Սերօ Խանզադեանի «Հանդիպում»-ը

0 0
Read Time:7 Minute, 18 Second

 

Համադրեց՝ ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ

 

Զինուորական բժիշկ Գէորգ Սարուխանեան գնացքով մեկնում էր լեռներում գտնուող իրենց գիւղը, մօրն ու քոյրերին տեսութեան: Երիտասարդ էր՝ համակրելի դէմքով, զինուորականի ձիգ շարժուձեւով: Գոհ էր որ ազնուօրէն ծառայել է հայրենիքին, որ մեծ պատերազմը վերջապէս աւարտուել է եւ որ ահա ինքը, կարճ արձակուրդ վերցրած, գնում է հարազատներին ուրախացնելու:

Վագոնի միջանցքում, պատուհանի մօտ կանգնած, նայում էր ծանօթ գիւղերին, այգիներին, որոնք ետ էին սահում, քաղցր յուշեր արթնացնելով նրա մէջ: Երբեմն մէկն անվստահ քաշում էր նրա թեւը՝

– Լաւ կոստյումացու (կտաւ) ունեմ, մեծ ախպեր, չե՞ս առնի:

Մէկ ուրիշը բոցահանի քար էր առաջարկում, երրորդը կօշիկ կամ ձեռքի ելեքտրական լամբ: Կային նաեւ գինի, խաշած լորի ու զանազան տեսակի բլիթներ վաճառողներ: Սարուխանեանը տհաճութիւն էր զգում այդ շրջմոլիկ առեւտրականներից: Սակայն նրանց մերժում էր առանց կոպտելու: Հասկանում էր որ դրանք հենց նոր աւատած պատերազմի թողած հետքերն էին, անմաքուր, անցողիկ բարքեր:

Շուտով բժիշկը ձանձրացաւ մենակութիւնից եւ ծոյլ քայլեց դէպի հարեւան վագոնները, ոեւէ ծանօթ գտնելու յոյսով: Վագոնից վագոն քայլելիս գլուխը պատահաբար կպցրեց վերեւի դարակում քնած մի կնոջ ոտքին, ուսով կպած մէկի ճամպրուկին եւ այն է, ուզում էր ետ դառնալ, երբ բաց խցիկներից մէկում նկատեց ծանօթ դէմքեր: Ուրախացաւ: Իրենց գիւղից, երկու հոգի, կողք կողքի նստած, պանիր ու հաց էին ուտում:

– Բարե՛ւ, տղերք, ողջունեց Սարուխանեանը:

Երկու համագիւղացիները ակամայ ոտքի ելան ու զարմացած նայելով զինուորական համազգեստով մարդուն, փաթաթուեցին նրան:

– Գէո՛րգ, ախր այս ինչ՞պէս…

– Հա, էլի՛, ո՞վ կը կարծեր, թէ այստեղ կը հանդիպենք միմեանց պատասխանեց Սարուխանեանը:

Նստեցին: Զրոյցն սկսուեց միանգամից: Պարզուեց, որ բժիշկի դպրոցական տարիների այդ երկու ընկերները ուսուցիչներ են եւ վերադառնում են մայրաքաղաքից, մանկավարժական հաստատութեան հերթական քննութիւնները յանձնելուց յետոյ: Սարուխանեանն անվերջ հարցեր էր տալիս նրանց, որքան կարելի է շատ տեղեկութիւն իմանալու համար իր վաղեմի ընկերների, իր հարազատների մասին: Ու տխրեց իմանալով, ընկերներից ոմանք զոհուել են:

– Ձեր հարեւան Արմենակը գնդապետ է դարձել, լսե՞լ ես Գէորգ, յայտնեց ուսուցիչներից մէկը:

– Հա՛ լսել եմ: Եկե՞լ է:

– Նամակն է գալիս: Դեռ ծառայութեան մէջ է:

– Նա ինձնից երեք տարով մեծ է, ասաց բժիշկը: Իսկ նրա եղբայրը Սամուէլը կա՞յ: Միասին ենք սովորել գիւղի դպրոցում:

– Կա՛յ: Նրան բանակ չեն տարել: Նա էլ մեզ հետ էր այս վագոնում, բայց նրան մի տհաճ բան պատահեց քիչ առաջ:

– Ի՞նչ, անհանգստացաւ Սարուխանեանը:

– Քաղաքում ելեկտրական լամպեր է գնել: Վագոնոմ միլիցիայի (ոստիկանութեան) հսկիչները բռնեցին եւ լապտերի հետ տարան: Ասում են՝վաճառքը արգիլուած ապրանք է լամբը, տարան եւ հիմա պահում են մեր գնացքի վերջին վագոնում։

– Մի՞թէ, մռայլուեց բժիշկն ու յիշեց Սամուէլին:

Միասին էին գնում այգիների ձորը, միասին լողանում գետում: Ինքնամփոփ, խեղճ ու համեստ տղայ էր Սամուէլը, բայց լաւ ձայն ունէր: Երեկոները քարափի գլխին նստած երգում էր տխուր, մելամաղձոտ:

Սարուխանեանը տեղից կանգնեց:

– Գնամ Սամուէլի ետեւից, գուցէ մի բանով օգնեմ:

– Լաւ կը լինի, ուրախացան ուսուցիչները, զինուորական մարդ ես, Գէորգ ջան քեզ կը լսեն:

Սարուխանեանը հասաւ այն վագոնը, որտեղ միլիցիայի հսկիչները փակում էին մանր գողերին, շահագէտներին, շրջմոլիկ առեւտրականներին ու նման անձանց: Իրենց այդ տարօրինակ վագոնում, Սարուխանեանը ինքն իրեն հարցրեց.

– Իսկ եթէ Սամուէլը լամպերն շահադիտական նպատակով գիւղ է տանո՞ւմ, այդ դէպքում իմ արարքն ինչո՞վ արդարացնեմ, ինչո՞ւ կեղտոտ գործի միջնորդ դառնամ: Այս տարակուսանքի մէջ էր, երբ մի միլիցիոներ (ոստիկան) կտրեց նրա ճանապարհը:

– Դէնը գնալու տեղ չկայ , ընկեր մայոր (հազարապետ): Միլիցիոները գրպանից խակ սալոր էր հանում, մէկ-մէկ գցում բերանն ու կորիզը թքում հենց վագոնի յատակին:

– Որտե՞ղ էք պահում ձեր բռնած մարդկանց, հարցրեց մայորը, վճռելով հետաքրքրուել Սամուէլի վիճակով:

– Այս վագոնի ետեւի մասում, հրէ՛ն, այնտեղ, պատասխանեց միլիցիոները: Չլինի ձեր բարեկամներից էլ բռնաւոր կայ, ընկեր մայոր:

– Կայ, կայ պատասխանեց Սարուխանեանը, ամաչելով որ արդէն սկսեց միջնորդի դեր կատարել, իմ մանկութեան ընկերոջը բռնել էք ելեկտրական լամպերի համար:

– Հա՛, այդպիսի մէկը կայ բռնուածների մէջ: Շահատէր է երեւում շան որդին: Ի՛նչ իմանաս, հարիւր հատ ելեկտրական լամպ է ճանկել, ինչ իմանաս որտեղից: Լամպը ազատ վաճառքի չէ, շահատէրերը չգիտես որտեղից նման բաներ են ճանկում, տանում գիւղերում հատը հարիւր ռուբլով ծախում: Ձեր մանկութեան ընկերն էլ այդպէս անում, շահատէր է: Ի՛նչ իմանաս:

– Այսպիսի առուծախի համար խի՞ստ են պատժում, հարցուց Սարուխանեան:

– Պետերի գործն է, ինչ իմանաս… բայց էլի մի վեց ամիս կը նստացնեն, մեռնե՛մ օրէնքին, բռնուած ապրանքն էլ կը պետականացնեն: Ի՛նչ իմանաս… ծխախոտ չունէ՞ք…

Միլիցիոները սալորի կորիզը թքեց ու մայորի տուած գլանակը դրեց բերանում:

Սարուխանեանը մտատանջւում էր: Արդեօք ետ չդառնա՞յ: Այս մտքի մէջ էր, երբ զգաց որ մէկը յամառօրէն նայում էր իրեն: Հայեացքը բարձրացրեց, վագոնի վերջին մասին, բաց դրան առանցքից իրեն էր նայում Սամուէլը, այո, դա հենց Սամուէլն է: Նիհար, վախեցած աչքերով, իր մանկութեան խեղճուկրակ ընկերը:

– Սամուէլ, այդ դո՞ւ ես, հարցրեց Սարուխանեանը, վստահ, որ չի սխալւում:

– Ես եմ , Գէո՛րգ ջան, աղեխարշ ձայնով պատասխանեց Սամուէլը, ինձ բոլորովին անտեղի են չարչարում: Երդւում եմ քո կարօտ արեւով, մեղք չունեմ, ես լապտերը մեր դպրոցի համար եմ գնել:
*
– Հաստա՞տ ոգեւորուեց Սարուխանեանը. ուրեմն դու լամպերը տանում ես դպրոցի համա՞ր:

– Բա էլ ինչի՞ համար, Գէո՛րգ ջան, ձայնն ամրացրեց Սամուէլը: Քսաներեք գրասենեակ ունենք, կաբինետներ (աշխատասենեակ), միջանցքներ, ուսուցչանոց: Դասերն էլ երեք հերթի են: Կէսօրից յետոյ սենեակները մթնում են: Ինչպէ՞ս կարող ես խաւարում երեխաներ կրթել, հազար մարդու խնդրելուց յետոյ, ես այդ լամպերը պետական խանութից եմ գնել, երեխաներիս թաղեմ, թէ սուտ եմ ասում: Գէոր՛գ, ջան, միլիցիայի (ոստիկան) ընկերները ինձ սխալմամբ են սպեկյուլանտի (շահագործող) տեղ դրել, օգնիր, Գէորգ ջան:

Սարուխանեանը շեշտակի նայեց միլիցիոներին եւ մեղադրողի ձայնով ասաց.

– Դուք այս մարդուն անտեղի էք բռնել:

– Չգիտեմ, ես ոչինչ չգիտեմ, գնացէք իմ պետի մօտ: Հրէ՛ն , այն խցիկում է, ասաց միլիցիոները ցոյց տալով պետի խցիկը: Պետը միլիցիայի տեղակալ էր: Վագոնի դարակին անփոյթ նստած նա թերթ էր կարդում: Տեսնելով իր խցիկը մտած մայորին (հազարապետ), արագ պատուի կանգնեց : Այդ յարգանքից խրախուսուած, Սարուխանեանն ասաց.

– Կարելի է ձեզ մի բան խնդրել, ընկե՛ր լէյտենանտ (տեղակալ):

– Խնդրեմ, ժպտաց լէյտենանտը եւ մայորին նստելու տեղ ցոյց տուեց:

Նստեցին դէմ դիմաց:

– Դուք գնացքում բռնել էք մի բոլորովին անմեղ մարդու, ասաց մայորը:

– Խօսքն ո՞ւմ մասին է, լրջացաւ լէյտենանտը:

– Ելեկտրական լամպերի տիրոջ մասին: Ես երաշխաւորում եմ, որ նա սպեկյուլանտ չէ:

– Ներեցէք, ընկեր մայոր, նեղն ընկաւ լէյտենանտը: Այդ մարդ գուցէ ձեր բարեկամն է կամ ընկերը, բայց չնեղանաք, նա սպեկյուլանտ է: Թէեւ առաջին անգամն եմ հանդիպում նրան, բայց համոզուած եմ որ սպեկյուլանտ է, ինձ խաբելը դժուար է, ոնց որ ասում են, ես հին գայլ եմ: Այդ մարդը լամպերը բարձր գիներով վաճառելու համար է ձեռք երել, խօսք չկայ:

– Ոչ, եռանդուն առարկեց մայորը, լամպերը նա գնել է դպրոցի համար, իսկ դա ազնիւ գործ է: Մարդը, հասկանու՞մ էք, տանջւում է դպրոցի համար: Հապա մի լաւ կշռադատեցէք, ընկեր լէյտենանտ, եթէ ձեր երեխան գնա դպրոց ու մնայ մթութեան մէջ…

– Դժբախտաբար ես երեխայ չունեմ, ընդհատեց լէյտենանտը մայորին:

– Ցաւում եմ: Բայց ուրիշ երեխաներն էլ մերն են: Մթութեան մէջ ինչպէ՞ս կարելի է պարապել:

– Այդ մասին թող ժողկրթութեան բաժինը մտածի, ուզեց կարճ կտրել լէյտենանտը:

– Իսկ եթէ այդ բաժնի վարիչն անճարակի մէ՞կն է… կան, չէ՞, այդպիսի անձեռներէց վարիչներ:

– Կան, հաստատեց լէյտենանտը դժկամութեամբ:

– Շնորհակալ եմ, շոյուեց մայորը: Դուք ինձ հասկանում էք եւ բաց թողնէք այդ մարդուն։ Լամպերը նա դպրոցի համար է գնել:

– Փաստաթուղթ չունի, ասաց լէյտենանտը ձեռքերը տարածելով:

– Դա գործի ձեւական կողմն է: Հաւատացէք ինձ, նա սպեկյուլանտ չէ երբեք: Մի ազնիւ ու համեստ մարդ է նա: Ես համոզուած հաւատում եմ նրա մաքրութեան:

– Ներողութիւն, ընկեր մայոր, շատ էք դիւրահաւատ: Խօսք չկայ, բայց ես ախր, ի՞նչ անեմ, հիմա լամպը յատուկ պահանջագրերով են վաճառում, այն էլ ոչ անհատ մարդկանց: Իսկ այդ մարդը նման պահանջագիր չունի: Խօսք չկայ: Ես համոզուած եմ որ նա խարդախ ճանապարհով է այդքան լամբ ճանկել: Յամենայն դէպս կը պահեմ, մինչեւ ստուգենք:

Սարուխանեանը չզիջեց: Խորապէս համոզուած լինելով Սամուէլի անմեղութեան, մեծ համբերութեամբ նա լէյտենանտին բացատրում էր, որ իր ընկերը սպեկյուլանտ չէ եւ բարի գործի համար է լամպեր տանում գիւղ: Այնպէս համոզիչ, այնպէս պերճ էր խօսում նա, որ ինքն էլ զարմանում իր վրայ:

Ի վերջոյ լէյտենանտը զիջեց: Սամուէլին բաց թողին, լամպերով լիքը ծանր արկղն ուսին նա վերադարձաւ իր վագոնը, ընկերների մօտ, նրա ետեւից ուրախ քայլում էր մայորը:

– Անտեղի շառ (փորձանք) էր, Գէորգ ջան ասում էր Սամուէլը: Սպեկյուլա՛նտ… Մարդ նոյնիսկ կը պայթի այդպիսի անպատուութիւնից: Իսկ ես լամպերը դպրոցի համար եմ տանում: Անցեալ տարի շաբաթներով խաւարի մէջ էինք պարապում երեխաների հետ: Դէ՛, արի ու մի լաւ բան կատարիր: Շնորհակալ եմ Գէո՛րգ ջան, դու ինձ փրկեցիր, թէ չէ ամիսներով կը տանջուէի, մինչեւ անմեղութիւնս հաստատուի:

Սարուխանեանը չէր խօսում, նա ուրախ էր, որ օգնեց ընկերոջը, չէ որ Սամուէլը բարի գործ էր անում:

Գիւղ հասան կէս գիշերին:

Երկու օր յետոյ, առաւօտեան, Գէորգը հրաժեշտ տուեց մօրն ու քոյրերին եւ գիւղի ծուռ փողոցներով ոտքով իջաւ դէպի մօտիկ կայարանը:

Մի ցածրիկ տան դարպասի առջեւ կանայք էին խռնուել իրար գլխի: Մի կին, շրջազգեստը գետին փռած, պպզել էլ հաւաքուածների մէջտեղը եւ զամբիւղից մէկ-մէկ լամպ հանելով վաճառում էր:

– Մէկը հարիւր մանեթ, Սամուէլին արեւը վկայ, մի կոպէկ պակաս լինի չեմ տայ, ասում էր նա եւ ուշադիր հաշուելով լամպի փոխարէն ստացած դրամը, խնամքով դնում ծոցում:

Սարուխանեանը նայեց լամպեր վաճառող կնոջը ու ճակատը քրտնեց: Դա Սամուէլի մայրն էր: Մի պահ քարացած մնալուց յետոյ, Սարուխանեանը շուռ եկաւ ու կրակից փախչողի պէս շտապ հեռացաւ: Նա զարհուրեց, յիշելով թէ ինչպիսի՛ եռանդով էր ինքը միլիցիայի լէյտենանտին համոզում, որ Սամուէլն ազնիւ մարդ է, որ…

Աւելի էր վշտանում, երբ յիշում էր Սամուէլի չքմեղ դէմքը, նրա աղեխարշ ձայնը, խնդրելը…:

Սարուխանեանի համար այլեւս կորած էր իր երբեմնի անչարու համեստ ընկերը: Եւ ամենից շատ դա էր ցաւ պատճառում նրան:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles