ՏԷՐ ԿԱՆԳ­ՆԵՆՔ ԽԻՂ­ՃԸ ՉԿՈՐՑ­ՐԱԾ ԱՏՐ­ՊԷՅ­ՃԱՆ­ՑԻ­ՆԵ­ՐԻՆ

0 0
Read Time:8 Minute, 18 Second


p13 Alisli  Հայ Դա­տի մօ­տիկ բա­րե­կամ, Թուրք­իոյ Մարդ­կանց իրա­ւունք­նե­րու եւ Հա­սա­րա­կու­թեան պատ­մու­թեան հիմ­նադ­րա­մի հիմ­նա­դիր, Մի­ջազ­գա­յին PEN կազ­մա­կեր­պու­թեան Թուրք­իոյ կեդ­րո­նի ան­դամ, նա­եւ տեղ­ւոյն գրող­նե­րու միու­թեան ան­դամ եւ հրա­տա­րա­կիչ­նե­րի միու­թեան ու հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րու ազա­տու­թեան մի­ջազ­գա­յին հիմ­նադ­րա­մի յանձ­նա­ժո­ղո­վի ան­դամ, եւ “Պել­կը“ հրա­տա­րակ­չու­թեան սե­փա­կա­նա­տէր Ռա­կըփ Զա­րա­քօ­լուն, Ատր­պէյ­ճա­նի մէջ, հայ­կա­կան ջար­դե­րու մա­սին “Քա­րէ երազ­ներ“ գրքի հե­ղի­նակ Աք­րամ Այ­լիսլիի նկատ­մամբ իշ­խա­նու­թիւն­նե­րու կող­մէն ծայր առած զանգ­ուա­ծա­յին հե­տապն­դում­նե­րու կա­պակ­ցու­թեամբ, հան­դէս եկած է կո­չով մը` “Տէր կանգ­նենք խիղ­ճը չկորց­րած ատր­պէյ­ճանցի­ին“:

Ստո­րեւ այս կո­չը, որ հրա­պա­րա­կած է թր­քա­կան aykiridogrular.com կայ­քը .

Խիղ­ճը մարդ­կու­թեան կա­րե­ւո­րա­գոյն ար­ժա­նիք­նե­րից է: Խիղճ ու­նե­ցող­ներ, ուղ­ղա­միտ­ներ, ճշմար­տա­խօս­ներ… Ինչ անուն ու­զում էք տուէք, ի վեր­ջոյ դրանք են հան­դի­սա­նում ցան­կա­ցած ժո­ղովր­դի եւ երկ­րի իրա­կան հպար­տու­թիւնը: Իսկ կա­ցին բռնող­նե­րը` եր­բեք: Ազե­րի մի գրող, ով պէտք է դառ­նար սե­փա­կան երկ­րի պար­ծան­քը, վեր­ջին օրե­րին յայտն­ուել է մահ­ուան սպառ­նա­լի­քի առաջ: Եւ այդ սպառ­նա­լի­քի աղ­բիւրն ան­ձամբ այդ յետ­խորհր­դա­յին երկ­րի աւ­տո­րի­տար նա­խա­գահն է: Նա գրո­ղին զրկել է պե­տու­թեան կող­մից շնորհ­ուած “Ժո­ղովր­դա­կան գրող“ կո­չու­մից, նրա ստա­ցած պե­տա­կան այլ պար­գեւ­նե­րից, ան­հա­տա­կան թո­շա­կից, նրա կնոջն ու որ­դուն հե­ռաց­րել են աշ­խա­տան­քից:

Գրող, սցե­նա­րիստ եւ թա­տե­րա­գիր Աք­րամ Այ­լիս­լին այն ստեղ­ծա­գոր­ծող­նե­րից է, ով­քեր իւ­րաց­րել են խորհր­դա­յին մեծ գրող Մաք­սիմ Գոր­կու քա­րո­զած ժո­ղո­վուրդ­նե­րի բա­րե­կա­մու­թեան փի­լի­սո­փա­յու­թիւնը` դե­ռեւս Մոսկ­ուա­յի Մաք­սիմ Գոր­կու ան­ուան Գրա­կա­նու­թեան ինս­տի­տու­տում սո­վո­րե­լու տա­րի­նե­րին: 75ամ­եայ Այ­լիս­լին բազ­մա­թիւ յօդ­ուած­նե­րի, պատմ­ուածք­նե­րի, սցե­նար­նե­րի եւ վէ­պե­րի հե­ղի­նակ է, 2005 թ.ին ընտր­ուել է Ատրպէյճա­նի խորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­ւոր: Գրա­կան աս­պա­րէզ է մուտք գոր­ծել 1959 թուա­կա­նին հրա­տա­րա­կած բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րի գրքոյ­կով: Բազ­մա­թիւ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի հե­ղի­նա­կը ատրպէյ­ճա­նե­րէն է թարգ­մա­նել Կապրի­էլ Գ. Մար­քէ­սի, Տուր­քե­նե­ւի, Չին­կիզ Այթ­մա­թո­վի եւ այ­լոց ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րը: Նրա հե­ղի­նա­կած սցե­նա­րով ներ­կա­յա­ցում­ներ են բե­մադր­ուել նախ­կին խորհր­դա­յին բազ­մա­թիւ քա­ղաք­նե­րում, այդ թւում` Երե­ւա­նում:

Այն, ին­չին ժա­մա­նա­կին նման կերպ մենք ակա­նա­տես էինք եղել Մա­րա­շում եւ Սե­բաստ­իա­յում, այ­սօր նրա տան մօտ է կու­տակ­ւում գրո­ղին լին­չի դա­տաս­տա­նի են­թար­կե­լուն պատ­րաստ խա­ժա­մու­ժը:

“Վերց­րու կա­ցինդ ու արի“, -այս կո­չով են նրանք դի­մում ազե­րի սպայ Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին, ով 2004 թուա­կա­նին Պու­տա­փեշ­թում հայ­րե­նիք վե­րա­դառ­նա­լուց 20 օր առաջ կաց­նով գլխա­տել է քնած հայ սպայ Գուր­գէն Մար­գար­եա­նին, որի հետ նա հա­մա­տեղ մաս­նակ­ցում էր ՆԱ­ԹՕի` “Գոր­ծըն­կե­րու­թիւն յա­նուն խա­ղա­ղու­թեան“ ծրագ­րի շրջա­նա­կում կազ­մա­կերպ­ուած դա­սըն­թաց­նե­րին:

Երբ 2009 թուա­կա­նին Հա­յաս­տա­նի եւ Թուրք­իոյ մի­ջեւ ստո­րագր­ուել էին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կար­գա­ւոր­մանն ու սահ­ման­նե­րի բաց­ման ուղղ­ուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը, մի շարք ատրպէյճան­ցի պատ­գա­մա­ւոր­ներ շտա­պել էին մեկ­նել Ան­գա­րա եւ հան­դի­պում­ներ ու­նե­ցել Թուրք­իոյ խորհր­դա­րա­նի խօս­նակ Քեօք­սալ Թօփ­դա­նի, գլխա­ւոր ընդ­դի­մա­դիր Ժո­ղովր­դա­հան­րա­պե­տա­կան կու­սակ­ցու­թեան առաջ­նորդ Տե­նիզ Պայ­քա­լի եւ Ազ­գայ­նա­կան շար­ժում կու­սակ­ցու­թեան նա­խա­գահ Տեւ­լեթ Պահ­չելիի, ինչ­պէս նա­եւ իշ­խող “Ար­դա­րու­թիւն եւ Զար­գա­ցում“ կու­սակ­ցու­թեան պաշ­տօն­եա­նե­րի հետ եւ յա­ջո­ղաց­րել խա­փա­նել Ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի վա­ւե­րա­ցու­մը: Ահա, այդ ազե­րի­նե­րի շար­քում էր նա­եւ Մա­լա­հաթ Իպ­րա­հիմ­քը­զըն, որն Ատրպէյճա­նի խորհր­դա­րա­նում ու­նե­ցած իր կարծր ելոյ­թում յայ­տա­րա­րել էր, որ “իր այս քայ­լով Այլ­սի­լին վի­րա­ւո­րանք է հասց­նում ոչ միայն ատր­պէյ­ճան­ցի­նե­րին, այլ ամ­բողջ թուրք ազ­գին“` սրա­նով փոր­ձե­լով լին­չի դա­տաս­տա­նի ար­շա­ւը տե­ղա­փո­խել նա­եւ Թուրք­իա: Ատր­պէյ­ճա­նի խորհր­դա­րա­նում նոյ­նիսկ գրո­ղին ծի­նա­յին փոր­ձաքն­նու­թեան են­թար­կե­լու եւ Ատր­պէյ­ճա­նի քա­ղա­քա­ցիու­թիւ­նից զրկե­լու կո­չեր են հնչել:

Եւ այս բո­լո­րի հա­մար առիթ է հան­դի­սա­ցել 75ամ­եայ Աք­րամ Այ­լիլսիի “Stone Dreams“ (Քա­րէ երազ­ներ) վէ­պը, որը լոյս է տե­սել ռու­սա­կան “Տրուժ­բա Նա­րո­տով“ (Ժո­ղո­վուրդ­նե­րի բա­րե­կա­մու­թիւն) գրա­կան հան­դէ­սում: Այն նոյ­նիսկ ատր­պէյ­ճա­նե­րէն չի հրա­տա­րակ­ուել: Այն բա­նից յե­տոյ, երբ այս մա­սին տե­ղե­կա­ցան մա­մու­լում, գա­զա­զած ամ­բո­խը հա­ւաք­ուել է գրո­ղի տան առ­ջեւ եւ սկսել այ­րել նրա գրքերն ու ճա­կա­տին խաչ պատ­կեր­ուած նկար­նե­րը, վան­կար­կե­լով` “ամա­չիր, դա­ւա­ճան“ կար­գա­խօս:

Վէ­պի թե­ման եր­կու ազե­րի տղա­մարդ­կանց պատ­մու­թիւնն է, ով­քեր փոր­ձում են բռնա­րարք­նե­րից պաշտ­պա­նել իրենց հայ հա­րե­ւան­նե­րին: Բա­րե­խիղճ ինք­նաքն­նա­դա­տու­թեան սահ­ման­նե­րում գրողն անդ­րա­դառ­նում է նա­եւ Սում­կա­յի­թում եւ Պաք­ւում տե­ղի ու­նե­ցած հայ­կա­կան ջար­դե­րին, որոնք հայ-ատր­պէյճա­նա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում թշնա­ման­քով լի մի ժա­մա­նակշր­ջա­նի սկիզբ հան­դի­սա­ցան: Իրա­կա­նում այս վէպն աւարտ­ուել է 2007 թուա­կա­նին, սա­կայն, միայն հինգ տա­րի անց այն հրա­տա­րակ­ուել է ռու­սե­րէ­նով:

Հե­տաքր­քիր է, որ հա­մար­եայ մի­ա­ժա­մա­նակ հայ գրող­նե­րից մէ­կը նոյն­պէս խղճի տե­սան­կիւ­նից անդ­րա­դար­ձել է հայ-ազե­րի հա­կա­մար­տու­թեա­նը եւ ար­ժա­նա­ցել Ատր­պէյ­ճա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան մրցա­նա­կին: Գրող­նե­րի միու­թիւնը, որի ան­դամն էր հան­դի­սա­նում այս գրո­ղը, վեր­ջի­նիս դա­տա­պար­տել է այդ մրցա­նա­կը ստա­նա­լու (այլ ոչ թէ պատմ­ուած­քը գրե­լու) հա­մար, գրողն էլ, ի նշան բո­ղո­քի, դուրս է եկել կազ­մա­կեր­պու­թեան շար­քե­րից: Սա­կայն, նրա դէմ ատե­լու­թեամբ լի կար­գա­խօս­նե­րով հա­լա­ծանք­ներ չեն կազ­մա­կերպ­ուել, ինչ­պէս դա այժմ ար­ւում է Պաք­ւում:

Հրա­պա­րա­կա­խօս Սար­գիս Հաց­պան­եա­նը նշում է, որ հայ գրող Լե­ւոն Ջա­ւախ­եա­նը 2008-ին յայ­տա­րա­րել է, որ ատր­պէյ­ճան­ցի­ներն իր թշնա­մին չեն, եւ հրա­տա­րա­կել է իր “Քիր­վա“ պատմ­ուած­քը: Իսկ Աք­րամ Այ­լիս­լին, ով 5 տա­րի անց Լե­ւոն Ջա­ւախ­եա­նի պէս հնչեց­րել է “հա­յերն իմ թշնա­մին չեն“ կար­գա­խօ­սը, այժմ կանգ­նած է լին­չի դա­տաս­տա­նի սպառ­նա­լի­քի առաջ: Ի պա­տաս­խան Արեւ­մուտ­քից եւ Ռու­սաս­տա­նից ստաց­ուած հրա­ւէր­նե­րի, Աք­րամ Այ­լիս­լին հպարտ կեց­ուածք է ըն­դու­նում եւ յայ­տա­րա­րում. “Սա իմ հայ­րե­նիքն է եւ ես չեմ պատ­րաստ­ւում լքել այն“:

Կոչ եմ անում մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեա­նը, Թուրք­իա­յի եւ Ատրպէյճա­նի ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ու­ժե­րին հա­մախմ­բել իրենց ջան­քե­րը Աք­րամ Այլ­սիլի­ին պաշտ­պա­նե­լու գոր­ծում եւ թոյլ չտալ, որ­պէս­զի կրկնուի Հրանդ Տին­քի սպա­նու­թեան պատ­մու­թիւնը:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles