ՀԱՐ­ՑԱԶ­ՐՈՅՑ “ՀԱՅ ԱՒԵ­ՏԱ­ՐԱ­ՆԱ­ԿԱՆ ՀԱ­ՄԱՇ­ԽԱՐ­ՀԱ­ՅԻՆ ԽՈՐ­ՀՈՒՐԴ“Ի ԳՈՐ­ԾԱ­ԴԻՐ ՏՆՕ­ՐԷՆ ՎԵՐՊ. ԴՈԿՏ. ՎԱ­ՀԱՆ ԹՈՒ­ԹԻԿ­ԵԱ­ՆԻ ՀԵՏ

0 0
Read Time:25 Minute, 0 Second

 Ստո­րեւ, կը հրա­պա­րա­կենք հե­տաքրք­րա­կան հար­ցազ­րոյց մը, “Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Հա­մա­շխար­հա­յին Խոր­հուրդի գոր­ծա­դիր տնօ­րէն Վերպ. Դոկտ. Վա­հան Թու­թիկ­եա­նի հետ; Զրոյ­ցը վա­րեց, Մի­շի­կը­նիՀայ­րե­նիքի գոր­ծուն­եայ թղթա­կից Անդ­րա­նիկ Գա­րա­տօլ­եան.-

Վերպ.Դոկտ. Վա­հան Թու­թիկ­եա­նի հետ, իմ առա­ջին հան­դի­պումս եղաւ Ապ­րիլ 24, 1985ին: Ս. Սար­գիս Հայց. Առա­քե­լա­կան Եկե­ղեց­ւոյ մէջ, Մեծ Եղեռ­նի նա­հա­տակ­նե­րուն յի­շա­տա­կին մա­տուց­ուած Սուրբ պա­տա­րա­գի ըն­թաց­քին, ան` երկ­լե­զուով տուաւ կրօնազ­գա­յին հո­գե­տո­չոր պատ­գամ մը:

Թա­ւա­լող տա­րի­նե­րուն ըն­թաց­քին, ներ­կայ գտնուած եմ իր տուած դա­սա­խօ­սու­թիւն­նե­րուն, մա­մու­լի էջե­րէն կար­դա­ցած եմ դաստ­ի­ա­րակ­չա­կան, կրօնազ­գա­յին աժ­մէ­ա­կան հար­ցե­րու մա­սին գրած շա­հե­կան յօդ­ուած­նե­րը, որոնք միտքս ու հո­գիս կլա­նած են, հա­մակ­րանք եւ յար­գանք պար­տադ­րած են իր նկատ­մամբ: Վերպ. Դոկտ. Վա­հան Թու­թիկ­եան գի­տա­կից իր հո­գե­ւոր կո­չու­մին առըն­թեր օժտ­ուած է մտա­ւո­րա­կան տա­ղան­դով, վար­չա­կան, տնտե­սա­կան, կազ­մա­կերպ­չա­կան, եւ ըն­կե­րա­յին յատ­կու­թիւն­նե­րով, ան­շա­հախն­դիր ու ան­խոնջ նուի­րու­մով, 30 տա­րի­ներ համ­բե­րու­թեամբ եւ հմտու­թեամբ փայլք տուած է Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ ծաղ­կու­մին, եւ հա­մայն­քի զա­ւակ­նե­րուն ջամ­բե­լով հո­գեմ­տա­ւոր եւ ազ­գա­յին դաստ­ի­ա­րա­կու­թիւն:

Կան­խաւ առն­ուած ժա­մադ­րու­թեամբ մը, Չո­րեք­շաբ­թի, Յու­նիս 13, 2012ին, երե­կոյ­եան իր բնա­կա­րա­նին մէջ հար­ցազ­րոյց մը ու­նե­ցայ իր հետ, իմ հա­մեստ կա­րո­ղու­թեամբս զայն կը բաժ­նեմՀայ­րե­նիքշա­բա­թա­թեր­թի ըն­թեր­ցող­նե­րուն:

Ա. Գ.

Հ.- Կա­րե­լի՞ է հա­մա­տօտ գի­ծե­րու մէջ ներ­կա­յաց­նէք ձեր ծննդա­վայ­րը եւ յա­ւել­եալ տե­ղե­կու­թիւն­ներ:

Պ.- Ծնած եմ  Սուր­իոյ հիւ­սիս արեւմտ­եան շրջա­նը գտնուող Քէ­սապ հայ գիւ­ղա­ւա­նի Էքիզ-Օլուք, 35-ը, Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան ըն­տա­նիք­նե­րէ կազմ­ուած գիւ­ղին մէջ: Յա­կոբ եւ Գե­ղա­նուշ Թու­թիկ­եան­նե­րու յար­կին տակ:

Նա­խակր­թա­րա­նի ու­սումս ստա­ցայ տեղ­ւոյն Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան նա­խակր­թա­րա­նի մէջ: Ապա փո­խադր­ուե­ցայ Լի­բա­նան, Պէյ­րութ: Երկ­րոր­դա­կան ու­սումս ստա­ցայ Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Կեդ­րո­նա­կան երկ­րոր­դա­կան վար­ժա­րա­նին մէջ:

Պէյ­րու­թի Ամե­րիկ­եան Հա­մալ­սա­րա­նի դա­սըն­թացք­նե­րուն առըն­թեր, հե­տե­ւե­ցայ Պէյ­րու­թի Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի Աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան հա­մալ­սա­րա­նի (Near East School of Theology) դա­սըն­թաց­ք­նե­րուն: 1959-ին, Ամե­րիկ­եան հա­մալ­սա­րա­նէն ստա­ցայ Պսա­կա­ւոր ար­ուես­տի ( Bachelor of Arts) տիտ­ղո­սը: Իսկ Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի Աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան հա­մալ­սա­րա­նէն ստա­ցայ ) պսա­կա­ւոր Աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան վկա­յա­կան­նե­րը (Bachelor of Theology) պատ­ւոյ յի­շա­տա­կու­թեամբ:

 

Հ.- Ին՞չ էր պատ­ճա­ռը որ ընտ­րած էք հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թիւնը:

Պ.- Շատ կա­նու­խէն ծնողքս եւ մի­ջա­վայ­րը ուր հա­սակ առի Էքիզ-Օլուք գիւ­ղը, ար­դէն իսկ պէտք եղած ատաղ­ձը տուած էին հո­գե­ւոր գի­տակ­ցու­թեան: Ծնողքս, մեծ մայրս հա­ւա­տաց­եալ ու գի­տա­կից Հայ քրիս­տոն­եայ էին: Ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին, ար­դէն իմ մէջս այդ կո­չու­մը արթն­ցաւ:12 տա­րե­կան հա­սա­կիս իրա­կան նուի­րու­մը ու­նեցայ, յատ­կա­պէս երբ Վերպ. Աւե­տիս Հա­սէս­եան Պէյ­րու­թէն եկաւ եւ 12 աշա­կերտ­ներ զա­տե­լով մեզ Պէտ­րուս­իա ծո­վե­զեր­քը տա­րաւ, ուր 8- օր բա­նա­կում ու­նե­ցանք:

Այդ շրջա­նին ես հո­գե­ւոր փորձա­ռու­թիւնը ու­նե­ցայ, եւ ար­դէն մտքով ու հոգի­ով պատ­րաստ էի հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեան աս­պա­րէ­զին: Երբ Պէյ­րու­թի Ամե­րիկ­եան եւ Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի Աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան հա­մալ­սա­րան­նե­րը աւա­րտե­ցի, ընտ­րե­ցի հո­գե­ւոր աս­պա­րէ­զը:

Հ.- Որ­պէս հո­գե­ւոր հո­վիւ ո՞ւր ծա­ռա­յած էք:

Պ.- 1959-60ին, երբ Եգիպ­տոս եւ Սուր­իա մի­ա­պե­տու­թիւն հռչա­կե­ցին, մէկ տար­ուայ հա­մար գոր­ծուղղ­ուե­ցայ Դա­մաս­կոս, ուր ստանձ­նե­ցի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը, որուն առըն­թեր վա­րե­ցի նա­եւ տեղ­ւոյն նա­խակր­թա­րա­նի տնօ­րէ­նու­թիւնը: 1961-ին, Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րու Միու­թեան հո­վա­նա­ւո­րու­թեամբ ձեռ­նադր­ուե­ցայ, եւ այդ­պէ­սով սկսաւ իմ հո­գե­ւո­րա­կա­նի ծա­ռա­յու­թիւնս:

1960-65ին, որ­պէս հո­գե­ւոր հո­վիւ գոր­ծուղղ­ուե­ցայ Եգիպ­տոս, Գա­հի­րէ, ուր ստանձ­նե­ցի Գա­հի­րէի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Ժո­ղո­վա­կան Եկե­ղեց­ւոյ հովիւի պաշ­տօ­նը, զոր Աս­տու­ծոյ կամ­քով կրցայ իմ հո­գե­ւոր խնամ­քիս յանձն­ուած հօ­տը խա­ղա­ղու­թեամբ առաջ­նոր­դել:

1965-ին, որ­պէս ու­սա­նող եկայ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­ներ, եւ կայք հաս­տա­տե­ցի Մա­սա­չու­սէց նա­հան­գի Ուա­թըր­թաուն քա­ղա­քը, ուր ստանձ­նե­ցի Հայ Նա­հա­տա­կաց Եկե­ղեց­ւոյ հովիւի պաշ­տօ­նը: Հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեանս առըն­թեր հե­տե­ւե­ցայ ( Hartford Theology Seminary) Հարթ­ֆըր­տի Աստ­ուա­ծա­բա­նական հա­մալ­սա­րա­նի դա­սըն­թացք­նե­րուն: 1970ին, (Harvard Divinity School and Andover Newton Theological Seminary) Աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան ճե­մա­րա­նէն վկայ­ուե­ցայ Աստ­ուա­ծա­բա­նու­թեան մա­գիստ­րո­սի վկա­յա­կա­նով: Իսկ1973-ին, նոյն հա­մալ­սա­րա­նին մէջ, պաշտ­պա­նե­ցի Ատ­ուա­ծա­բա­նա­կան Դոկ­տո­րա­կա­նի աւա­տա­ճառս եւ ար­ժա­նա­ցայ Վար­դա­պետ Աստ­ուա­ծա­բա­նու­թեան Տիտ­ղո­սին: Ար­ժա­նա­ցած եմ  Edwin Mitchell Knox Scholarship կրթա­թո­շա­կի, բա­ցա­ռիկ ակա­դե­մա­կան կո­չու­մին:

 

Հ.- Երբ Տիթ­րոյթ հաս­տատ­ուե­ցաք եւ ստանձ­նե­ցիք տեղ­ւոյն Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղեց­ւոյ հովիւի պաշ­տօ­նը, քա­նի՞ տա­րի որ­պէս հո­գե­ւոր հո­վիւ ծա­ռա­յե­ցիք, եւ քա­նի՞ ան­դամ ու­նի:

Պ.- Յու­լիս, 1975-ին, ստանձ­նե­ցի Մեծն Տիթ­րոյ­թի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը: Ինձմէ առաջ Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը ստանձ­նած են հե­տեւ­եալ հո­գե­ւո­րա­կան­նե­րը.-Վերպ. Եդուարդ Թով­մաս­եան 1947-59, Վերպ. Բիւ­զանդ Ռուպ­եան 9-ը տա­րի: Ապա իր հրա­ժա­րու­մէն ետք,  շուրջ մէկ տա­րի հո­վու­թիւնը ստանձ­նած է Վերպ. Դոկտ. Սօ­լօ Նի­կոս­եան, որ­մէ ետք պատ­ուե­լի Ժի­րայր Սո­ղոմ­եան: Այս­տեղ կ՛ու­զեմ աւեց­նել հե­տեւ­եա­լը.-Վերպ. Եդ­ուարդ Թով­մաս­եա­նի  նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ եւ հե­տե­ւո­ղա­կան աշ­խա­տան­քով “Ուէյն Սթէյթ“ հա­մալ­սա­րա­նի մէջ հի­մը դրուե­ցաւ Հայ­կա­կան Ու­սու­մնա­սի­րու­թեան Կեդ­րո­նին, ո­րուն դաս­ախօ­սու­թիւնը ինք ստանձ­նեց մին­չեւ իր հանգստ­եան կոչ­ուի­լը, եւ ապա, Վերպ. Բիւ­զանդ Ռուպ­եան զայն շա­րու­նա­կեց մին­չեւ իր հանգս­տեան կոչ­ուի­լը:

Երբ ստանձ­նե­ցի Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը, Աս­տու­ծոյ օգ­նու­թեամբ եւ համ­բե­րու­թեամբ կրցայ հա­մայն­քի չորս հա­րիւր հա­շուող զա­ւակ­նե­րը հա­մախմ­բել Եկե­ղեց­ւոյ հո­վանի­ին տակ, ջամ­բել անոնց հո­գեմ­տա­ւոր դաստ­ի­ա­րա­կու­թիւն, ազ­գա­յին ինք­նա­գի­տակ­ցու­թիւն եւ Հայ ըն­տա­նի­քի դա­րա­ւոր աւան­դու­թիւն­նե­րու եւ ար­ժէք­նե­րու անա­ղարտ պահ­պա­նու­մը:

Հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեանս օրով էր որ իրա­գործ­ուե­ցաւ եկե­ղեց­ւոյ յա­րա­կից Քրիս­տո­նէ­ա­կան Դաստ­ի­ա­րա­կու­թեան շէն­քին կա­ռու­ցու­մը, շնոր­հիւ հա­մայն­քիս բա­րե­րար տէր եւ տիկ. Մար­տի­րոս Գէտ­եան­նե­րու: 1975-2005ին, երե­սուն տա­րի­ներ, որ­պէս հո­գե­ւոր հո­վիւ ծա­ռա­յե­ցի Տիթ­րոյ­թի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ մէջ:

 

Հ.-Արդ­եօք կրնա՞ք ամ­փոփ կեր­պով ներ­կա­յաց­նել Տիթ­րոյ­թի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Հա­մայն­քին կազ­մա­ւո­ր­ման եւ Եկե­ղեց­ւոյ հիմ­նադ­րու­թեան հանգր­ուան­նե­րը:

Պ.- 1913ին, ար­դէն իսկ Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան հա­մայն­քի զա­ւակ­ներ հաս­տատ­ուած են Տիթ­րոյթ եւ յա­րա­կից շրջան­նե­րու մէջ, հա­ւա­նա­բար աշ­խա­տե­լու “Ֆօրտ“ ինք­նա­շար­ժի եւ այլ մար­զե­րու գոր­ծա­տե­ղի­նե­րուն մէջ: Առա­ջին քա­նի մը տա­րի­ներուն ան­պաշ­տօն ժո­ղով­ներ ու­նե­ցած են տու­նե­րու մէջ եւ զԱստ­ուած պաշ­տած: 1917ին, կազ­մա­ւոր­ուած է եկե­ղե­ցին, եւ ապա տա­րա­կար­ծու­թեանց պատ­ճա­ռով կարճ ժա­մա­նակ մը եկե­ղե­ցին բաժն­ուած է եր­կու մա­սի, սա­կայն տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րը շու­տով փա­րա­տած են ու Եկե­ղե­ցին կրկին վե­րամ­ի­ա­ցած է: 1922ին, ար­դէն իսկ եկե­ղե­ցա­շէնք մը գնած են Քա­լիկ­թըն փո­ղո­ցին վրայ: Իսկ ան­կէ ետք զայն ծա­խած են ու նոր եկեղե­ցա­շէնք մը գնած են Տիթ­րո­յթի հա­յաբ­նակ թա­ղի մը մէջ: Սա­կայն, երբ շրջա­նին մէջ այ­լազ­գի խու­լի­կան­ներ սկսած են բազ­մա­նալ ու զա­նա­զան ձե­ւով նե­ղու­թիւն տալ, զայն ծա­խած են ու Սաութ­ֆիլտ քա­ղա­քին մէջ գնած են ներ­կայ Եկե­ղեց­ւոյ հո­ղա­շեր­տը:

Լաւ կը յի­շեմ երբ այս հո­ղա­շեր­տը գնե­ցին, հո­ղա­շեր­տին մէջ պզտիկ մա­ցա­ռոտ պու­րակ մը կար ուր վայ­րի կեն­դա­նի­ներ կը վխտա­յին: Տա­րեց սե­րուն­դը կը գան­գա­տէր ըսե­լով.- Ին­չո՞ւ հա­մար մեզ այս մա­ցա­ռոտ վայ­րը բե­րիք: Սա­կայն այդ օր­ուայ Եկե­ղեց­ւոյ հո­գա­բար­ձու­թիւնը որ կը բաղ­կա­նար մի­ջին տա­րի­քի երի­տա­սարդ­նե­րէ, անոնք հե­ռա­տես էին եւ գի­տէ­ին թէ շրջա­նը շու­տով պի­տի զար­գա­նայ եւ կեդ­րո­նի պի­տի վե­րած­ուի: Եւ իս­կա­պէս ալ այդ­պէս եղաւ:

1968ին Վերպ. Բիւ­զանդ Ռուպ­եա­նի օրով կա­ռուց­ուած է ներ­կայ Եկե­ղե­ցին:

Նո­րա­կա­ռոյց Եկե­ղեց­ւոյ մէջ, պատ­ուե­լի Վերպ. Ռուպ­եա­նի օրով առա­ջին պսա­կադ­րու­թիւնը ես կա­տա­րե­ցի, եւ առա­ջին պսա­կուո­ղը եղաւ եղ­բայրս:

 

Հ.- Ձեր հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեան առըն­թեր ին՞չ պաշ­տօն­ներ ստանձ­նած էք, Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղեց­ւոյ ծա­ռա­յու­թեան բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս:

Պ.- Ինչ­պէս վե­րեւ յի­շե­ցի, երբ աւար­տե­ցի հա­մալ­սա­րա­նա­կան ու­սումս, 1959-60ին, Դա­մաս­կո­սի մէջ հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեանս առըն­թեր ստանձ­նե­ցի տեղ­ւոյն նա­խակր­թա­րա­նի տնօ­րէ­նու­թիւնը:

1960ին գոր­ծուղղ­ուե­ցայ Եգիպ­տոս, Գա­հի­րէ ու ստանձ­նե­ցի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը մին­չեւ 1965: Այդ թուա­կա­նին, որ­պէս ու­սա­նող եկայ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­ներ ու հաս­տատ­ուե­ցայ Մա­սա­չու­սէց  Նա­հան­գի Ուա­թըր­թաուն քա­ղա­քը ու նշա­նակ­ուե­ցայ Հայ Նա­հա­տա­կաց Եկե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր հո­վիւ: Նոյն տա­րին նա­եւ ընտր­ուե­ցայ ատե­նա­պետ` Ուա­թըր­թաուն քա­ղա­քի Միջ-Եկե­ղե­ցա­կան Միու­թեան:

Այդ օրե­րուն Մի­աց­եալ Նա­հագ­նե­րու Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րը կը բաժն­ուէ­ին Արե­ւել­եան եւ Արեւմտ­եան շրջան­նե­րու, որ­պէս Արեւմտ­եան շրջան նկա­տի առ­նուած էր Քա­լի­ֆորն­ի­ան: Արե­ւել­եան շրջա­նի մէջ կը գոր­ծէ­ին 21 Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­ներ: Երի­տա­սարդ էի եւ փոր­ձա­ռու­թիւնը չու­նէի վա­րե­լու ատե­նա­պե­տի պաշ­տօ­նը, Ատու­ծոյ օգ­նու­թեամբ կրցայ ինձ վստահ­ուած պաշ­տօ­նը ձեռ­նա­հաս օրէն կա­տա­րել: Արե­ւել­եան շրջա­նի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր հո­վիւ­նե­րը ամի­սը ան­գամ մը կը հա­ւաք­ուէ­ինք, իսկ տա­րին մի­աս­նա­բար քա­նի մը գոր­ծու­նէ­ու­թիւն կը կա­տա­րէ­ինք:

1971-ին, Տիթ­րոյ­թի մէջ, Հիւ­սի­սա­յին Ամե­րի­կա­յի Արե­ւել­եան եւ Արեւմտ­եան շրջան­նե­րու մէջ գոր­ծող Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րը իրա­րու մի­ա­ցան եւ կազմ­ուե­ցաւ Հիւ­սի­սա­յին Ամե­րի­կա­յի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րու Միու­թիւն, որուն ատե­նա­պե­տու­թիւնը հեր­թա­բար չորս ան­գամ ան­ձիս վստահ­ուե­ցաւ 1974-76, 1986-88,1988-2000, եւ 2000-2002ին:

1978ին, աշ­խար­հի տա­րած­քին գոր­ծող Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րը միու­թեան անու­նը որ­դեգ­րե­ցին Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րու Հա­մաշ­խար­հա­յին Խոր­հուրդ: Որուն մէջ կը ներ­փակ­ուին հինգ միու­թիւն­ներ, եւ եր­կու կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ որոնք հե­տեւ­եալ­ներն են.-Հիւ­սիւ­սա­յին Ամե­րի­կա­յի, Ֆրան­սա­յի, Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի, Հա­յաս­տա­նի եւ Եւ­րո­պա-Աս­իա­յի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րու Միու­թիւն­ներ: Եւ­րո­պա-Աս­իա ըսե­լով կը հասկ­նանք այն եր­կիր­նե­րը, որոնք 1991-ին Խորհր­դա­յին Վար­չա­կար­գի փլու­զու­մէն ետք ան­կա­խու­թիւն ստա­ցան, Վրաս­տան, Աբ­խազ­իա եւ քա­նի մը այլ եր­կիր­ներ թէ­եւ թիւով մեծ չեն, սա­կայն միու­թիւն մը կազ­մե­ցին: Առա­ւել, Հիւ­սի­սա­յին Ամե­րի­կա­յի Հայ Աւե­տա­րան­չա­կան Եկե­ղե­ցի­նե­րու Ըն­կե­րակ­ցու­թիւնը եւ Փի­լի­պոս­եան Հիմ­նար­կը:

Ստե­փան Փի­լի­պոս­եան մե­ծա­հա­րուստ հայ մը, տա­րի­ներ առաջ քա­նի մը միլի­ոն տո­լար կտակ դրաւ ու հիմ­նարկ մը հաս­տա­տեց, օգ­նե­լու հա­մար Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րէն դուրս գտնուող Հայ Աւե­տա­րա­նական Եկե­ղե­ցի­նե­րու, Մեր­ձա­ւոր Արե­ւել­քի, Ֆրան­սա­յի, Հա­յաս­տա­նի եւ Եւ­րո­պա-Աս­իա­յի: Մին­չեւ օրս նիւ­թա­պէս կ՛օ­ժան­դա­կէ այդ Եկե­ղե­ցի­նե­րուն կա­րիք­նե­րուն: Որուն նա­խա­գա­հու­թիւնը վա­րե­ցի հեր­թա­բար 1987-90, 2000-2002: Իսկ 2003-էն ի վեր Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Հա­մա­շխար­հա­յին Խոր­հուրդի գոր­ծա­դիր տնօ­րէ­նի պաշ­տօ­նը կը վա­րեմ:

 

Հ.­- Որ­պէս հո­գե­ւոր հո­վիւ, ին՞չ մա­կար­դա­կի վրայ եղած են ձեր յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը գա­ղու­թիս մէջ գոր­ծող Ս. Յով­հա­ննէս Մկրտիչ, Ս. Սար­գիս Հայց. Առա­քե­լա­կան եւ Ս. Վար­դան Հայ Կա­թո­ղի­կէ Եկե­ղե­ցի­նե­րու հո­գե­ւոր հո­վիւ­նե­րու եւ հա­մայն­քին հետ:

Պ.- Փառք կու տամ Աստու­ծոյ, աս­կից առաջ տար­բեր գա­ղու­թի մէջ որ ծա­ռա­յած եմ, ( Էքիւմ­ե­նա­կան ) փո­խա­դարձ հաս­կա­ցո­ղու­թեամբ, հա­մե­րաշխ գոր­ծակ­ցու­թիւն ու­նե­ցած եմ Հայ յա­րան­ուա­նու­թեանց եկե­ղե­ցի­նե­րու հո­գե­ւոր հովիւ­նե­րուն եւ հա­մայն­քին հետ:

1975ին երբ ստանձ­նե­ցի Մեծն Տիթ­րոյ­թի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ հո­վու­թիւնը, նոյն ոգի­ով ու­զե­ցի գոր­ծակ­ցիլ գա­ղու­թին մէջ գոր­ծող բո­լոր Հայ Եկե­ղե­ցի­նե­րու հետ: Ցաւ ի սրտի Ս. Յով­հան­նէս Մկրտիչ Եկե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր հովիւին հետ մեր գոր­ծակ­ցու­թիւնը եղաւ սահ­մա­նա­փակ: Հա­կա­ռակ որ Ս. Յով­հա­ննէս Մկրտիչ Եկե­ղեց­ւոյ հո­գա­բար­ձու­թեան, եւ տեղ­ւոյն Հ.Բ.Ը.Մ.ի  նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ քա­նի մը ան­գամ դա­սա­խօ­սե­ցի եկե­ղեց­ւոյ յա­րա­կից սրա­հին մէջ:

Իսկ Ս. Սար­գիս Հայց. Առա­քե­լա­կան, եւ Ս. Վար­դան Հայ Կա­թո­ղի­կէ Եկե­ղե­ցի­նե­րու հո­գե­ւոր հայ­րե­րու Արժպ. Դոկտ. Տ. Կո­րիւն Աւգ. Քհնյ. Շրիգ­եա­նի, եւ Գրպծ. Հայր Յով­սէփ Գա­լաճ­եա­նի հետ մեր գոր­ծակ­ցու­թիւնը եղաւ սի­րա­լիր, հա­մե­րաշխ եւ փո­խա­դարձ հաս­կա­ցո­ղու­թեամբ: 1990-ին հե­տե­ւո­ղա­կան աշ­խա­տան­քէ ետք, չորս եկե­ղե­ցինե­րը յա­ջո­ղե­ցանք մի­աս­նա­բար կազ­մա­կեր­պել Սուրբ Գրքի սեր­տո­ղու­թիւնը, հեր­թա­կան շար­քով իւ­րա­քան­չիւր ամիս եկե­ղեցիի մը մէջ տե­ղի կ՛ու­նե­նար Սուրբ Գր­քի սեր­տո­ղու­թիւնը: Սա­կայն, դժբախ­տա­բար միայն եր­կու տար­ուայ կեանք ու­նե­ցաւ:

 

Հ.- Հանգս­տեան կոչ­ուե­լէ ետք, ին՞չ­պէս կանց­նէք ձեր ժա­մե­րը, եւ ի՞նչ աշ­խա­տանք կը կա­տա­րէք Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ բնա­գա­ւա­ռին մէջ

Պ.- Ինձ հա­մար հանգստ­եան կոչ­ուիլ չկայ: Ներ­կա­յիս շատ աւե­լի կ՛աշ­խա­տիմ քան նա­խա­պէս: Հանգս­տեան կոչ­ուե­լէ ետք, շա­րու­նա­կե­ցի Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Հա­մաշ­խար­հա­յին Խոր­հուր­դի գոր­ծա­դիր տնօ­րէ­նի աշ­խա­տան­քը: Եւ այդ պատ­ճա­ռով աւե­լի առի­թը ու­նե­ցայ ճամ­բոր­դու­թիւն­ներ կա­տա­րել, Հա­յաս­տան, Եւ­րո­պա, Մի­ջին Արե­ւելք եւ հե­ռա­ւոր Աւստ­րալ­իա: Ասի­կա բա­ւա­կան գոր­ծօն պա­հեց զիս եւ տա­կա­ւին կը պա­հէ: Բա­ւա­կան լայ­նա­տա­րած գործ մըն է, 150 եկե­ղե­ցի­նե­րու պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւն, ամէն օր թղթակ­ցու­թիւն, ելեկտ­րո­նա­յին նա­մա­կագ­րու­թիւն եւ հե­ռա­ձայն­ներ, որոնք զիս բա­ւա­կան զբաղ կը պա­հեն: Այս ծա­ռա­յու­թիւնը տա­րի­նե­րէ ի վեր առանց նիւ­թա­կան ակն­կա­լու­թեան, նուի­րու­մով ու պար­տա­ճա­նաչ գի­տակ­ցու­թեամբ կը կա­տա­րեմ, ի փառս Աս­տու­ծոյ եւ ի ծաղ­կու­մին Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Հա­մաշ­խար­հա­յին Եկե­ղե­ցի­նե­րու Խոր­հուրդի:

 

Հ.- Որ­պէս հո­գե­ւո­րա­կան եւ մտա­ւո­րա­կան, քա­նի՞ գիր­քեր կրցած էք հե­ղի­նա­կել եւ ի լոյս ըն­ծա­յել. ար­դե­՞օք որո­շած էք Հո­գե­ւոր գրա­կա­նու­թեան աս­պա­րէ­զէն ան­կախ, ազ­գա­յին հար­ցե­րը յու­զող նիւ­թե­րու մա­սին գրել:

Պ.- Մին­չեւ օրս հե­ղի­նա­կած եւ ի լոյս ըն­ծա­յած եմ 34 գիր­քեր: Ներ­կա­յիս 35-րդ գրքին վրայ կ՛աշ­խա­տիմ: Անգ­լե­րէն բա­ժի­նը աւար­տե­լու հա­մար քա­նի մը յօդ­ուած­ներ մնա­ցած է : Իսկ Հա­յե­րէն բա­ժի­նին վրայ կ՛աշ­խա­տիմ, կը յու­սամ շու­տով զայն եւս իր աւար­տին հասց­նել, եթէ ոչ գէթ, յա­ռա­ջի­կայ տար­ուայ սկիզ­բը ի լոյս ըն­ծա­յել:

Ազ­գա­յին յու­զող հար­ցե­րը, յօդ­ուած­նե­րով միշտ ներ­մու­ծած եմ հե­ղի­նա­կած գրքե­րուս մէջ: Այս նոր գրքին մէջ եւս մեզ հե­տաքրք­րող, եւ յու­զող հար­ցե­րու մա­սին կը պատ­րա­ստեմ յօդ­ուած­ներ: Այ­սօր նոր աւար­տե­ցի յօդ­ուած մը Հա­յաս­տա­նի մա­սին, Ին՞չ են մեր ակն­կա­լու­թիւն­նե­րը Մայր Հայ­րե­նի­քէն: Որուն մէջ կ՛անդ­րա­դառ­նամ Հա­յաս­տա­նի մէջ տե­ղի ու­նե­ցող զեղ­ծա­րա­րու­թիւն­նե­րուն, որոնք տա­կա­ւին կը շա­րու­նակ­ուին: Ար­տա­գաղ­թը. Հայ իգա­կան սե­ռի բա­րո­յա­կան մա­կար­դա­կը, մարդ­կայ­նա­կան, որը ան­վա­յել է, ուր հարց կու տամ ըսե­լով.-Արդ­եօք լու­ծում կա՞յ այս հար­ցե­րուն: Գի­տեմ թէ դժուար հար­ցեր են: Բայց առա­ւե­լա­բար այս հար­ցե­րը առաջ­նոր­դու­թեան հետ կապ ու­նին: Մենք որ­պէս Հայ ժո­ղո­վուրդ աս­կէ շատ աւե­լի դժուար պայ­ման­նե­րու մէ­ջէն ան­ցած ենք: Բայց մեր ազ­գը իր բա­րո­յա­կան գի­տակ­ցու­թիւնը պա­հած է, շնոր­հիւ Հայ ըն­տա­նի­քի տոհ­միկ աւան­դու­թիւն­նե­րուն ու ար­ժէք­նե­րուն, եւ Ս. Գրա­յին հաս­կա­ցո­ղու­թեան եւ այլն:

Եթէ փո­փո­խու­թիւն մը պի­տի ըլ­լայ, հո­գե­ւոր եւ քա­ղա­քա­կան առաջ­նորդ­նե­րէն պէտք է սկսի: Հա­յաս­տան ամե­նէն աւե­լի հո­գե­ւոր լու­սա­ւո­րու­թեան պէտք ու­նի:

Ասոնք լուրջ հար­ցեր են: Ան­շուշտ կան նա­եւ ու­րիշ ազ­գա­յին հար­ցեր, որոնց մա­սին յա­ճախ կը գրեմ:

Ան­ջա­տա­բար առ հա­սա­րակ աշ­խա­տա­սի­րու­թեամբ կը հե­տաքրքր­ուիմ: Տիթ­րոյթ հաս­տատ­ուե­լէ ետք, հո­գե­ւոր ծա­ռա­յու­թեան առըն­թեր, 1976-2006 դա­սա­խօ­սե­ցի Lawrence Technological University հա­մալ­սա­րա­նի մէջ, իսկ 1985- 89-ին University of Michigan հա­մալ­սա­րան­նե­րու մէջ, իւ­րա­քան­չիւր կի­սամ­եա­կին կը դա­սաւան­դէի եր­կու կամ երեք դա­սեր, այդ դա­սե­րը առ­հա­սա­րակ եղած են կրօն­քի մա­սին, կրօն­քի պատ­մու­թեան մա­սին, տար­բեր կրօնք­նե­րու մա­սին, Ս. Գիր­քը որ­պէս գրա­կա­նու­թիւն, եկե­ղե­ցա­կան պատ­մու­թիւն եւ բա­րո­յա­գի­տու­թիւն: Մինչ այդ գիր­քերս ալ հե­ղի­նա­կե­ցի որոնք լոյս տե­սան: Սոյն դա­սա­նիւ­թե­րը ես ներ­մու­ծե­ցի հա­մալ­սա­րան­նե­րու դա­սըն­թացք­նե­րուն մէջ, եւ հե­ղի­նա­կած գիր­քերս մին­չեւ օրս որ­պէս դա­սա­գիրք կը գոր­ծած­ուին վեց հա­մալ­սա­րան­նե­րու մէջ:

 

Հ.- Որ­պէս Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղե­ցինե­րու Հա­մաշ­խար­հա­յին Խոր­հուր­դի ատե­նա­պետ եւ ղե­կա­վար ի՞նչ կը մտա­ծէք Մեծ Եղեռ­նի ոգե­կոչ­ման հա­րիւ­րամ­եա­կին մա­սին, հա­մազ­գա­յին մա­կար­դա­կովեւ գա­ղու­թի ազ­գա­յին կեան­քէն ներս:

Պ.- Ար­դէն իսկ կը գտնուինք  Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100-ամ­եա­կի սե­մին: Մեր առ­ջեւ ու­նինք դժուար ու եր­կար ճամ­բայ մը, մենք պար­տա­ւոր ենք  մեր առ­ջեւ գտնուող այդ դժուար գոր­ծը գլուխ հա­նել, Հա­յաս­տան, Ար­ցախ եւ Սփիւռք գոր­ծակ­ցա­բար յա­ռա­ջի­կա­յին պատ­րաս­տեն սերտ­ուած ծրա­գիր, մի­ջազ­գա­յին օրէնք­նե­րու լոյ­սին տակ ար­ժե­ւո­րե­լու եւ յստակ նպա­տա­կով, մաս­նա­գի­տա­կան քննար­կում­նե­րու ճամ­բով, Մի­աց­եալ Ազ­գե­րու Կազ­մա­կեր­պու­թեան որ­դեգ­րած Ցե­ղաս­պա­նու­թեան Ուխ­տագ­րի, Մարդ­կա­յին Իրա­ւանց Յանձ­նա­խում­բե­րու որո­շում­նե­րով Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը եւ հա­տու­ցու­մը ներ­կա­յաց­նե­լու մի­ջազ­գա­յին ըն­տա­նի­քին:

Բնա­կա­նա­բար, Հա­յաս­տա­նի հան­րա­պե­տու­թիւնը կա­րե­ւոր դեր ու­նի կա­տա­րե­լիք այս ուղ­ղու­թեամբ: Թէ­եւ անց­եա­լին Հա­յաս­տա­նի հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գա­հին գլխա­ւո­րու­թեամբ, եւ մաս­նակ­ցու­թեամբ Ս. Էջմ­ի­ած­նի Գա­րե­գին Բ.-ի եւ Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Կա­թո­ղի­կոս Արամ Ա.ի, Հայ Կա­թո­ղի­կէ Կա­թո­ղի­կոս-Պատր­ի­ար­քի, Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան Եկե­ղեց­ւոյ, Կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու, Միու­թիւն­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րու, գիտ­նա­կան­նե­րու եւ պատ­մա­բան­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ Երե­ւա­նի մէջ գու­մար­ուե­ցաւ ժո­ղով մը: Ժո­ղո­վին ըն­թաց­քին որ­դեգր­ուե­ցաւ գոր­ծու­նէ­ու­թեան յստակ ծրա­գիր մը: Դժբախ­տա­բար մին­չեւ օրս այդ մա­սին ոե­ւէ գոր­ծուղ­ղե­ցոյց մը չէ ղրկուած Սփիւռ­քի գա­ղութ­նե­րուն:

Ան­կեղծ ըլ­լա­լու հա­մար` Մե­ծի Տանն Կի­լի­կիոյ Կա­թո­ղի­կո­սու­թիւնը, Մայ­րա­վան­քին մէջ 23-26 Փետր­ուար 2012-ին, կազ­մա­կեր­պեց մի­ջազ­գա­յին հա­մա­գու­մար մը` Հայ­կա­կան Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը` Ճա­նա­չու­մէն Հա­տու­ցում թե­մա­յով:

Արամ Ա. Կա­թո­ղի­կո­սի հո­վա­նա­ւո­րու­թեամբ եւ գլխա­ւո­րու­թեամբ: Հա­մա­գու­մա­րին մաս­նակ­ցե­ցան օրէն­քի երե­սուն օտար մաս­նա­գէտ­ներ, մի­ջազ­գա­յին դա­տա­կան ատ­եան­նե­րու դա­տա­ւոր­ներ, պե­տա­կան երես­փո­խան­ներ, Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ու 20-րդ դա­րու Օս­ման­եան կայս­րու­թեան պատ­մու­թեան ծա­նօթ ան­ձեր եւ Հայ Դա­տի մար­մին­նե­րու ներ­կա­յաց­ուցիչ­ներ: Հա­մա­գու­մա­րը իր տե­սա­կէ­տով եզա­կի նա­խա­ձեռ­նու­թիւն մըն էր Հայ Դա­տի պա­հան­ջա­տի­րու­թեան աշ­խա­տանք­նե­րու հե­ռան­կա­րով:

Բնա­կա­նա­բար Սփիւռ­քի գա­ղութ­նե­րու մէջ, նոյն­պէս Տի­թրոյ­թի ազ­գա­յին կեան­քէն ներս, Եղեռ­նի ոգե­կոչ­ման 100-ի, առի­թով պէտք է կազմ­ուի Մի­աց­եալ Յանձ­նա­խումբ մը: Որ­պէս­զի ծրագ­րէն ու երի­տա­սար­դու­թիւնը մաս­նա­կից դարձ­նեն քա­րոզ­չա­կան եւ քա­ղա­քա­կան գոր­ծին: Կազ­մա­կեր­պեն եւ հրա­ւի­րեն օտար եւ հայ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­ներ, պատ­մա­բան­ներ, երկ­լե­զուով կրօն-ազգա­յին դա­սա­խօ­սու­թիւն­ներ, դաստ­ի­ա­րա­կե­լու եւ քա­ղա­քա­կա­նաց­նե­լու հա­մալ­սա­րա­նա­ւարտ երի­տա­սարդ տար­րը, որոնք յա­ռա­ջի­կա­յին պի­տի ստանձ­նեն այս գա­ղու­թի ղե­կա­վա­րու­թիւնը:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles