Ի՞ՆՉ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՐԺԷՔ ՈՒՆԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՌՉԱԿԱԳԻՐԸ

0 0
Read Time:3 Minute, 47 Second

100eԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

(յապաւումով)

 

Յունուար 30-ին հրապարակուեց Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցի համահայկական հռչակագիրը, որը, ինչպէս դրանից առաջ Հ.Հ. նախագահ Սերժ Սարգսեանն էր տեղեկացրել, առաջիկայում հրապարակուելու է 7 լեզուներով:

Հռչակագրի ընդունումը զուտ խորհրդանշական նշանակութիւն չունէր եւ, դատելով թէ՛ ինքնին միասնական տեքստի ընդունման փաստից եւ թէ՛ դրա բովանդակային հիմնական կէտերից, նախանշում է որոշակի քաղաքական եւ իրաւական գործընթացներ եւ այն հիմնական ուղղութիւնները, որոնցմով առաջ է տարուելու Ցեղասպանութեան միջազգայնօրէն ճանաչման, դրա հետեւանքների վերացման եւ արդար փոխհատուցման հասնելու ամբողջական գործընթացը: Նախ` հռչակագիրը որեւէ առանձին վերցրած հայկական կազմակերպութեան, շրջանակի “սեփականութիւնը” չէ: Հաղորդագրութեան մշակմանը մասնակցել են թէ՛ Հայաստանը եւ Արցախը` պետական մակարդակով եւ թէ՛ Սփիւռքը` իր բազմաթիւ հասարակական-քաղաքական, եկեղեցական, մշակութային շերտերով: Այն ազգային միասնականութեան բացառիկ դրսեւորում է, որի նշանակութիւնը դժուար է թերագնահատել, յատկապէս` Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններում ամբողջական վստահութեան մթնոլորտի ձեւաւորման տեսանկիւնից: Այդ վստահութիւնը զգալիօրէն խաթարուել էր հայ-թրքական յարաբերութիւնները կարգաւորելու մասին` Հոկտեմբեր 2009-ին, Ցիւրիխում հայ-թրքական երկու արձանագրութիւնների ստորագրման պատճառով: Հռչակագիրը վկայութիւնն է այն բանի, որ արձանագրութիւնների վրայ, Սփիւռքը Հայաստանից օտարելու` թրքական քաղաքականութիւնը փաստացի ձախողուել է, յատկապէս` եթէ նկատի ունենանք, որ Հռչակագրում առանձնայատուկ կերպով ընդգծւում է Ցեղասպանութեան միջազգայնօրէն ճանաչմանը, դրանից բխող հետեւանքների վերացմանը հասնելու հարցում Հայաստանի յանձնառութիւնը, ինչը երբեւէ այսպիսի կոնկրէտութեամբ եւ սրութեամբ չի արտայայտուել` որպէս արտաքին քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւն եւ թիրախ:

Սակայն պետականօրէն Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացին հետամուտ լինելու յանձնառութեան ստանձնումը յստակօրէն առաջ է բերում նոյն հայ-թրքական արձանագրութիւնները դեռեւս Ազգային Ժողովի նստաշրջանի օրակարգում պահելու հարցը: Հռչակագիրն իր բովանդակութեամբ, յատկապէս` Թուրքիայի ներկայիս վարչակարգի` նրա ներկայիս ուրացման քաղաքականութեամբ Ցեղասպանութիւնն արդարացնելու եւ շարունակելու համար քննադատութեան խտացուածութեամբ, ուղղակիօրէն հակասութեան մէջ է մտնում այդ արձանագրութիւնների հետ: Յիշեցնենք, որ դրանցում խօսքը գնում է ոչ թէ Ցեղասպանութեան, այլ ,պատմականե իրողութիւնների եւ դրանք պատմաբաններից կազմուած յանձնաժողովի քննութեանը թողնելու, այսինքն` Ցեղասպանութեան լինելիութիւնը դեռեւս կասկածի տակ առնելու մասին:   Մինչդեռ Հռչակագրում Ցեղասպանութիւնը կատարուած փաստի, անառարկելի պատմական ճշմարտութեան նշանակութիւն ունի եւ ենթակայ չէ քննարկման: Հետեւաբար` հռչակագիրն ընդունելուց յետոյ պաշտօնական Երեւանը ստիպուած է յստակ վերաբերմունք դրսեւորել այդ արձանագրութիւնների եւ դրանք վաւերացնելու հնարաւոր հեռանկարի նկատմամբ: Իրականում հէնց այդ կէտում է որոշուելու` հայաստանեան իշխանութիւնների համար այս հռչակագրի ընդունումը, դրանով Թուրքիոյ նկատմամբ քննադատութեան սրումը արձանագութիւններից հրաժարման նախադրեա՞լ է, թէ՞, այնուամենայնիւ, դրանք վաւերացնելու համար Անգարայի վրայ ճնշումներ գործադրելու միջոց: Հռչակագրի ամենակարեւոր կէտերից մէկը վեցերորդն է, որում խօսւում է Հայոց Ցեղասպանութեան փաստի համաշխարհային ճանաչման հասնելու եւ Ցեղասպանութեան հետեւանքների յաղթահարման նպատակով իրաւական պահանջների թղթածրար նախապատրաստելու մասին: Սա նշանակում է, որ խնդիրը զուտ բարոյական եւ քաղաքական հարթութիւնից տեղափոխւում է իրաւական հետապնդման հարթութիւն, որը համազգային մակարդակով շատ լուրջ մասնագիտական ներուժ կենտրոնացնելու եւ հետեւողականութիւն դրսեւորելու խնդիր է առաջադրում: Հռչակագրից պարզ է դառնում, որ ընթացքը իրականացուելու է երեք մակարդակով` անհատական, համայնքային եւ համազգային:

Անհատական պահանջների հարթութիւնում գործընթացն արդէն վաղուց սկսուած է` Թուրքիայում ունեցած եւ նախնիների կողմից բռնի կերպով թողած սեփականութեան, բանկային միջոցների նկատմամբ իրաւունքների վերականգնման, փոխհատուցման նպատակով անհատական նախաձեռնութիւններով դատական հայցերի ներկայացման միջոցով: Այս գծով կարելի է դիտարկել նաեւ նախորդ տարի Թուրքիային Էջմիածնի եւ Կիլիկիոյ հայկական կաթողիկոսների կողմից եկեղեցապատկան կալուածքները վերադարձնելու համատեղ պահանջի ներկայացումը, որի ուղղութեամբ դատավարութիւն սկսելու մտադրութեան մասին աւելի ուշ առանձին յայտարարեց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսը:

Սակայն թէ յստակ ի՞նչ է ընկալւում “համայնքային եւ համազգային” մակարդակներով պահանջներ ասուածի ներքոյ, թերեւս, յաւելեալ պարզաբանման կարիք ունի: Ի դէպ, երէկ Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումները համակարգող պետական յանձնաժողովի հինգերորդ նիստում ելոյթում նախագահ Սերժ Սարգսեանը մի աւելի ուշագրաւ դիտարկում արեց: ,ցեղասպանութեան հետեւանքների յաղթահարման մեր իրաւական պահանջները ներկայացնելու հայեցակարգը` անհատական, համայնքային եւ պետական մակարդակներով, արտացոլուելու է այս յանձնաժողովի որոշմամբ ձեւաւորուած եւ աշխատանքներն իրականացնող հայ իրաւաբանների յանձնախմբի կողմից պատրաստուող համապարփակ թղթածրարում”,- ասել էր նա: Ուշադրութիւն դարձնենք` փաստօրէն, այս գործընթացը հայեցակարգային հենք ունի, ինչը ենթադրում է քայլերի խիստ յստակացում, կազմաւորում եւ մարտավարութիւն, ինչը բացարձակապէս նոր մօտեցում է այս հարցում:

Երկրորդ` խօսելով հայեցակարգը երեք վերոնշեալ մակարդակներով ներկայացնելու մասին, “անհատականի” եւ ,համայնքայինիե կողքին նա խօսում է ոչ թէ ,համազգայինե-ի մասին, ինչպէս ձեւակերպուած է Հռչակագրում, այլ “պետականի”, որը բացարձակապէս այլ հարթութիւն է տեղափոխում խնդիրը: Որովհետեւ պետական մակարդակով իրաւական պրոցեսները կարող են լինել միմիայն Հայաստանի իրաւասութեան եւ պատասխանատուութեան դաշտում: Արդեօ՞ք սա նշանակում է, որ Հայաստանի կառավարութիւնը պաշտօնապէս սկսելու է որեւէ իրաւական գործընթաց Ցեղասպանութեան հետեւանքների վերացման ուղութեամբ: Այս հարցը եւս, լրացուցիչ մեկնաբանութեան կարիք ունի:   Երրորդ` թերեւս ամենակարեւոր ուղերձը, որ պարունակում է Հռչակագիրը, վերաբերում է ,1920 թուականի Օգոստոս 10-ի Սեւրի հաշտութեան պայմանագրի եւ 1920 թուականի Նոյեմբերի 22-ի` Միացեալ Նահանգների Նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի Իրաւարար վճռի դերը եւ նշանակութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքների յաղթահարման հարցում” արժեւորելուն: Թէեւ խօսքն ընդամէնը պատմական Հայաստանի տարածքի հանդէպ հայ ժողովրդի իրաւունքներն ամրագրող այդ իրաւական ակտերն արժեւորելուն է վերաբերում, ինչն արուել է մշտապէս, սակայն, դրանք Հռչակագրի մաս դարձնելով, փաստացի տողատակային մակարդակով առաջ է քաշւում 1921-ին Մոսկուայի եւ Կարսի պայմանագրերի իրաւազօրութիւնը կասկածի տակ դնելու հարցը օրակարգում պահելու խնդիրը: Ի դէպ, այս առումով եւս Հռչակագիրը հակասութեան մէջ է մտնում հայ-թրքական Ցիւրիխեան արձանագրութիւնների նպատակներին, որոնցով, ըստ էութեան, Երեւանը ճանաչում էր Հայաստան-Թուրքիա ներկայիս սահմանները:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles