ՉՄՈՌ­ՆԱՆՔ ՄԵՐ ԴԱ­ՏԻՆ ՆԵՐ­ՔԻՆ ՆԱ­ԽԱԴՐ­ԵԱԼ­ՆԵ­ՐԸ

0 0
Read Time:14 Minute, 37 Second

p1b  Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Մեր Դա­տին եւ ան­սա­կար­կե­լի իրա­ւունք­նե­րուն հե­տապնդ­ման աշ­խա­տանք­նե­րը չա­փե­լու հա­մար, իւ­րա­քան­չիւր տար­ուան Ապ­րիլ 24ը կը նշէ բնա­կան հանգր­ուան մը, երբ մենք մե­զի հարց կու տանք, թէ նա­խորդ հանգր­ուա­նէն աս­դին, արդ­եօք նկա­տա­ռե­լի յա­ռաջ­դի­մու­թիւն ար­ձա­նագ­րա՞ծ ենք մեր Դա­տին կեն­սա­գործ­ման ճամ­բուն վրայ, արդ­եօք նա­հանջ­ներ ար­ձա­նագ­րա՞ծ ենք կամ ընկր­կում­նե­րու մատն­ուա՞ծ…

Նա­եւ սո­վո­րու­թիւն դար­ձած է, եւ ոչ պա­տա­հա­կա­նօ­րէն կամ ան­տե­ղի կեր­պով, որ մեր աշ­խա­տանք­նե­րուն ար­դիւնք­նե­րը չա­փե­լու հա­մար, մեր մտա­ծում­ներն ու աչ­քե­րը առա­ւե­լա­բար ուղ­ղենք դէ­պի “դուրս“, այ­սինքն` դէ­պի Թուրք­իա եւ հզօր պե­տու­թիւն­ներ, որոնց­մէ կը սպա­սենք, կը պա­հան­ջե՛նք մեր Դա­տին բո­լոր երես­նե­րուն ճա­նա­չումն ու ար­դար լու­ծու­մի մը տա­րա­ծու­մը: Դա­տի կեն­սա­գոր­ծում հաս­կա­ցու­թիւնը կ՛ընդգր­կէ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պատ­մա­կան իրո­ղու­թեան ան­վի­ճե­լի ըլ­լա­լուն հաս­տա­տու­մը, հե­տե­ւա­բար նա­եւ անոր բո­լոր հե­տե­ւանք­նե­րուն` մարդ­կա­յին զո­հե­րուն, հո­ղա­յին կո­րուս­տին եւ Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն առաջ իսկ ար­ձա­նագր­ուած վնաս­նե­րուն դի­մաց ար­դար հա­տու­ցում:

Այս ակն­կա­լու­թիւնը ար­դար լու­ծու­մի մի­ակ ու­ղին է, այս մա­սին մենք` հա­յերս, ոչ մէկ վէճ կը հան­դուր­ժենք. այս բո­լո­րը ան­խու­սա­փե­լի նա­խա­պայ­ման են դրա­կան որե­ւէ շար­ժու­մի, որ կրնայ ներ­կա­յաց­ուիլ Հա­յաս­տան-Թուրք­իա կամ հայ-թուրք յա­րա­բե­րու­թեանց բա­րե­լաւ­ման խո­րա­գի­րին տակ, իրենց կար­գին են­թա­հող ծա­ռա­յե­լով գոր­ծակ­ցա­կան կա­պե­րու իս­կա­կան բա­րե­լաւ­ման: Առանց ամ­բող­ջա­կան փոխ-հա­տուց­ման, եւ այդ մա­սին Թուրք­իոյ պե­տու­թեան կող­մէ պաշ­տօ­նա­կան հաս­տա­տու­մի, կը մնանք մաս­նա­կի կամ ամ­բող­ջա­կան ինք­նա­խա­բէ­ու­թեան սիւա­նա­կին մէջ, լու­ծու­մի ճամ­բան կը մնայ կի­սատ, հե­տե­ւա­բար նա­եւ` ետ­դար­ձի մատն­ուե­լու վտան­գին տակ:

 

***

Թուրք­իա­յէն, ինչ­պէս նա­եւ ար­դա­րու­թեան դրօ­շա­կիր ըլ­լալ յա­ւակ­նող եր­կիր­նե­րէ մեր սպա­սումն ու պա­հան­ջը յստակ է ու թօ­թա­փած է ամէն տե­սա­կի շուք. իսկ բո­լոր անոնք, որոնք այս յստա­կու­թեամբ չեն ու­զեր տես­նել իրա­կա­նու­թիւնը, պար­զա­պէս ողոր­մե­լի կեղ­ծա­ւոր­ներ են, իրա­ւունք չու­նին կրե­լու այն մակ­դիր­նե­րը, որոնք ինք­նա­կոչ կեր­պով տուած են իրենք իրենց, իրենք զի­րենք կը յոր­ջոր­ջեն ար­դա­րու­թեան ու ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան պաշտ­պան, տկար­նե­րու իրա­ւունք­նե­րու երաշ­խա­ւոր, բռնա­տէր­նե­րու դէմ պայ­քա­րող: Այս­պի­սի որա­կում­նե­րու կ՛ար­ժա­նա­նան, բայց անար­դա­րօ­րէն,  Ան­գա­րա­յէն սկսեալ մին­չեւ Ուա­շինկ­թըն, Լոն­տոն ու շարք մը այլ յա­ւակ­նորդ­ներ:

Իրենք զի­րենք նման ար­գա­հա­տե­լի ու ծի­ծա­ղե­լի կա­ցու­թեան մատ­նող իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու հար­ցը նախ եւ առաջ իրենք իրենց հետ է, յե­տոյ միայն  անար­դա­րու­թեան զոհ մնա­ցող հա­յե­րուս կամ մե­զի վի­ճա­կա­կից ժո­ղո­վուրդ­նե­րու հետ, սա­կայն դժբախ­տա­բար չենք կրնար մեր ձեռ­քե­րը լուալ եւ ըսել անոնց. “Ձեր մեղ­քը` ձեր վի­զին“, որով­հե­տեւ, նո՛յն­քան դժբախ­տա­բար, իրենց ձեռ­քե­րուն մէջ պա­տանդ բռնած են ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ճա­կա­տա­գի­րը, երկ­դի­մի վար­մունք եւ դա­ւա­ճա­նու­թեան հա­մա­զօր ըն­թացք կ՛որ­դեգ­րեն նոյ­նինքն իրենց սե­փա­կան ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն նկատ­մամբ, հոգ չէ թէ մար­դիկ կը վա­րա­նին ճիշդ անուն­նե­րով կո­չե­լու խոստմ­նադ­րուժ­նե­րը, փոք­րա­մաս­նու­թեան մը շա­հե­րուն պա­հա­պա­նու­թիւն ընե­լու հա­մար զանգ­ուած­նե­րը տա­ժան­քի ու ան­դո­հան­քի մատ­նող խեղ­կա­տակ­նե­րը…

Այս մա­սին եր­կար ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներ կա­տա­րե­լը մեր այս սիւ­նա­կը պի­տի տա­նի այլ տեղ, մինչ­դեռ կը նա­խընտ­րենք մեր Դա­տին տե­սան­կիւ­նէն “ար­տա­քին աշ­խարհ“ կո­չուող ոլոր­տին զու­գա­հեռ, մեր աչ­քե­րը սե­ւե­ռել նա­՛եւ ներ­քին ոլոր­տին վրայ, այ­սինքն այն բե­մե­րուն` որոնց վրայ տե­ղի ու­նե­ցող մեծ ու փոքր զար­գա­ցում­նե­րը, մեր ժո­ղո­վուր­դին իրա­ւունք­նե­րը աղ­ճա­տու­մի մատ­նող արարք­նե­րը կապ չու­նին Թուրք­իոյ կամ անոր պաշտ­պան­նե­րուն կեց­ուած­քին, այլ այդ գոր­ծըն­թա­ցին ղե­կը առա­ւե­լա­բար, չը­սե­լու հա­մար ամ­բող­ջա­կան կեր­պով մեր ձեռ­քե­րուն մէջ է, մեր ճա­կա­տա­գի­րը, այս դի­տան­կիւ­նէն` հիմ­նա­կա­նին մէջ մենք է որ կը տնօ­րի­նենք:

Մեր Դա­տին “ներ­քին“ ոլոր­տը` աւե­լի քան 20 տարիէ ի վեր ան­կախ հան­րա­պե­տու­թիւն հռչակ­ուած մեր Հա­յաս­տանն է, իր ներ­քին քա­ղա­քա­կան, ապա­հո­վու­թեան, ըն­կե­րա­յին-տնտե­սա­կան եւ, մէկ խօս­քով` հայ­րե­նի հո­ղին վրայ բնա­կա­նոն պայ­ման­նե­րու ձգտող հա­յու­թեան տար­րա­կան ու մարդ­կա­յին իրա­ւունք­նե­րուն երեսն է, բա­րեշրջ­ման երազ, որ յա­ռա­ջատ­ուա­կան կեր­պով ան­հա­սա­նե­լի կը մնայ զանգ­ուած­նե­րուն հա­մար: Չենք մոռ­ցած շրջա­նա­յին գոր­ծօն­նե­րը` շրջա­փա­կում, դրա­ցի­նե­րու թշնա­մա­կան վե­րա­բեր­մունք­ներ եւայլ, սա­կայն կ՛ու­զենք մեր հա­սո­ղու­թեան մէջ եղող իրա­կա­նու­թիւն­նե­րը կո­չել իրենց անշ­պար անուն­նե­րով:

 

***

…Դա­րեր շա­րու­նակ երա­զած ենք, մեր ու­ժե­րուն նե­րած չա­փով պայ­քա­րած ալ ենք, ահա­գին արիւն թա­փած ու զո­հո­ղու­թիւն­ներ կա­տա­րած` ի խնդիր ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան, հայ­րե­նի հո­ղին վրայ սե­փա­կան ճա­կա­տա­գիր տնօ­րի­նե­լու հանգր­ուա­նին հաս­նե­լու հա­մար: Հո­ղին ու սե­փա­կան մշա­կոյ­թի պաշտ­պա­նու­թեան հա­մար, իրե­րա­յա­ջորդ սե­րունդ­ներ յա­րա­ճուն հնչե­ղու­թեամբ կտակ­ներ թո­ղած են հետ­նորդ­նե­րուն, հաս­նե­լով մե­զի` մեր օր­ուան սե­րունդ­նե­րուն:

Դեռ երէկ էր, 20-25 տա­րի առաջ, երբ ապ­րե­ցանք զո­հա­բե­րու­թիւն­նե­րու եւ պայ­քա­րի նո­րա­գոյն փու­լը, որ­պէս­զի… ի՞նչ: Որ­պէս­զի վե­րան­կա­խա­ցած Հա­յաս­տա­նը խա­ղա­լի՞ք դառ­նայ սկա­ւա­պետ­նե­րու հա­շիւ­նե­րուն ու շա­հա­դի­տա­կան “քա­ղա­քա­կա­նու­թեան“…: Երե­ւա­նի ղե­կը մէ­կը միւ­սին ետե­ւէն յափշ­տա­կե­լու մրցում­ներ ըրին մար­դիկ, որոնք միայն խօս­քով հայ­րե­նա­սի­րու­թիւն խաղ­ցան ու կը շա­րու­նա­կեն խա­ղալ, մինչ­դեռ իրենց գոր­ծե­րով, հայ­րե­նա­քանդ ու հայ­րե­նա­դաւ արարք­նե­րով ցոյց կու տան, որ Հա­յաս­տա­նի գո­յա­տե­ւու­մը, ժո­ղովր­դա­վար ու բար­գա­ւաճ եր­կիր­նե­րու շար­քին տեղ գտնե­լու ճի­գը դրուած է ճիշդ հա­կա­ռա­կին տա­նող ճամ­բու մէջ:

Փաս­տօ­րէն, հայ­րե­նի ժո­ղո­վուր­դը, խորհր­դա­յին ապազ­գայ­նաց­նող բռնա­տի­րու­թեան տաս­նամ­եակ­նե­րէն ետք, թողլք­ուած է հայ­րե­նի­քէն փա­խուս­տի տա­նող ապազ­գա­յին այլ մրրի­կի մը “խնամ­քին“, որուն մէջ Թուրք­ի­ան, Ատր­պէյ­ճանն ու մեր դա­րա­ւոր այլ թշնա­մի­նե­րը իրենք զի­րենք կը գտնեն ժպտա­ցող հան­դի­սա­տե­սի աթոռ­նե­րուն վրայ: Երկ­րին բնա­կան հարս­տու­թիւն­նե­րը, երկ­րա­գոր­ծա­կան ու մանր ճար­տա­րար­ուես­տի զար­գաց­ման բա­նա­լի­նե­րը իւ­րաց­ուած են փոք­րա­մաս­նու­թեան մը կող­մէ, որուն հա­մար հայ­րե­նիք հաս­կա­ցու­թիւնը պայ­մա­նա­ւոր­ուած է միայն պա­տա­հա­կան վայ­րով մը, որ կրնայ որե­ւէ ատեն տեղ փո­խել, կրնայ ըլ­լալ Մոսկ­ուան, կեդ­րո­նա­կան աս­ի­ա­կան բնա­կա­վայր մը կամ արեւմտ­եան կողմն աշ­խար­հի…: Մաս­նա­կի շա­հե­րու պաշտ­պա­նու­թիւնը թշուա­ռու­թեան կը տա­նի ժո­ղո­վուր­դը, ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան քո­ղին տակ ամէ­նէն ան­ժո­ղովր­դա­վար իրո­ղու­թիւն­նե­րը կը պարզ­ուին, բիրտ ու­ժը, եր­բեմն ձեռ­նո­ցով քո­ղարկ­ուած, յա­ճախ նա­եւ առանց ձեռ­նո­ցի կամ դի­մա­կի` ահա­ւոր ար­տա­յայ­տու­թիւն­ներ կը գտնէ խու­լի­կա­նա­ցած իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու եւ անոնց գոր­ծա­կից­նե­րուն մօտ (ի դէպ ար­ձա­նագ­րենք, որ սա միայն մեր հայ­րե­նի­քը արիւ­նա­քամ ընող կա­ցու­թիւն չէ, աշ­խար­հի այլ եր­կիր­նե­րուն մէջ ալ կը պա­տա­հի նոյ­նը, տար­բեր ոճով ու այ­լա­զան կի­րար­կում­նե­րով, սա­կայն նման պա­տա­հար­ներ ոչ մէկ ձե­ւով կ՛ար­դա­րաց­նեն անոնց Հա­յաս­տա­նի մէջ օրի­նա­կու­մը), ու մեր հայ­րե­նի­քը, ժո­ղո­վուր­դին հետ մի­ա­սին, կը սու­րան նա­հան­ջէ նա­հանջ, ճիշդ այն ուղ­ղու­թեամբ, որուն մա­սին չէ­ին կրնար երե­ւա­կա­յել… Ցե­ղաս­պա­նու­թեան նա­հա­տակ­նե­րը, այդ օրե­րու հե­րո­սա­մար­տե­րը կեր­տող­նե­րը, Ար­ցա­խի Ազա­տա­մար­տը յաղ­թա­նա­կով պսա­կող­նե­րը, մէկ խօս­քով` իրա՛ւ հա­յու կո­չում ու­նե­ցող` մեր ժո­ղո­վուր­դի ջախ­ջա­խիչ մե­ծա­մաս­նու­թիւնը:

 

***

Այս տո­ղե­րը կ՛ար­ձա­նագ­րենք դառ­նու­թեամբ ու կսկի­ծով, նա­եւ զայ­րոյ­թով: Այս ու նմա­նօ­րի­նակ տո­ղեր պէտք չէ ար­ձա­նագր­ուէ­ին, պէտք չէ ար­ձա­նագր­ուին այ­սօր­ուան մեր հա­սա­րա­կա­կան կեան­քին մէջ, սա­կայն ար­ձա­նագր­ուած են ու պի­տի շա­րու­նա­կեն ար­ձա­նագր­ուիլ, այն­քան ատեն, որ մեր Դա­տին ՆԵՐ­ՔԻՆ երե­սը կը մնայ նո­խազ` ապի­կար իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու եւ անոնց գոր­ծա­կից չա­րա­շահ փոք­րա­մաս­նու­թեան մը ան­հո­րի­զոն վար­մուն­քին:

Հա­յաս­տա­նի իս­կա­կան ամ­րա­կա­յու­մը` ապա­հո­վու­թեան հաս­տա­տու­մը, տնտե­սա­կան-ըն­կե­րա­յին ար­դար հա­մա­կար­գի մը ստեղ­ծումն ու պե­տա­կա­նօ­րէն երաշ­խա­ւո­րու­մը, մեր մշա­կոյ­թին զար­գաց­ման ուղի­ին վե­րա­կանգ­նու­մը, բայց մա­նա­ւանդ իր ապա­գան հայ­րե­նի­քին մէջ տես­նող, հայ­րե­նի­քին հա­մար հա­մո­զու­մո՛վ զո­հա­բե­րե­լու պատ­րաստ երի­տա­սար­դու­թեան գո­յա­ռու­մը ան­խու­սա­փե­լի յե­նա­րան­ներն ու ան­մաս­նա­տե­լի մաս­նիկ­նե­րը կը հան­դի­սա­նան մեր Դա­տին, եւ, կրկնենք, այս բո­լո­րին ար­դար լու­ծու­մը, հայ­րե­նա­շէն մօ­տե­ցու­մով տնօ­րի­նու­մը ոչ մէկ կախ­ուա­ծու­թիւն ու­նին Թուրք­իա­յէն, Ուա­շինկ­թը­նէն կամ մեծ ու փոքր դրա­ցի­նե­րէ, բա­րե­կամ կամ թշնա­մի որա­կու­մը ու­նե­ցող եր­կիր­նե­րէ:

Մեր Դա­տին ներ­քին երես­նե­րուն բա­րեշր­ջա­կան տնօ­րի­նու­մը հա­ւա­սար պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րու տակ կը դնէ ոե­ւէ հայ, ան շնչէ Հա­յաս­տա­նի հո­ղին վրայ թէ ար­տերկ­րի հա­յաշ­խար­հին որե­ւէ մէկ ան­կիւնը: Հայ­րե­նի­քի գործ­նա­կան, ոչ միայն նշա­նա­խօս­քե­րով ու խա­բե­պա­տիր յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րով կա­ռու­ցու­մը, ամ­րապն­դումն ու հզօ­րա­ցու­մը նոյն խրա­մա­տին մէջ կը դնէ թէ՛ իշ­խա­նու­թեան վրայ կանգ­նո­ղը, թէ՛ ընդ­դի­մա­դիր­նե­րը:

Իրա­կա­նու­թիւն­նե­րը, դառ­նու­թիւն­ներն ու տագ­նապ­նե­րը այս հա­յե­ցա­կէ­տե­րէն դի­տե­լով, դժուար չէ տես­նել, շօ­շա­փել, թէ ինչ­պի­սի ման­րուք­նե­րու կը վե­րած­ուին նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րա­պայ­քար­նե­րը, սար­քո­վի ընտ­րու­թիւն­նե­րէ շա­հով-վնա­սով դուրս գա­լու կա­ցու­թիւն­ներն ու իշ­խա­նու­թեան կող­քին կամ անոր դէմ ծա­ւա­լող քա­ղա­քա­կան թէ քա­րոզ­չա­կան շար­ժում­նե­րը:

Թող ան­տե­ղի չթուի, եթէ պահ մը եր­թանք դա­րեր ետ, ու վե­րար­տադ­րենք իմաս­տուն հայ­րա­պե­տի մը խօս­քե­րը.- “Մեր հիւանդ ոչ­խա­րը նա­խա­պա­տիւ է օտա­րի առողջ գայ­լէն…“: Կա­րե­ւո­րը, սա­կայն, մեր այ­սօր­ուան հիւանդ ոչ­խար­նե­րը պէտք է առա­ջին իրա­զեկ­ներն ու անդ­րա­դար­ձող­նե­րը ըլ­լան հայ­րեն­քին ու ժո­ղո­վուր­դին դի­մագ­րա­ւած դժբախ­տու­թիւն­նե­րուն, իրենց խլած ու­ժի դիր­քե­րէն նա­խա­ձեռ­նեն Դա­տին ներ­քին երես­նե­րուն դար­մա­նու­մին, ըն­դա­ռա­ջեն այդ հար­ցե­րուն լուծ­ման նա­խան­ձախն­դիր իս­կա­կան ընդ­դի­մադ­րու­թեան հրա­ւէր­նե­րուն, եւ հայ­րե­նի­քին քա­ղա­քա­կան, ապա­հո­վու­թեան եւ ըն­կե­րա­յին-տնտնե­սա­կան հար­ցե­րուն լուծ­ման հա­մար բա­նան հա­մա­տեղ գոր­ծակ­ցու­թեան ճամ­բա­ներ, ոլորտ­ներ, դաշ­տեր: Նման նա­խա­ձեռ­նու­թեան մը կ՛ըն­դա­ռա­ջէ ոե­ւէ անդի­մա­դիր: Նման նա­խա­ձեռ­նու­թիւն ան­նա­խըն­թաց պա­րա­գայ պի­տի չըլ­լայ աշ­խար­հի մէջ. տագ­նապ­նե­րու մատն­ուած եր­կիր­նե­րու մէջ ամէ­նէն ոխե­րիմ հա­կա­ռա­կորդ­ներն ան­գամ տեղ մը ձեռք ձեռ­քի տուած են ընդ­հան­րա­կան, հայ­րե­նի­քի շա­հե­րը գե­րա­դա­սե­լով:

Մենք այ­սօր կը գտնուինք դէ­պի յա­ռաջ ու վեր նման ոս­տում կա­տա­րե­լու մար­տահ­րա­ւէ­րին դի­մաց…

Նման իրա­գոր­ծում ո՛չ միայն գործ­նա­կան ըն­դա­ռա­ջում պի­տի ըլ­լայ մեր անց­եա­լի ու երէ­կի նա­հա­տակ­նե­րու կտա­կին, պատ­գամ­նե­րուն, այլ նա­եւ մեր հայ­րե­նիքն ու հա­յու­թիւնը պի­տի դնէ ար­դի աշ­խար­հին հետ քայլ պա­հե­լու, ար­տա­քին խօլ ար­շաւ­նե­րուն հետ մրցու­նակ դառ­նա­լու վազ­քուղի­ին մէջ:

Հա­յաս­տանն ու հա­յու­թիւնը ար­ժա­նի են նման բա­րեշր­ջու­մի:

Կորս­ուած առիթ­նե­րը, նեղ­միտ գոր­ծե­լա­կեր­պի այս տա­րի­նե­րը կրնան շու­տով մո­ռա­ցու­թեան մատն­ուիլ, ան­յի­շա­չա­րու­թիւնը կը պար­տադ­րէ ինք­զինք, այս տաս­նամ­եակ­նե­րէն կը մնան միայն դառն յի­շա­տակ­ներ (նմա­նա­պէս ոչ ան­նա­խըն­թաց բա­ներ մեր պատ­մու­թեան մէջ), սա­կայն ամէ­նէն կա­րե­ւո­րը` Դա­տի ներ­քին դաշ­տե­րուն բա­րե­կար­գու­մը ամուր յե­նա­րան կը տրա­մադ­րէ ար­տա­քին պայ­քա­րի ու­ղի­նե­րուն:

…100ամ­եա­կը միայն եր­կու տա­րի ետք է:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles