ՊՏՈՅՏ ՄԸ ՀԻՒՍԻՍԱՅԻՆ ՖՐԱՆՍԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ

0 0
Read Time:4 Minute, 12 Second

p8-9 FR Avion-glissoires4 ՀՐԱՆԴ ՆՈՐՇԷՆ

Յաճախ կը կարծենք, որ հայկական հետքերը կը գտնուին Ֆրանսայի հարաւային քաղաքներու մէջ: Պորտոյէն Նիս կամ Փարիզէն Մարսէյ:
Իսկ ես օգտուելով Հոկտեմբեր ամսուան արեւոտ վերջին օրերէն, ուզեցի այցելել հայկական հետքեր ունեցող հիւսիսային ֆրանսայի որոշ քաղաքները:
Ճամբուս վրայ կը գտնուին Առաջին եւ Երկրորդ աշխարհամարտին զոհուած կամաւորներու կամ զինուորներու Ազգային գերեզմանները ուր կը հանգչին նաեւ մեր հայրենակիցները: Լիհոնս (80) եւ Մարսէլքաւ (80) գերեզմաններու մէջ կը գտնուին Յակոբ Սարայտարեանի, Յակոբ Քիրազեանի, Թագուոր Քիւբէլեանի, Յակոբ Նազարէթեանի եւ Արթին Գիրգորեանի շիրիմները: Բոլորն ալ կամաւորներ, զոհուած՝ 14-18ի պատերազմի ընթացքին: Թերեւս տարիներ յետոյ առաջին Հայն եմ իրենց շիրիմները այցելող: Յարգանքի խօսքերս կ’արտայայտեմ: Եւ զարմանքով կը նշմարեմ, որ Յակոբ Քիրազեանի շիրմաքարը մահմետականներու յատուկ քարն է: Ուրեմն Յակոբ Քիրազեան ծնած՝ 1886-ին Ռոտոսթօ եւ Ֆրանսայի համար կեանքը կորսնցուցած 1916ին՝ Պէլլուա-ան-Սանթէր (62) քաղաքին մէջ, թաղուած է իբր մահմետական: Զայրոյթս եւ յուզումս քանի մը տողով գրի կ’առնեմ գերեզմանին տոմարին մէջ շեշտը դնելով շիրմաքարին փոփոխութեան անհրաժեշտութեան վրայ:
Ինչպէս Շաւարշ Քահանայ Պալըմեանը կը գրէր Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերուն իր այցելութեան նուիրուած հատորին մէջ՝
Ու ես կ’երթամ։p8-9FR Mémorial_Canadien_de_Vimyp8-9FR VIMY CANADA0_men_on_trucks_1020

Կը հասնիմ Վիմիի (62) գանատական հսկայ յուշարձանին վայրը: Զիս կը հետաքրքրէ հոն գտնուող ուրիշ յուշարձան մը, նուիրուած՝ 14-18 պատերազմին “Մարոքեան Գումարտակ“ի զինուորներուն: Այս գումարտակը կազմուած էր Մարոք եւ անոր զինուորներուն մեծամասնութիւնը ոչ թէ մարոքցիներ էին այլ Ֆրանսացիներ եւ եւրոպացիներ: Յուշարձանին վարի մասը զետեղուած են այլ ազգերու մասնակցութիւնը եւ յարգանքը արտայայտող յուշատախտակներ: Ասոնց կարգին կը գտնուի Նախկին Հայ Կամաւորներու Միութեան կողմէ նուիրուած յուշատախտակը հայերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով: Ո՞ր թուականին, ի՞նչպէս տեղի ունեցած է այս արարողութիւնը:
Ու ես կ’երթամ։
Ավիոն (62) քաղաքը: Սեպտեմբեր 2Օ1Օ-ին քաղաքապետարանի որոշումով՝ նոր կառուցուած թաղին մէկ պզտիկ փողոցը կը կրէ Միսաք Մանուշեանի անունը:
Ու ես կ’երթամ։
Ուրիշ Ազգային գերեզման մը` Օպուրտէն (59) ուր թաղուած են Հայեր: Ժորժ Աւետեան եւ Տօնապետ Մկրտիչեան, ֆրանսական բանակէն (39-45), իսկ երրորդը՝ Շորից Աշէմէտեան ցարական բանակէն (14-18): Ժորժ Աւետեանը՝ նախկին Շաւիլի համայնքէն. անոր անունը փորագրուած է Շաւիլի Մեռեալներու յուշաքարին վրայ: Իբր շաւիլցի իրեն եւ միւսներուն յարգանքի տուրքս կը մատուցանեմ:
Ու ես կ’երթամ։
Կ’երթամ փնտռելու Սուրբ Քրիզոլի հետքերը:
Սուրբ Քրիզոլը, հայ կղերականը, այն ժամանակուան Պապին հրաւէրով, 3րդ դարու վերջերը կու գայ հիւսիսային Ֆրանսա եւ Պելճիքա: Քրիստոնէութեան տարածումը այս շրջանին մէջ իր առաքելութիւնն է: Ծագումով հայ, թագաւորական պալատին պատկանող այս սրբազանը Ֆրանսա եկած է Թալարի եւ Փիթիվիէի Սուրբ Գրիգորներէն առաջ: Կը սպաննուի 303 թոականին Հռոմէացիներու կողմէ: Չարչարուելով, գլուխէն հարուած մը ստանալով, գանկը ձեռքին կու գայ մինչեւ Վէրլէնկէմ քաղաքը: Հոն իր սուրը գետին կը զարնէ եւ կը ժայթքէ աղբիւր մը: Ըստ աւանդութեան այս աղբիւրի ջուրը կը բուժէ որոշ ցաւեր ինչպէս աչքի, կոկորդի կամ գլխի:p8-9FR CONDE@
Ուրեմն Վէրլէնկէմ քաղաքն եմ: Կը գտնեմ աղբիւրը, շրջապատուած երկաթէ վանդակով՝ կղպուած, եւ իր արձանով: Կղպանքի բանալին կը գտնուի քովի սրճարանը: Պզտիկ դադարէ մը յետոյ այս սրճարանին մէջ կը ստանամ բանալին եւ աղբիւրէն կը լեցնեմ շիշ մը ինչպէս կ’ընեն Լուրտ կամ այլուր: Կան նաեւ փողոց եւ եկեղեցի մը իր անունը կրող: Դժբախտաբար տեսքով շատ գեղեցիկ այս եկեղեցին փակ էր:
Ու ես կ’երթամ։
Գոմին (59). հսկայ եկեղեցի մը Սուրբ Քրիզոլի նուիրուած, ուր կը գտնուի իր մասունքները: 1929-ին կառուցուած եկեղեցին կը փոխարինէ նախկինը, որ քանդուած է առաջին աշխարհամարտին՝ գերմանական ռմբակոծումներու հետեւանքով: Եկեղեցին հնգամեայ ծրագրով նախատեսուած նորոգութեան մէջ է: Բաց է Կիրակի օրերը Ս. Պատարագով եւ Երկուշաբթի առաւօտները: Կայ Ս. Քրիզոլի փայ-տէ արձանը եւ իր մասունքներէն պզտիկ կտոր մը՝ զետեղուած արձանին վրայ: Հոն կը հանդիպիմ Տիկին Մոնիքին, որ կը զբաղի եկեղեցիին մատակարարութեամբ եւ աւելիով: Կը յայտնեմ իմ ճամբորդութեան նպատակը եւ հայութիւնս: Անմիջապէս կը լուսաւորուի իր դէմքը եւ չե՛մ չափազանցեր, երկու ժամ ինծի բացատրեց Ս. Քրիզոլի եւ այս եկեղեցիին պատմութիւնը: Իր խօսքը աւարտեց նորոգութիւններու հետեւանքով պահուած մասունքները պարունակող տուփը բերելով եւ զետեղելով արձանին առջեւ: Բացատրեց որ այս մասուանքներով է, որ ուխտագնացութիւն կը կատարեն ամէն տարի Փետրուար ամսուան երկրորդ շաբաթը Գոմինէն մինչեւ Վէրլէնկէմի աղբիւրը: Կը մտածեմ եւ մտածումս կը փոխանցեմ: Ինչո՞ւ չկազմակերպել ուխտագնացութիւն մը: Գաղափարը զինքը կ’ոգեւորէ: Քաղաքին մէջ գոյութիւն ունի նաեւ իր անունը կրող նախակրթարան մը:
Ու ես կ’երթամ։p8-9 FR cominesDFp8-9 FR Comines-Warneton_JPG04p8-9 FR Le_beffroi_de_comines_vu-du_clocher_de_l'eglise
Կ’անցնիմ կամուրջը որ կը բաժնէ Ֆրանսան եւ Պելճիքան: Ոչ ոստիկան, ոչ դրօշակ: Որ կողմն եմ կը շուարիմ: Քանի մը քայլով կը հասնիմ Պելճիքա, այս կողմի Գոմինի Ս. Քրիզոլ եկեղեցին: Խորանին մօտ կայ իր արձանը:
Ու ես կ’երթամ։
Նիվէլ (59): Պզտիկ գիւղ մը ուր, համացանցի տուեալներով, կը գտնուի Ս. Քրիզոլի անունով մատուռ մը: Կը հասնիմ հասցէն: Պարզ տուն մը սակայն կը նշմարեմ, ցուցատախտակով մը Ս. Քրիզոլի անունով: Տան բակին մէջ մեծ շուներ անդադար կը հաչեն: Կը վարանիմ շատ մօտենալու: Կը հեռաձայնեմ: Վասէր Քահանան՝ ֆրանսական ուղղափառ եկեղեցիէն, շուները իրենց վանդակը դնելէ յետոյ կը բանայ դուռը: Կը բացատրէ, որ ինքն է որ կառուցած է այս փայտաշէն փոքր մատուռը որ կը գտնուի իր պարտէզին մէջ, տան ետեւը: Կ’այցելեմ մատուռը, որ բաց է որոշ օրեր այս եկեղեցիին հաւատացեալներուն:
Ու ես կ’երթամ։
Գոնտէ-սիւռ-Լէսքօ (59): Քաղաքին նոր թաղամասի փողոցները կը կրեն երաժշտական կամ արուեստի պատկանող անձնաւորութիւններու անունները: 1999ին, քաղաքապետարանի որոշումով հատուած մը անուանակոչուած է Շարլ Ազնաւուրի անունով:
Ու ես կ’երթամ։
Վերադարձի ճամբան: Վերջին յարգանքի այցս կու տամ Սէն Քանթէնի (80) Ազգային գերեզմանին, ուր կը հանգչի երկրորդ համաշխարհային պատերազմին զոհուած Մարկոս Մարկոսեանը:
Ու կը հասնիմ Շաւիլ: Մտածումներ, ուրախ եւ տխուր: Շիրիմներ, եկեղեցիներ, յուշատախտակներ, փողոցներ, հայկական հետքեր, մինչեւ յաջորդ այցերս:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles