Թուրք-Ամերիկեան Նոր Դիմակախաղը

Կարօ Արմենեան Սեպտեմբեր 3, 2015 Ուաշինկթըն Թուրքիոյ Ազգային Մեծ Ժողովը այսօր վերահաստատեց Վարչապետ Ահմէտ Տաւութողլուի կառավարութեան իրաւասութիւնը Սուրիոյ և Իրաքի սահմաններէն ներս (և թրքական զօրքերու գործօն մասնակցութեամբ) պատերազմական գործողութիւններ ծաւալելու և միաժամանակ արտօնելու, որ նոյն նպատակով դաշնակից ուժեր ի հարկին տեղակայուին Թուրքիոյ մէջ։ Խորհրդարանի արտահերթ նիստով քուէարկուած այս որոշումը մեծ յաղթանակ մը պէտք է համարել Նախագահ Էրտողանի ծաւալապաշտ քաղաքականութեան համար և միաժամանակ մեծ հարուա՛ծ մը՝ քրտական շարժման։ Հակառակ սահմանափակ լիազօրութիւններով գործող Վարչապետ Տաւութողլուի ժամանակաւոր դահլիճի փխրուն կարգավիճակին՝ այս կարևոր որոշումը կը հանդիսանայ առաջին տէ ֆաքթօ վստահութեան քուէն, զոր Էրտողան և Տաւութողլու խլեցին այն իսկ խորհրդարանէն, ուր AKP ենթադրաբար կը գործէր խախուտ մեծամասնութեամբ... Փաստօրէն քուէներու հաշիւը ցոյց կու տայ, որ ընդդիմադիր կուսակցութիւնները ի վերջոյ անկարող գտնուեցան միացեալ ճակատով հակազդելու Տաւութողլուի (իմա՛ Էրտողանի) այս նախաձեռնութեան գիտնալով հանդերձ, որ AKP-ի քաղաքականութեան տրուած այս նոր լիազօրութիւնը էապէս պիտի պատրաստէ Էրտողանի վճռական յաղթանակը յառաջիկայ խորհրդարանական ընտրութիւններուն մէջ։ Մեծ ձեռնթափութիւ՛ն մը արդարև՝ ընդդիմադիր ճակատին համար։ Ինչո՞վ բացատրել ընդդիմութեան այս ճակատագրական թուլութիւնը։ Իրականութեան մէջ, այստեղ է թաքնուած Թուրքիոյ ներքին քաղաքականութեան ժահրոտ պալարը։ Փաստը այն է, որ Թուրքիան ունի ընդդիմադիր կուսակցութիւններ, բայց չունի միաւորեալ և իրական ընդդիմութիւն։ Հակառակորդ կուսակցութիւններէն իւրաքանչիւրը կը գործէ ընդդէմ ոչ միայն իշխող կուսակցութեան, այլև ընդդէմ մէկզմէկու։ Աւելցնել նաև այն՝ որ CHP և MHP միասնաբար դէմ են երրորդին՝ քրտամէտ HDP-ին և այս առումով անոնք կը գտնուին «համախոհական» դիրքերու վրայ AKP-ին հետ... այնքան ատեն, որ AKP կը վարէ հակաքրտական քաղաքականութիւն։ Եւ այստեղ է, որ կը գտնուի Էրտողանի յաջողութեան բանալին։ Հոս թաղուած է «շան գլուխը»։ Էրտողանի այսօրուան յարձակողական քաղաքականութիւնը PKK-ի դէմ և թուրք կառավարութեան ներկայ զօրաշարժը (Հիւսիսային Սուրիոյ և Իրաքի ճակատներուն վրայ ամրացած քրտական PYD-ի ուժերուն դէմ) ինքնաբերաբար հնարաւոր կը դարձնեն ներքին քաղաքական ճակատի վրայ Էրտողանի թափանցումը CHP-ի և MHP-ի դաշտերէն ներս սիրաշահելով լայն շերտեր և պառակտելով զանոնք ներսէն։ Ահմէտ Տաւութողլու յաջողեցաւ նաև անշարժութեան մատնել CHP-ն և MHP-ն ժամանակաւոր դահլիճի կազմութեան գործընթացին մէջ։ Երկու կուսակցութիւններն ալ հարկադրուեցան հրաժարիլ մասնակցութենէ և հնարաւոր դարձուցին, որ Տաւութողլու «անկախ» անձեր նշանակէ նախարարական դիրքերու վրայ. մարդիկ՝ որոնք AKP-ի համակիրներն են և հաւատարիմ Էրտողանի քաղաքականութեան։ Հետևա՞նքը այս բոլորին. Տաւութողլու յաջողեցաւ դուրս պահել իր քաղաքական հակառակորդները և լայնօրէն կառավարելի դահլիճ մը ձևաւորել նոյնիսկ նախընտրական այս փուլին մէջ։ Իսլամական Պետութեան Գործօնը Բոլոր երևոյթները ցոյց կու տան այսօր, որ Թուրքիոյ շեփորուած «թշնամութիւնը» Իսլամական Պետութեան հանդէպ էապէս կը շարունակէ ցուցադրական ըլլալ։ Այսօր, Իսլամական Պետութիւն անուան տակ գործող ահաբեկչական մեքենան գործնականապէս բնաջնջելու որևէ փութկոտութիւն չի նշմարուիր Թուրքիոյ ռազմական գործողութիւններուն մէջ։ Թրքական զէնքը այսօր ուղղուած է քրտական շարժման դէմ և քիւրտերը գիտեն այս մէկը։ Սուրիոյ սահմաններէն ներս PYD-ի հակակշռին տակ գտնուող աշխարհագրական այն գօտին, որ էապէս կը շրջափակէ Էրտողանի մեծապետական ռազմավարութեան դաշտը, նաև փակած է Իսլամական Պետութեան մատակարարման գիծը այս վերջինը կտրելով Թուրքիայէն։ Էրտողանի խնդիրն է այս նուրբ խնդիրը լուծել։ Թուրքիոյ խնդիրն է Իսլամական Պետութիւնը պահել Թուրքիայէն կախեալի դիրքերուն վրայ։ Եւ այդ մէկը հնարաւոր չէ PYD-ի ստեղծած աշխարհաքաղաքական խոչընդոտներով։ Իսլամական Պետութեան գոյութիւնը Հիւսիսային Իրաքի և Սուրիոյ մէջ կենսական առաւելութիւն կ՚ապահովէ Թուրքիոյ որքան ատեն, որ ան կը մնայ Թուրքիոյ ամբողջական հակակշռին տակ։ Նկատի ունենալով վերոյիշեալը, թուրքևամերիկեան վերջին համաձայնութիւնը Իսլամական Պետութեան յառաջխաղացքը տարածաշրջանէն ներս միասնաբար կասեցնելու՝ առայժմ կը հանգչի թոյլ նախադրեալներու վրայ։ Ամէն ինչէ առաջ, գոյութիւն ունին ամերիկեան քաղաքականութեան ներքին երկուութիւնները, որոնց քաջ կը գիտակցի Թուրքիան։ ԱՄՆ-ի ռազմավարութիւնը բռնուած է երկու բևեռներու միջև։ Այդ բևեռներն են Իսլամական Պետութիւնը և Ասատի վարչակարգը Սուրիոյ մէջ։ Ներկայի տուեալներով, ԱՄՆ կը ճակատի երկու բևեռներուն դէմ միաժամանակ։ Իրականութեան մէջ, երկուքին միատեղ գոյութիւնը անկարելի դարձուցած է անոնցմէ մէկնումէկուն դէմ ամբողջական և լիարժէք գրոհ մը ԱՄՆ-ի կողմէ...ԱՄՆ-ի ռազմագէտները չեն ուզեր մէկուն կամ միւսին առաւելութիւն տալ հակառակորդ ճակատը լուծարելով։ Մէկուն կամ միւսին ամբողջական լուծարումը կը նկատեն մեծապէս խնդրայարոյց տարածաշրջանի կայունացման հրամայականներէն ելլելով։ Ուաշինկթընի ռազմավարութիւնն է սեղմել օղակը երկուքին շուրջ միաժամանակ և հնարաւոր չափով վնասազերծել կացութիւնը առանց մեծաթիւ զօրքերու տեղակայման։ Նախագահական ընտրութիւններու նախօրեակին, ասիկա առաւելագոյնն է, որ կարելի է ակնկալել ԱՄՆ-ի ներքաղաքական ոլորտէն։ ԱՄՆ-ի միւս երկուութիւնը կապուած է Իրանի դերակատարութեան հետ։ Իրան միակ շրջանային ուժն է, որ կը գործէ Իսլամական Պետութիւնը բնաջնջելու դիտաւորութեամբ։ Իրանի գլխաւոր մտահոգութիւնը Իրաքն է, ուր ամրացած է Իսլամական Պետութիւնը և խիզախ թափանցումներով արդէն իսկ կ՚ըսպառնայ երկրի մայրաքաղաքին։ Իսլամական Պետութեան ներկայութիւնը Ալ-Անպարի նահանգին և յատկապէս Րամատիի մէջ պարտադիր կը դարձնէ Իրանի ռազմական միջամտութիւնը շիի ջոկատներու և այլ գործակից ուժերու միջոցով։ ԱՄՆ յստակօրէն շահագրգռուած է Իրանէն եկող այս թանկագին օգնութեամբ, քանի որ Իսլամական Պետութեան վտարումը Ալ-Անպար նահանգի մատոյցներէն առաջնահերթութիւն է ԱՄՆ-ի և Արևմուտքի համար։ Եւ սակայն Իրանի ազդեցութեան աճը Իրաքի մէջ մտահոգիչ հեռանկարներ կը բանայ ԱՄՆ-ի միջին-արևելեան քաղաքականութեան համար։ ԱՄՆ կը գիտակցի նաև, որ մէկը առանց միւսին իրապաշտօրէն կարելի չէ ձեռք բերել այլևս։ Այստեղ ևս ԱՄՆ կը գործէ լուրջ սահմանափակումներով։ Այս բոլորէն կը հետևի այն, որ թուրքևամերիկեան ներկայ գործակցութիւնը Իսլամական Պետութեան լուծարումը ապահովելու ենթադրական առաջադրութեամբ՝ ենթակայ է լուրջ հարցականներու։ Այդ համագործակցութեան քօղին տակ, Էրտողանի Թուրքիան պիտի փորձէ լուծել չորս կարևոր խնդիրներ։ Առաջին, հաստատել Թուրքիոյ ռազմական թաթը Հիւսիսային Սուրիոյ քրտական գօտիին վրայ. երկրորդ, ծանր հարուած տալ PKK-ի և PYD-ի քրտական ռազմոյժին. երրորդ, վերահաստատել ինքզինք որպէս միակ իսկական դայեակը Իսլամական Պետութեան. չորրորդ, ամրագրել AKP-ի և հետևաբար Էրտողանի ձեռքը Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններու նախօրեակին և նոր ընտրութիւններու միջոցով կեանքի կոչել հզօր լիազօրութիւններով գործող նախագահական համակարգ մը Անքարայի մէջ։ Իսկ ի՞նչ կ՚ըստանայ Ուաշինկթըն այս բոլորին դիմաց։ Ի՞նչ չափով ան կը կարողանայ բարելաւել իր դիրքերը տարածաշրջանին մէջ։ Եւ ի վերջոյ ի՞նչ ձև կ՚ըստանայ Հիւսիսային Սուրիոյ քաոսը և յատկապէս Հալէպի ռազմավարական խարիսխը։ Այս հարցերը առայժմ յստակ պատասխաններ չունին։ Խաղատախտակը կրնայ աւելի ևս բարդանալ, եթէ Ռուսաստան, Իրան, Իսրայէլ և նոյնիսկ Չինաստան անհրաժեշտ համարեն աւելի գործօն դերեր ստանձնել։ Թուրքևամերիկեան դիմակախաղը կրնայ շուտով վարկաբեկել ինքզինք իրականութիւններու լոյսին տակ և նոր անորոշութիւններու մէջ նետել Սուրիոյ և Իրաքի կնճիռը։

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Թուրք-Ամերիկեան Նոր Դիմակախաղը

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Ուաշինկթըն․- Հայ Դատի Յանձնախումբը Հրապարակեց Ա․Մ․Ն․ Քոնկրէսի Անդամներուն Գնահատականներն Ու Ընտրութիւններուն Զօրակցած Թեկնածուներու Ցանկը

Հանդիպում՝ Եւրոպայի Ընկերվարականներու Կուսակցութեան Գլխաւոր Քարտուղարի Տեղակալին Հետ

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է