, մեծ է հայ ծնող­նե­րի պար­տա­կա­նու­թիւնը հա­յե­ցի կրթու­թիւն տա­լու իր զա­ւակ­նե­րին: Չբա­ւարար­ուենք միայն թեր­թե­րի մէջ հա­յա­պահ­պա­նում կոչ անե­լով, հա­յու­թեան մեծ մա­սը, անձ­նա­կան կամ տե­ղա­կան անն­պաստ պայ­ման­նե­րի բե­րու­մով հա­յե­րէն թերթ չի ստա­նում և շատ ան­գամ հա­յե­րէն չի խօ­սում: Ու­րեմն հար­կէ որ խիստ քա­րոզ­չու­թիւն լի­նի նաեւ մեր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի մի­ջո­ցով, մաս­նա­ւո­րա­պէս մեր հոգեւոր դա­սի: Հա­ւատ­քի քա­րոզ­չու­թեան մի­ջո­ցով կա­րե­լի է առ առա­ւել հայ ժո­ղովր­դին մղել ու կա­պել իր լեզ­ուին ու իր մշա­կոյ­թին:  Մշա­կոյ­թը հիմ­նա­քարն է ժո­ղովր­դի ինք­նու­թեան: Մշա­կոյ­թը ժո­ղովր­դի ձայնն է: Չու­շա­նա՛նք. Եթէ ո՛չ, հայ լեզ­ուի կո­րուս­տը` ծան­րակ­շիռ պի­տի լի­նի հայ ազ­գի ու­սե­րին:

Հա­զար Փառք ու Յա­ւեր­ժու­թիւն Հայ Ազ­գին ու Իր Փա­ռա­պանծ Մես­րո­պա­տառ Հայ Լեզ­ուին:

ՆիւԵորք

Յու­լիս 20, 2012

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles