ԿԱ­ՌԱ­ՎԱ­ՐԱ­ԿԱՆ ՀԵՐ­ԹԱ­ԿԱՆ ԱՆԱԿՆ­ԿԱ­ԼԸ

0 0
Read Time:10 Minute, 2 Second

p16  k  ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀՊԱԶԵԱՆ

2014 թուա­կա­նի Յուն­ուա­րի 30-ի նիս­տում, այլ որո­շում­նե­րի կող­քին, Հ.Հ. կա­ռա­վա­րու­թիւնը հա­ւա­նու­թեան է ար­ժա­նաց­րել Սե­ւա­նայ լճի  կեն­սո­լոր­տա­յին հա­մա­կար­գի վե­րա­կանգն­ման, պահ­պան­ման, վե­րար­տադր­ման եւ օգ­տա­գործ­ման մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի տա­րե­կան ու հա­մա­լիր ծրագ­րե­րը հաս­տա­տե­լու մա­սին օրէն­քում փո­փո­խու­թիւն­ներ կա­տա­րե­լու  նա­խա­գի­ծը: Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի կող­մից կա­ռա­վա­րու­թեան այս նա­խագ­ծին օրէն­քի ուժ հա­ղոր­դե­լու պա­րա­գա­յում  մին­չեւ 2019 թուա­կա­նի Յուն­ուա­րի 1-ը Սե­ւա­նայ լճից տա­րե­կան բաց կը թողն­ուի մին­չեւ  240 մլն խո­րա­նարդ մեթր ջուր: Ըստ պաշ­տօ­նա­կան հիմ­նա­ւոր­ման` այս ըն­թաց­քում կը լուծ­ուի Սեւ­ջուր գե­տի եւ Արա­րատ­եան դաշ­տա­վայ­րի ստոր­գետն­եայ աւա­զա­նի սա­կա­ւաջ­րու­թեան խնդի­րը եւ կ՛իրա­կա­նաց­ուեն առաջ­նա­հերթ ջրամ­բա­րա­շի­նու­թեան մի­ջո­ցա­ռում­ներ:

Ըստ նոյն պաշ­տօ­նա­կան տե­ղե­կա­տուու­թեան` վար­չա­պե­տը որոշ­ման առի­թով  ասել է, թէ հար­ցը պէտք է պատ­շաճ ձե­ւով ներ­կա­յաց­նել  զանգ­ուա­ծա­յին լրատ­ուա­մի­ջոց­նե­րին.Սա նուրբ թե­մա է եւ հաս­կա­նա­լի է, որ հե­տաքրք­րե­լու է բազ­մա­թիւ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի: Անհ­րա­ժեշտ է ման­րակր­կիտ այդ ամէ­նը բա­ցատ­րել:p16 lake_sevan_ecology

Վար­չա­պե­տի  խօս­քը  կա­րե­լի է հաս­կա­նալ  նա­եւ այս կերպ. խնդրի առն­չու­թեամբ, ամե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ,   հեր­թա­կան  ան­գամ հա­սա­րա­կա­կան դժգո­հու­թիւն եւ ընդվ­զում կ՛առա­ջա­նայ, հե­տե­ւա­բար` անհ­րա­ժեշտ է  կազ­մա­կեր­պել հա­մա­պա­տաս­խան քա­րոզ­չա­կան դի­մա­կա­յու­թիւն:

Յի­շեց­նենք,  որ 2002 թուա­կա­նի Յուն­ուա­րի 1-ից գոր­ծող վե­րոնշ­եալ օրէն­քի հա­մա­ձայն‘ սահ­ման­ուել է, որ ոռոգ­ման  նպա­տա­կով  իւ­րա­քան­չիւր տա­րի Սե­ւա­նայ լճից թոյ­լատր­ւում է բաց թող­նել մին­չեւ 170 մլն խո­րա­նարդ մեթր ջուր: Ժա­մա­նա­կին այս որո­շու­մը  կա­յաց­ուել էր`  կան­խե­լու հա­մար  երկ­րի քաղց­րա­համ ջրի  գլխա­ւոր շտե­մա­րա­նի անխ­նայ ու կա­մա­յա­կան շա­հա­գոր­ծու­մը: Բնա­պահ­պա­նա­կան ու շատ աւե­լի մեծ նշա­նա­կու­թիւն ու­նե­ցող լճի դան­դաղ վե­րա­կանգն­ման  նպա­տա­կով: Սե­ւա­նը ճահ­ճա­ցու­մից փրկե­լու,  բնա­կան անհ­րա­ժեշտ կեն­սա­գոր­ծու­նէ­ու­թեան մա­կար­դա­կի հասց­նե­լու հա­մար, տու­եալ  օրէն­քի հա­մա­ձայն,  լճի մա­կար­դա­կը  կը բարձ­րա­նայ տա­րե­կան  22 սան­թի­մեթրով, եւ 2031 թուա­կա­նին, ընդ­հա­նուր հա­շուով, կ՛ապա­հով­ուի  անհ­րա­ժեշտ 6 մեթր բարձ­րաց­նե­լու խնդի­րը: Այդ ժա­մա­նակ Սե­ւա­նի մա­կար­դա­կը կը հաս­նի 1903,5 մեթր նի­շին: Վեր­ջին տա­րի­նե­րի  առատ տե­ղում­նե­րի ար­դիւն­քում հնա­րա­ւո­րու­թիւն ստեղծ­ուեց ոչ միայն ապա­հո­վե­լու տա­րե­կան  22 սան­թի­մեթր բարձ­րա­ցու­մը, այ­լեւ կու­տա­կե­լու աւե­լին, եւ հնա­րա­ւո­րու­թիւն ստեղծ­ուեց առա­ջադր­ուած նպա­տա­կին հաս­նել շատ աւե­լի վաղ: Այս­տեղ ահա շատ մար­դիկ, ով­քեր Սե­ւա­նը եւ նրա ափա­մերձ տա­րածք­նե­րը դարձ­րել էին սե­փա­կան եկամ­տի աղ­բիւր, իրա­րով ան­ցան: Բանն այն է, որ  լճի մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­ման հետ ջրի  մէջ յայտն­ուե­լու հե­ռան­կա­րի առ­ջեւ են յայտն­ւում Սե­ւա­նի ափին կա­ռուց­ուած  4714 շի­նու­թիւն­նե­րը, որոն­ցից 481-ն  են   գրանց­ուած, իսկ մնա­ցա­ծը  անօ­րի­նա­կան  կ՛առոյց­նէր են, եւ, ի դէպ, սրանց  ապա­մոն­տաժ­ման դէպ­քում պե­տու­թիւնը  փոխ­հա­տու­ցում չի նա­խա­տե­սել:  Մի­ա­ժա­մա­նակ, թէ­եւ անհ­րա­ժեշտ նի­շի մօ­տա­ւո­րա­պէս կէսն է դե­ռեւս ապա­հով­ուած, սա­կայն ար­դէն շատ շի­նու­թիւն­ներ յայտն­ուել են ջրա­ծածկ լի­նե­լու վտան­գի առաջ, իսկ մօտ 450-ը ար­դէն իսկ ապա­մոն­տաժ­ուել են:

Եւ ահա վեր­ջին տա­րի­նե­րին  կա­ռա­վա­րու­թիւնը յա­ճա­խա­կի խորհր­դա­րան էր բե­րում հա­մա­պա­տաս­խան որո­շում­ներ` նա­խա­տես­ուած 170-ի փո­խա­րէն զգալի­օ­րէն աւե­լի մեծ քա­նակ  բաց թող­նե­լու առա­ջար­կով: Իհար­կէ, պատ­ճա­ռա­բա­նու­թիւնը միշտ լի­նում էր ոռոգ­ման ջրի սա­կա­ւու­թիւնը, երբ միւս կող­մից ակն­յայտ է  տե­ղում­նե­րի  մեծ քա­նա­կը: Իհար­կէ, ամէն ան­գամ բնա­պահ­պան­նե­րի,  հա­սա­րա­կայ­նու­թեան տար­բեր շեր­տե­րի մօտ այս քայ­լը դժգո­հու­թեան տե­ղիք էր տա­լիս, իսկ ընդ­դի­մու­թիւնը առա­ջար­կի դէմ պայ­քար էր ծա­ւա­լում խորհր­դա­րա­նում: Այս ան­գամ ար­դէն կա­ռա­վա­րու­թիւնը որո­շել է մի­ան­գա­մից խնդի­րը լու­ծել 5 տար­ուայ  հա­մար: Նախ` այդ դէպ­քում անհ­րա­ժեշտ չի լի­նի ամէն տա­րի նոյն գլխա­ցա­ւան­քի մէջ յայտն­ուելւ, միւս կող­մից`  տա­րէց­տա­րի հա­սա­րա­կա­կան ակ­տիւու­թեան նոր ալիք է հզօ­րա­նում, եւ  յայտ­նի չէ` հնա­րա­ւոր կը լի­նի՞ ամէն ան­գամ  գլուխ բե­րել հեր­թա­կան հա­կա­ժո­ղովր­դա­կան ծրա­գի­րը, թէ՞ ոչ:

Իհար­կէ, երբ Տիգ­րան Սարգս­եա­նի գլխա­ւո­րած կա­ռա­վա­րու­թիւնը մե­ծա­հա­րուստ­նե­րի շա­հե­րից բխող եւ հիմ­նա­կա­նում ժո­ղովր­դի հա­մար անըն­դու­նե­լի հեր­թա­կան  նա­խա­գիծն է բե­րում խորհր­դա­րան, նա կաս­կած չու­նի, որ այն ըն­դու­նե­լու  հա­մար խնդիր­ներ չեն առա­ջա­նայ: Չէ որ ընտ­րու­թիւն­նե­րի ժա­մա­նակ հա­րա­զատ թի­մը կաշ­ուից դուրս  է գա­լիս բա­ցար­ձակ մե­ծա­մաս­նու­թեան  ման­դատ­նե­րը ձեռք գցե­լու հա­մար:  Ան­շուշտ, եղել են դէպ­քեր, երբ այս կամ այն նա­խա­գի­ծը դժուա­րա­մարս է եղել նոյն  խորհր­դա­րա­նա­կան մե­ծա­մաս­նու­թեան հա­մար, եւ  նոյ­նիսկ ներ­կու­լի­սա­յին խօ­սակ­ցու­թիւն­ներ են եղել, թէ նա­խա­գի­ծը կը բա­րե­փոխ­ուի կամ առ­հա­սա­րակ դուրս կը բեր­ուի օրա­կար­գից: Յան­կարծ, սա­կայն,  նոյն  դէմ տրա­մադր­ուած­նե­րի տրա­մադ­րու­թիւնը գլխի­վայր շուռ է եկել եւ հէնց նրանք դար­ձել են իրենց իսկ հա­մար անըն­դու­նե­լի օրէնք­նե­րի կա­տա­ղի  պաշտ­պան­ներ: Այլ խօս­քով`  Տիգ­րան Սարգս­եա­նը առ այ­սօր խնդիր չի ու­նե­ցել  ցան­կա­լի օրէն­քը  խորհր­դա­րա­նում  ըն­դու­նել տա­լու հար­ցում: Վեր­ջին ժա­մա­նակ­նե­րում միայն, երբ իշ­խա­նու­թիւ­նից  դժգո­հու­թիւնը  ժո­ղովր­դի կո­կոր­դին է հա­սել, յատ­կա­պէս երի­տա­սարդ սե­րուն­դը քա­ղա­քաց­ի­ա­կան ակ­տիւու­թիւն է դրսե­ւո­րում, խորհր­դա­րա­նա­կան ընդ­դի­մու­թեան հետ հնա­րա­ւոր է դառ­նում  բո­ղո­քի ալիք բարձ­րաց­նել փո­ղոց­նե­րում ու հրա­պա­րակ­նե­րում: Սա էլ լրջօ­րէն ան­հանգս­տաց­նում է իշ­խա­նու­թեա­նը,  որ­քան էլ փոր­ձի ինք­նավս­տահ երե­ւալ:

Բայց, ինչ­պէս ասում են, կար­միր կո­վը կա­շին չի փո­խի, մա­նա­ւանդ, երբ մէջ­տե­ղում մեծ շա­հեր կան: Ար­դէն քա­նի տա­րի է` քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, բնա­պահ­պա­նա­կան եւ այլ բնոյ­թի անըն­դու­նե­լի  նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը,  աւե­լա­նա­լով եղած­նե­րի վրայ,  կար­ծես փոր­ձար­կում են հա­սա­րա­կու­թեան համ­բե­րու­թիւնը: Ահա եւ հնա­րա­ւոր հեր­թա­կան առի­թը: Եւ ինչ­պէս միշտ  բեր­ւում են բազ­մա­թիւ հիմ­նա­ւո­րում­ներ` քայլն ար­դա­րաց­նե­լու հա­մար: Ինչ­պէս եղել է նա­խորդ տա­րի­նե­րին: Մի­ա­ժա­մա­նակ նշւում են այն մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը, որոնք ձեռ­նարկ­ուե­լու են, որ­պէս­զի 2019 թուա­կա­նից  ապա­հով­ուի  ոռոգ­ման հա­մար անհ­րա­ժեշտ ջրա­քա­նակ (նոր ջրամ­բար­նե­րի կա­ռու­ցում, պոմ­պա­կա­յան­նե­րի ու ջրա­տար հա­մա­կար­գե­րի վե­րա­նո­րո­գում ու նո­րե­րի կա­ռու­ցում եւ այլն): Այս­պի­սի խոս­տում­ներ տրուել են նա­եւ ան­ցած տա­րի­նե­րին, իսկ  2001 թուա­կա­նին ըն­դուն­ուածՍե­ւա­նայ լճի  էկո­հա­մա­կար­գի վե­րա­կանգն­ման, պահ­պան­ման, վե­րար­տադր­ման եւ օգ­տա­գործ­ման մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի տա­րե­կան ու հա­մա­լիր ծրագ­րե­րը հաս­տա­տե­լու մա­սին  օրէն­քում ար­ձա­նագր­ուած է այդ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ծրա­գիրն ու ժա­մա­նա­կա­ցոյ­ցը: Ել­նե­լով դա­ռը փոր­ձից` քիչ հա­ւա­նա­կան է, որ առա­ջի­կայ հինգ տա­րում խնդի­րը կը լուծ­ուի, բայց հա­ւա­նա­բար կա­ռա­վա­րու­թեա­նը դա չի մտա­հո­գում, որով­հե­տեւ այդ ժա­մա­նակ  իրենց ժամ­կէտն աւարտ­ուած կը լի­նի:

Վեր­ջում աւե­լաց­նենք, որ նոր  ծրագ­րում աս­ւում է նա­եւ. Ծրագ­րի իրա­կա­նաց­ման ըն­թաց­քում առ­կայ են Սե­ւա­նայ լճի ջրա­յին բա­ցա­սա­կան հաշ­ուեկշ­ռի հնա­րա­ւոր վտանգ­ներ: Սրան էլ աւե­լաց­նենք, որ, օրի­նակ, հէնց այս տա­րի, 22 սան­թի­մեթ­րի փո­խա­րէն ապա­հով­ուել է ջրի մա­կար­դա­կի 9 սան­թի­մեթր բարձ­րա­ցում: Ստաց­ւում է,  որ առանց օրէն­քի փո­փո­խու­թեան էլ  կա­ռա­վա­րու­թիւնը չի կա­տա­րում նոյն օրէն­քով սահ­ման­ուած պար­տա­կա­նու­թիւնը: Տե­սէք, սա­կայն, որ նա փրփու­րը բե­րա­նին, պնա­կա­լէզ­նե­րի թի­մի փաս­տա­բա­նու­թեամբ,  փոր­ձում է հա­ւաստ­ի­աց­նել, թէ տաս­նամ­եակ­ներ անց, որ­պէս կեն­սա­թո­շակ, մարդ­կանց  կը վե­րա­դարձ­նեն նրան­ցից այ­սօր պա­հուող գու­մար­նե­րը: Ինչ կայ որ` ոչ առա­ջին խոս­տումն է, ոչ` վեր­ջին: Կա­րե­ւո­րը, որ հաշ­ուե­տուու­թիւն տաս ինքդ քեզ եւ վստահ լի­նես պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւ­նից խու­սա­փե­լու հար­ցում:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles