Եւ Կրկին Եկաւ Վիգէն Դարբինեանը Երգելու Մեր Մէջ

Կան արուեստագէտներ, որոնք երգեր կը կատարեն, եւ կան անոնք, որոնք տարիներու ընթացքին կը կերտեն իրենց սեփական երաժշտական ինքնութիւնը։ Վիգէն Դարբինեանը այդ երկրորդ տեսակին կը պատկանի։

Անոր երաժշտական տեսլականին գլխաւոր առանձնայատկութիւնն այն է, որ հայկական ժողովրդական եւ ազգային երգերը կը ներկայացնէ ժամանակակից արեւմտեան երաժշտական մշակումներով՝ խնամքով պահպանելով անոնց հայկական ռիթմը, շունչը եւ էութիւնը։ Արդիւնքը երաժշտական ոճ մըն է, որ կը մնայ անվիճելիօրէն հայկական, բայց միաժամանակ անմիջապէս կը խօսի արեւմտեան ունկնդիրին։ Անոր երաժշտութիւնը կը հնչէ միաժամանակ հայկական եւ համամարդկային։ Այլ խօսքով՝ ստեղծուած է երաժշտական լեզու մը, որ օտար ունկնդիրը կը մօտեցնէ հայկական մշակոյթին՝ առանց հայկական երգը իր ինքնութենէն զրկելու։

Իր ամբողջ ստեղծագործական ընթացքին Դարբինեանը գիտակցաբար խուսափած է արաբականացած լեւանտեան երգեցողութեան ազդեցութենէն։ Անոր համոզումով, երբ հայկական երգը կը սկսի ընդօրինակել այդ հնչողութիւնը, աստիճանաբար կը կորսնցնէ իր ինքնատիպ հայկական դիմագիծն ու երաժշտական ինքնութիւնը։ Այդ պատճառով ան հետեւողականօրէն ձգտած է պահպանելու հայկական երգին հոգին, ռիթմն ու արտայայտչական առանձնայատկութիւնները՝ միաժամանակ զանոնք ներկայացնելով արեւմտեան ներդաշնակութիւններով եւ ժամանակակից մշակումներով, որոնք բնականօրէն ընկալելի են նաեւ օտար ունկնդիրին համար։ Այս մօտեցումով ան յաջողած է ստեղծել երաժշտական լեզու մը, որ կը հնչէ միաժամանակ հարազատ հայկական եւ միջազգային։

Ֆրանսայի մէջ ապրիլն ու ստեղծագործելը Դարբինեանին առիթ տուաւ հանդիպելու իր իտէալական երաժշտական գործընկերոջ՝ Patrice Peyrieras-ին, երաժշտական մշակումներու վարպետի մը, որ բացառիկ զգայնութեամբ ըմբռնած է հայկական երաժշտութեան առանձնայատկութիւնները։ Երկուքին համագործակցութեամբ ծնունդ առաւ ինքնուրոյն երաժշտական ոճ մը, որ կը հնչէ ամբողջովին հայկական, բայց միեւնոյն ժամանակ հարազատ ու մատչելի նաեւ անոնց, որոնք առաջին անգամ կը հաղորդուին հայկական երգին։ Անոնք յաջողեցան հայկական երաժշտութիւնը ներկայացնել միջազգային լսարանին՝ առանց երբեք զոհաբերելու անոր հոգին։

Այդ երեկոյ հանդիսատեսը տարբեր ակնկալիքներով եկած էր։

Կային անոնք, որոնք կ՚ուզէին վերյիշել «Յարդար»-ի տարիներու իրենց սիրելի երգերը։ Ուրիշներ կը սպասէին լսելու այդ շրջանին յաջորդած ստեղծագործութիւնները։ Սակայն երեկոյին իսկական անակնկալը նոր երգերն էին։

Այս ստեղծագործութիւնները կը ներկայացնեն Վիգէն Դարբինեանի արուեստական զարգացման նոր հանգրուանը։ Անոնք յատկանշական են նախ եւ առաջ այն իրողութեամբ, որ թէ՛ բանաստեղծութիւնը եւ թէ՛ երաժշտութիւնը իր սեփական ստեղծագործութիւնն են։ Միաժամանակ անոնց մէջ կը զգացուի ֆրանսական շանսոնի մեծ աւանդութեան ազդեցութիւնը, որ բնականաբար կ՚ազդէ Ֆրանսայի մէջ ապրող ու ստեղծագործող արուեստագէտի մը վրայ։ Լէօ Ֆեռէի, Ժան Ֆեռայի եւ այլ մեծերու շունչը երբեմն կը նշմարուի, բայց երգերը երբեք ընդօրինակութիւն չեն դառնար։ Անոնք կը մնան ամբողջովին Դարբինեանի ստեղծագործական աշխարհին արտայայտութիւնը՝ միաձուլելով ֆրանսական բանաստեղծական նրբութիւնը հայկական զգացողութեան հետ։

Այս նոր երգերուն ամենայատկանշական գիծերէն մէկը անոնց լեզուն է։ Ինչպէս Շարլ Ազնաւուրի երգերու հայերէն թարգմանութիւններու ռահվիրան` Պերճ Թիւրապեանը ժամանակին ըսած էր.

«Վիգէն Դարբինեանը համառօրէն արեւմտահայերէնով կը գրէ»։

Այս խօսքը պարզ գնահատանք մը չէ։ Անիկա կ՚արտայայտէ խոր ճշմարտութիւն մը։ Դարբինեանի երգերը պարզապէս արեւմտահայերէնով գրուած չեն. անոնք այդ լեզուով կը մտածեն, կը շնչեն եւ բնական հոսքով կը հնչեն։ Անոնք կը փաստեն, որ արեւմտահայերէնը միայն պահպանելու արժանի ժառանգութիւն մը չէ, այլ կենդանի, հարուստ եւ ժամանակակից լեզու մը, որ լիովին ունակ է նոր բանաստեղծութիւն եւ նոր երգ ստեղծելու։

Այդ երեկոյ սակայն ամէնէն տիրական զգացումը ուրիշ բան մըն էր։ Համերգը շատ աւելի կը նմանէր մեծ բարեկամական հաւաքի, ուր մարդիկ եկած էին ոչ միայն երաժշտութիւն լսելու, այլ նաեւ միասին ապրելու յիշատակներով, բարեկամութեամբ եւ ընդհանուր մշակութային պատկանելիութեամբ լի երեկոյ մը։ Այդ ջերմ մթնոլորտը մեծապէս կը պարտինք Վիգէն Դարբինեանին, որ իր անմիջականութեամբ, անկեղծութեամբ եւ հանդիսատեսին հետ ունեցած կենդանի կապով համերգը վերածեց իսկական ընտանեկան տօնի։

Յատուկ շնորհակալութիւն կը պարտինք Daughters of Vartan կազմակերպութեան, որ կազմակերպեց այս յիշարժան երեկոն, մանաւանդ Տ Նինա Դերզեանին եւ Շողիկ Չալեան-Դարբինեանին, որոնց նուիրումն ու տքնաջան աշխատանքը արժանի են բարձր գնահատանքի։

Երաժշտական ծրագիրը եւս կը վկայէր Դարբինեանի ստեղծագործական լայն հորիզոններուն մասին։ Ան մեծ ներշնչումով ներկայացուց թէ՛ հայկական եւ թէ՛ անգլերէն երգեր։ Երեկոյին յիշատակելի կատարումներէն էին «Եկեղեցին Հայկական»՝ Վահան Թէքէեանի խօսքերով, «Parev»՝ Պարոյր Սեւակի բանաստեղծութեան հիման վրայ, «La Mamma»-ի 1967 թուականի հայերէն թարգմանութիւնը՝ Ալիքեանի գործը, ինչպէս նաեւ անմահ «If You Go Away» երգը։

Երեկոյին աւարտին մէկ տպաւորութիւն կը գերիշխէր բոլորին վրայ։ Վիգէն Դարբինեանը շատ աւելի բան կ՚ընէ, քան պարզապէս պահպանել հայկական երգը։ Ան կը նորոգէ զայն, կը լայնցնէ անոր հորիզոնները եւ կու տայ նոր հնչողութիւն մը՝ առանց երբեք զիջելու անոր հայկական ինքնութիւնը։ Իր ստեղծած երաժշտական աշխարհը ցոյց կու տայ, թէ կարելի է մնալ խորապէս հայկական եւ միաժամանակ հաղորդակցիլ ամբողջ աշխարհին հետ։

Եւ թերեւս ասոր մէջ է անոր արուեստին մեծագոյն արժէքը։

Եւ այդ պատճառով, ամէն անգամ որ Վիգէն Դարբինեանը կուգայ երգելու մեր մէջ, ան մեզի հետ կը բերէ ոչ միայն գեղեցիկ երգեր, այլեւ հայկական երաժշտութեան նոր հնչողութիւն մը՝ խորապէս արմատաւորուած մեր աւանդութեան մէջ, բայց վստահ քայլող դէպի աշխարհ։