ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ ՃԵՄԱԼ ՓԱՇԱՅԻ ԹՈՌՆԻԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ ԳԻՐՔԸ

0 0
Read Time:7 Minute, 20 Second

Hasan Cemal met students of the Faculty of Oriental Studies
ԵՐԵՒԱՆ.- Անցեալ շաբաթավերջին, Հայոց Ցեղասպանութիւնը իրագործողներէն մէկուն` Ճեմալ փաշայի թորան` Հասան Ճեմալը այցելեց Հայաստան, ներկայացնելու համար, հայերէնի թարգմանուած, Հայոց Ցեղասպանութեան մասին, իր գիրքը՝ «1915. -Հայոց Ցեղասպանութիւն»:
Այս առթիւ, Դեկտեմբեր 11-ին, տեղի ունեցաւ շնորհահանդէս «Մոսկուա» շարժապատկերի սրահին մէջ: Այս առթիւ, գիրքի թարգմանիչ Ռուբէն Մելքոնեան յայտարարեց, որ «Հրանդ Տինք» հիմնադրամը խեղաթիւրած է իր թարգմանութիւնը` ատիկա դարձնելով «թրքամէտ»: Ասոր կողքին, ներկաներ բողոքեցին, որ ոչ մէկ ձեւով կարելի եղած է հարցում ուղղել Ճեմալին, որ շրջապատուած էր իր «թիկնապահներով»:
Երեւանի Պետական համալսարանի Արեւելագիտութեան բաժանմունքին մէջ կազմակերպուած հանդիպման ընթացքին ուսանողները յստակ կերպով վերահաստատեցին իրենց պահանջատիրութիւնը՝ Հայոց Ցեղասպանութեան եւ հայկական պատմական հողերը վերադարձնելու հաստատակամութեան գծով:
Հանդիպումին սկիզբը Արեւելագիտութեան բաժանմունքի փոխղեկավար Ռուբէն Մելքոնեան, Հասան Ճեմալին յիշեցուց, որ հաւաքուածները եկած են ոչ թէ անոր ծափահարելու, այլ զիրենք յուզող հարցումներուն պատասխաններ ստանալու համար: «Թէպէտ ողջ հանդիպման ընթացքում թուրք լրագրող, գրող Հասան Ջեմալը պարբերաբար կրկնում էր, որ պատրաստ է պատասխանելու ցանկացած հարցի, այդուհանդերձ շատ դէպքում ակնյայտօրէն շրջանցում էր հարցի բուն պատասխանը՝ ինչ-ինչ թռուցիկ յայտարարութիւններ անելով, ինչը, բնականաբար, յարուցում էր երիտասարդների զայրոյթը», գրած է «Արմէնփրէս»ի թղթակիցը։ Ուսանողներէն մէկը ուզելով փոխանցել այն պատգամը, որ հայ վրիժառուները ահաբեկիչներ չեն, ինչպէս օր մը առաջ յայտարարած էր Ճեմալ, հանդիպման սկիզբը պարզած է պաստառ մը, որուն վրայ գրուած է թրքերէնով. «Բոլորս Նեմեսիս ենք, բոլորս Ծաղիկեան ենք»։

«Ես այսօր կը խօսիմ որպէս Հասան Ճեմալ, որպէս գրող: Ես պետութիւն չեմ: Սակայն եթէ ես ըլլայի Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը, ես նախ ներում կը հայցէի հայերէն, երկրորդ՝ կ՛ընդունէի Ցեղասպանութիւնը, երրորդ՝ դասագիրքերը կը վերաշարադրէի, չորրորդ՝ հայկական մշակոյթը, հայկական հետքերը նորէն ի ցոյց դնելու համար քայլերու կը ձեռնարկէի, հինգերորդ՝ բոլոր ուզողներուն Թուրքիոյ քաղաքացիութիւն կու տայի, վեցերորդ՝ կը նստէի եւ կը խօսէի փոխհատուցման մասին», յայտարարեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը իրագործողներէն Ճեմալ փաշայի թոռը` Հասան Ճեմալ, Հայաստան այցելութեան ընթացքին:
«Ես այսօր կը խօսիմ որպէս Հասան Ճեմալ, որպէս գրող: Ես պետութիւն չեմ: Սակայն եթէ ես ըլլայի Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը, ես նախ ներում կը հայցէի հայերէն, երկրորդ՝ կ՛ընդունէի Ցեղասպանութիւնը, երրորդ՝ դասագիրքերը կը վերաշարադրէի, չորրորդ՝ հայկական մշակոյթը, հայկական հետքերը նորէն ի ցոյց դնելու համար քայլերու կը ձեռնարկէի, հինգերորդ՝ բոլոր ուզողներուն Թուրքիոյ քաղաքացիութիւն կու տայի, վեցերորդ՝ կը նստէի եւ կը խօսէի փոխհատուցման մասին», յայտարարեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը իրագործողներէն Ճեմալ փաշայի թոռը` Հասան Ճեմալ, Հայաստան այցելութեան ընթացքին:

Անդրադառնալով փոխհատուցման խնդիրին՝ Հասան Ճեմալ սկիզբը խուսափեցաւ յստակ որեւէ պատասխան տալէ՝ նշելով, թէ ինք Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը չի ներկայացներ եւ որեւէ բան փոխհատուցելու լիազօրութիւններ չունի: Հանդիպման աւարտին միայն ան նշեց թէ եթէ ըլլար Թուրքիոյ ղեկավար, պատշաճօրէն պիտի ճանչնար Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ ներում պիտի հայցէր:
Ճեմալ իրեն ուղղուած հարցումներուն շեշտադրումներէն մեկնած ընդգծեց, որ եթէ Հայաստանի մէջ ուսանողները զինք կը քննադատեն այս կամ այն խնդիրը այլ ձեւով մեկնաբանելուն համար, ապա Թուրքիոյ մէջ եւս ինք քննադատութեան կ՛արժանանայ Ցեղասպանութեան մասին խօսելուն համար՝ կոչուելով «հայրենիքի դաւաճան»: Ան քանի մը անգամ կրկնեց հետեւեալ միտքը. «Եթէ ես կատարեմ այնպիսի յայտարարութիւններ, որոնցմով ձեզի հաճելի կը թուիմ, ատիկա խօսքի ազատութիւն չ՛ըլլար: Խօսքի ազատութիւնը այն է, երբ կ՛արտայայտեմ միտքեր, որոնք կրնան քեզի համար այդքան ալ հաճելի չըլլալ»:
Հանդիպման աւարտին խօսք առաւ նաեւ Ճեմալ փաշայի մահապատիժը կազմակերպած հայ վրիժառուներէն մէկուն՝ Արտաշէս Գէորգեանի թոռը՝ Արմէն Գէորգեան, որ շնորհակալութիւն յայտնեց Հասանին՝ Ցեղասպանութեան հարցին գծով իր դիրքորոշման համար: «Հայ-թուրքական յարաբերութիւնների մէջ ամենակարեւորը հաւատն է: Ես հաւատացի այս մարդուն, հաւատացի, որ նա ամէն բան անում է ի սրտէ եւ գիտակցաբար», նշեց Գէորգեան՝ կարեւոր նկատելով Ճեմալի ներդրումը Թուրքիոյ մէջ հայկական հարցին քննարկման գործին մէջ: Շեշտելով, որ կան հարցեր, որոնց գծով հայերուն եւ Հասան Ճեմալի կարծիքները չեն համընկնիր, այդուհանդերձ Գէորգեան ընդգծեց, որ խնդրին թշնամաբար մօտենալը ճիշդ չէ:
Դեկտեմբեր 12-ին, Երեւանի պետական համալսարանի արեւելագիտութեան բաժանմունքին մէջ անցեալ, տեղի ունեցած է հանդիպում թրքագիտութեան բաժանմունքի ուսանողներու եւ Հասան Ճեմալի միջեւ: Ճեմալ հարցումներուն պատասխանելու ատեն, նշեց, որ «Երեւան եկած է հայերուն հրաւէրով` Հայոց ցեղասպանութեան մասին իր գիրքը ներկայացնելու», այլ ոչ թէ ըսելու մեր լսել ուզածը: Ան նաեւ մէջբերած է անգլիացի գրող Ճորճ Օրուելի յայտնի խօսքը. «Ազատութիւնը այն է, երբ կրնաս ըսել այն, ինչ որ մարդիկ չեն ուզեր լսել»:
«Երկիր»-ի լրագրողը կրտսեր Ճեմալէն հետաքրքրուած է, թէ տրամաբանակա՞ն է, արդեօք, որ միայն գիրքը ներկայացնելու համար եկած է Երեւան, չէ՞ որ ատիկա կրնար ընել առանց Թուրքիայէն Հայաստան հասնելու` համացանցի միջոցով: «Ատոր փոխարէն ինչո՞ւ Հայաստան եկած էք եւ այսքան մարդու, թերեւս անկախ ձեզմէ, վէրքերը կը թարմացնէք` անոնց հարցումներուն չպատասխանելով», հարցուցած է «Երկիր»-ի լրագրողը: Ճեմալ իր ըսածին հակասած է` պնդելով, թէ զինք սխալ հասկցած են: «Գիրքին նախաբանին մէջ ես Օրուելի խօսքերը մէջբերած եմ, ատիկա չի նշանակեր, որ եկած եմ Երեւան` մարդոց ցաւերը թարմացնելու: Այս գիրքը գրած, այս կողքը ընտրած մարդը ինչպէ՞ս կրնայ նման բան ըսել: Տէ, ես խենթ չեմ: Ընդհակառակն` եկած եմ, որպէսզի անհատապէս ներդրում ունենամ ցաւերը ապաքինելու, զանոնք փակելու հարցին մէջ: Այլապէս, կը գրէի այս գիրքը եւ այլեւս չէի խօսեր, ինչպէս շատեր ինծի կ՛առաջարկեն: Կը կարծեմ` թիւրիմացութիւն եղած է, կամ ես լաւ չեմ կրցած արտայայտել միտքս: Ես առաջին մարդը չեմ, որ կ՛արտայայտուիմ Հայոց ցեղասպանութեան մասին, սակայն այս գիրքն է , որ առաջին անգամ կը տպուի «1915. Հայոց Ցեղասպանութիւն» անունով: Ատոր համար Իսմայիլ Պեշիքճի 17 տարի բանտարկուած է, Թաներ Աքչամ ստիպուած եղած է ապրիլ արտերկրի մէջ, Ռակըփ Զարաքօղլու եւս քանի տարիներ բանտարկուած է: Անոնք ատիկա բանի մը դիմաց չեն ըրած, այլ` իրենց մտաւորական անձնաւորութենէն մեկնելով: 1915 թուականն ու Ցեղասպանութիւնը Թուրքիոյ մէջ արգիլուած նիւթեր են, ատիկա կոտրողները այս գիրքը գրելէ շատ աւելի մեծ համարձակութեամբ գործած են: Ես պարզապէս գիրքին այդ անունը տուած եմ: Իմ խնդրանքս ձեզմէ` առանց ձեր ցաւերը մոռնալու, գիտցէք, որ Թուրքիոյ մէջ կան շարք մը մարդիկ, որոնք կը բաժնեն եւ կը հասկնան ձեր ցաւերը: Եթէ մէկը նման գիրք կը գրէ, բայց չի կրնար ձեզի հետ խօսիլ, մոռցէք ուրեմն` չենք կրնար այդ պատերը ջարդել: Մեր գլխուն մէջ կան պատեր, որոնք, այսպէս թէ այնպէս, «բռնագրաւուած են»: Ըլլայ մանկապարտէզի, թէ դպրոցի մէջ` մենք չենք նկատեր այդ պատերը: Ես 18 տարեկանիս գացի Քէյմպրիճի համալսարան: Այնտեղ եգիպտացի աղջկան մը ծանօթացայ: Ինծի հարցուց` Ճեմալ մականունը ուրկէ՞ կու գայ: Ըսի` Ճեմալ փաշայէն: Ըսաւ` «աս սաֆա՞հ»` արիւնարբու Ճեմա՞լը: Ըսի` այո, եւ ան դարձաւ, հեռացաւ: Արաբերէնի մէջ Ճեմալ փաշան կը յիշատակեն իբրեւ մսագործի: 2009 թուականին Հարվըրտի համալսարանին մէջ դասախօսութենէ ետք, վերադարձի ժամանակ օդակայանին մէջ հայ գործընկեր մը մօտեցաւ ինծի, իրարու ձեռք սեղմեցինք: Ըսաւ, որ զաւակը զիս մատնանշած է, այնտեղ նստած է, բայց չ՛ուզեր մօտենալ, մատաղ սերունդը այսպիսին է», յայտնեց Հասան Ճեմալ: Ապա, կտրուկ անցում կատարելով համալսարաններու գոյութեան կարեւորութեան, ան ըսաւ.- «Համալսարանները կան, որովհետեւ գոյութիւն ունին քննադատական մտածողութիւններ: Ատոր համար հանդարտ եղէք, եւ ոչ միայն այլոց նկատմամբ եղէք քննադատական, այլեւ դուք ձեզի հանդէպ»: Այսպիսով` անպատասխան մնաց բոլորը հետաքրքրող այն հարցումը, որ ինչո՞ւ Հասան Ճեմալ իրականութեան մէջ Երեւան եկած է, ըսաւ «Երկիր»-ի լրագրողը:
«Սիվիլիթաս» հիմնադրամը կազմակերպեց հանդիպում մը, որուն ընթացքին թուրք գրողը ներկայացուցած իր «1915-Հայոց Ցեղասպանութիւն» գիրքը:
Թուրք գրողի հետ զրոյցը վարեց Ցեղասպանութիւն վերապրած սերունդի ժառանգորդ, Գանատայէն Հայաստան մշտական բնակութեան եկած Մարիա Թիթիզեանը:
«Շատ յօդուածներու մէջ դուք կը խօսիք, որ հնարաւոր չէ փախչիլ պատմութենէն: Մենք այդ յիշողութեան դերը շատ լաւ հասկցած ենք: Ես ծնած եմ Պէյրութ, մեծցած, կրթութիւն ստացած Գանատայի մէջ եւ որքան ես մեծ սէր ունիմ այս փոքր Հանրապետութեան նկատմամբ, բայց եւ այնպէս, ես ինծի կը զգամ անհայրենիք: Որքան կը փափաքիմ պատկանիլ այս հայրենիքին, չեմ կրնար: Այս գեղեցիկ գիրքը շատ յանդուգն քայլ էր ձեր կողմէ: Ի՞նչը ձեզի բերաւ ու հասցուց այս գիրքին»:
Պատասխանելով` Հասան նշեց, որ առանց այդ ցաւը գիտակցելու, հնարաւոր չէ բնական պատմութիւն կերտել. «Իմ ընտանեկան պատմութիւնը մէկ կողմ ձգենք, Ճեմալ Փաշան ալ մէկ կողմ ձգենք. ես գրեցի այս գիրքը, քանի որ, իբրեւ մտածող մարդ, ես սկսայ Օսմանեան կայսրութեան պատմութիւնը դնել կասկածանքի տակ: Ես ունէի կասկածներ եւ հասկցայ, որ ատիկա կեղծ պատմութիւն է: Երբ հարց տաք, թէ ինչ է Հայոց Ցեղասպանութիւնը, ես պիտի ըսեմ, որ անոր հիմքին մէջ կայ թրքական ազգայնամոլութիւնը: Ես պարտք ունիմ Հրանդին, եւ ասիկա այդ պարտքն է: Իր յիշողութեան տէր կը կանգնիմ, որովհետեւ թուրքերու եւ հայերու միջեւ երկխօսութեան ալիքները պէտք է բացուին: Այնտեղ ես եւս պէտք է ներկայացուած ըլլամ, եւ ատիկա իմ պարտքն է»:
Լրագրող, գրող, հրապարակախօս, տասներկու գիրքի հեղինակ Հասան Ճեմալ նախ ընդգծեց, որ իրեն Հայաստան բերած է իր սիրելի Հրանդ Տինքի ցաւը եւ անոր ցաւերը, որոնցմէ գլխաւորը Ցեղասպանութեան ցաւն է:
«Սիրելի Հրանդ եղբօրս ցաւը պատճառ դարձաւ, որ ես գրեմ այս գիրքը: Սիրելի եղբայրս կեանքով վճարեց, ան մահացու հարուած հասցուց քարացած դապուներուն: Ան կրցաւ Ցեղասպանութեան ցաւը մէկ անգամ եւս զգացնել տալ մեզի: Ան օգնեց հասկնալ այդ ցաւերը եւ կիսել: Ան ազատ արձակեց իմ գերի ինկած միտքը եւ մէկ անգամ եւս օգնեց ըմբռնելու, որ իւրաքանչիւր տեսակի ազգայնամոլութիւն խաղաղութեան խախտում է: Եկէք պատմութեան պատճառով չթշնամանանք իրարու հետ: Պատմութիւնն ալ, կեանքն ալ ժամանակ առ ժամանակ շատ դաժան են: Հրանդ եղբայրս մոմ մը վառեց, հիմա հերթը մերն է, պէտք չէ կառչինք մահերէն այլ կառչինք կեանքէ: Ես եկած եմ այստեղ` կիսելու Ցեղասպանութեան պատճառով ձեր կրած ցաւերը»,ըսաւ Ճեմալ:
Անոր խօսքով` մարդկութեան ամենամեծ սխալներէն է պատմութենէն վախնալը, այդպիսի ծիծաղելի վախը շատ տարածուած է իր երկրին մէջ` Թուրքիոյ:
Հասան Ճեմալ նաեւ նշեց, որ այնքան պատեր կան հայերու եւ թուրքերու միջեւ, եւ այդ բոլոր պատերը պէտք է վերացնել. «Պատճառներ կան, որ ստեղծուած են այս ցաւերը: Մենք այսօր պէտք է փորձենք մեր ուղեղին մէջ այս պատերը ոչնչացնել: Այս տիպի ծրագիրները պիտի շատնան, եւ պետութեան վրայ ալ ազդեցութիւն ունենան»:
»Ի՞նչ ակնկալիք կարելի է ունենալ Ցեղասպանութեան հարիւրերոդ տարելիցին ընդառաջ«, հարցումին պատասխանելով Հասան Ճեմալ պատասխանեց.- «Չորս ու կէս ամիս մնացած է: Չեմ գիտեր, թէ Թուրքիոյ պետութիւնը ինչ պիտի ընէ:
Հիմա ես ալ հեռու քաշուած եմ եւ կ’ուզեմ հեռուէն նայիլ այդ պետական շրջանակներուն: Այն ցաւակցական ուղերձը, որ անցեալ տարի Էրտողանը հնչեցուց, ես ըսի, որ կարեւոր կը համարեմ այդ յայտարարութիւնը, ատիկա առաջինն էր Թուրքիոյ պատմութեան մէջ: Բայց ես դեռ կը զգամ, որ ժառանգական ազգայնականութիւնը դեռ դուրս չէ եկած անոնց միջէն: Ես այնքան ալ լաւատես չեմ տարելիցին ընդառաջ»:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles