ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ՀԱՄԱԿԻՐՆ ՈՒ ԱՆԴԱՄԸ

ՆԻԿՈԼ ԱՂԲԱԼԵԱՆ

(Ծննդեան 150-ամեակին առթիւ)

Քաղուած՝ «Մտածումներ՝ Հ․Յ․Դաշնակցութեան մասին» գիրքէն

Մեր կուսակցութիւնն ունի շատ մը համակիրներ ու գործակիցներ եւ աւելի շատ ատեցողներ եւ հակառակորդներ:
Համակիրն ու գործակիցը առանձին առած՝ պատահական անձեր են եւ ցրիւ ուժեր, որոնց բերած նպաստը արժէք է ստանում կուսակցութեան գործի շնորհիւ: Նրանք տեւապէս կապուած չեն մեզ հետ եւ կուսակցութեան արժէքն ու հեղինակութիւնը նրանցից չէ կախուած: Նրանք ո՛չ մէկ պարտականութիւն ունին մեր հանդէպ ինչպէս նաեւ ո՛չ մէկ իրաւունք, որ նախատեսուած լինի մեր կանոնագրով: Մեր կապերը նրանց հետ կենցաղական են եւ ոչ կանոնագրական: Իրենք են որոշում իրենց նպաստի եւ օժանդակութեան չափն ու ժամանակը. նրանք այսօր կարող են համակիր ու գործակից լինել, իսկ վաղը անհամամիտ եւ հակառակորդ. այսօր անձնուիրութեամբ աշխատել, վաղը մատը մատին չզարկել: Համակիրը մեր կազմակերպութեան անդամ չէ, հետեւապէս ազատ է իր վարմունքի եւ մտածողութեան մէջ:
Մինչդեռ կուսակցութեան անդամը տեւապէս կապուած է մեզ հետ եւ իր իրաւունքն ու պարտականութիւնը նախորոշած է մեր կանոնագրով: Մեր փոխադարձ կապը մեր անդամների
հետ կանոնագրական է եւ այդ սահմանների մէջ՝ ընկերական: Կուսակցութեան անդամը պարտաւոր է համամիտ լինել ծրագրին եւ գործակցել կուսակցութեան ձեռնարկներին եւ պարտաւոր է ո՛չ թէ մի որոշ ժամանակ եւ մի որոշ ձեռնարկի համար, այլ այնքան ժամանակ, որ կը մնայ կուսակցութեան անդամ եւ այն բոլոր ձեռնարկների համար, ուր կը պահանջուի իր մասնակցութիւնը: Նա երդուած է հաւատարիմ
լինել կուսակցութեան ծրագրին եւ կանոնագրին: Այն օրը, որ դադարի համամիտ լինել եւ գործակից՝ դրժած կը նկատուի իր երդմանը եւ կը դադրի կուսակցութեան անդամ համարուել:
Պարզ համամիտը կարող է համակիր լինել մեր ծրագրին եւ հակառակ՝ մեր գործին, կամ թէ՝ գործակցել մեզ հետ մեր այս կամ այն ձեռնարկութեան մէջ եւ հակառակ լինել մեր ծրագրին: Այդ իր իրաւունքն է. նա ազատ է լիովին:
Բայց կուսակցութեան անդամը չէ կարող մեր ծրագրին ու կանոնագրին համամիտ լինել եւ մեր գործին հակառակ. կամ գործն ընդունել եւ մերժել ծրագիր ու կանոնագիր: Նա պարտաւոր է ե՛ւ մեր ծրագիրն ու կանոնագիրն ընդունել ե՛ւ մեր գործին մասնակցիլ, այլապէս մեր կանոնագրի առաջին յօդուածով կը դադրի կուսակցութեան անդամ համարուել:
Պարզ համակիրն ու գործակիցը մեր կուսակցութեան անդամ չլինելով՝ ազատ է ինչպէս մեր կանոնագրի
պաշտպանութիւնից, այնպէս եւ հետապնդումից: Համակիրները մեզ բարեկամ են եւ ոչ թէ ընկեր. եւ մեր վերաբերումը նրանց հանդէպ կարող է եւ պէտք է լինի բարեկամական եւ ոչ ընկերական: Նրանց վրայ չէ, որ յենուած է կուսակցութիւնը իր քաղաքական պայքարի մէջ: Նրանց օժանդակութիւնը պէտք է մի՛շտ գնահատել եւ նկատի ունենալ, բայց ձեռնարկների ժամանակ կուսակցութեան անդամների թիւն ու կշիռը
պէտք է իբր հիմք առնել: Նրանց համար մեր ծրագիրն ու կանոնագիրը պարզ առիթներ են իրենց համակրանքն ու գործակցութիւնը ցուցադրելու, մինչդեռ կուսակցութեան համար ծրագիրն ու կանոնագիրը գոյութեան պայման են եւ կեանքի իմաստ: Ծրագրով նախատեսնւած նպատակների
համար է, որ կազմուած է կուսակցութիւնը եւ կուսակցութիւնը կայուն ու տեւական է իր կանոնագրով: Թէեւ համակամ եւ համամիտ մարդիկ են, որ իրար մօտ գալով մշակած են մեր ծրագիրն ու կանոնագիրը, բայց մի անգամ մշակուելուց եւ ընդունուելուց յետոյ՝ նրանք շատ աւելի կայուն ու տեւական են դարձած, քան նրանց մշակող եւ ընդունող ընկերները: Տարիները սահում են իրար ետեւից, հազարաւոր
մարդիկ մտնում են կուսակցութեան շարքերը, իրար հետ գործակցում, ապրում ու մեռնում կամ նահատակւում՝ բայց ծրագիրն ու կանոնագիրը մնում են հաստատուն եւ իշխում են ու ղեկավարում մեր կուսակցութեան անդամներին:
Կանոնագրի հիման վրայ է, որ մտնում են նորերը, կանոնագրով են ընտրւում մարմինները, կանոնագրով են պատժւում անկարգները եւ վտարւում անսաստողները: Եւ դա բնական է եւ հասկանալի, որովհետեւ այն օրը, որ ծրագիր ու կանոնագիր վերանան՝ կազմակերպութիւնը կը քայքայուի եւ կուսակցութիւնը կը լուծուի: Անդամները կը մնան իբր սոսկական անձեր, բայց կուսակցութիւնը կը չքանայ: Նրանց զօդող կապը կը խզուի եւ այլեւս չեն կարող տեւապէս եւ միասնաբար քաղաքական նպատակ հետապնդել: Մինչ այդ՝ կուսակցութեան համախմբւած մարդիկ մտածելու մի եղանակ ունէին, որ նախորոշուած էր ծրագրի
մէջ եւ փոխադարձ կապի եւ ստորադասութեան մի ձեւ ունէին, որ նախորոշուած էր կանոնագրի մէջ. ամենքը կ’ընդունէին այդ նպատակը եւ կը պահէին այդ կապը: Բայց երբ չքանան ե՛ւ ծրագիր ե՛ւ կանոնագիր՝ կը չքանայ եւ կուսակցութիւնը եւ նրա անդամները կը դառնան անհամամիտ եւ անկապակից անձերի ցրուած բազմութիւն:
Մի անգամ եւս կրկնենք, որ պարզ համակիրն ու գործակիցը չեն կարող կուսակցութեան անդամ համարուիլ:
Նրանք կարող են շատ յարգելի մարդիկ լինել, շատ խելացի, հայրենասէր եւ ազգասէր, շատ պարկեշտ եւ գիտուն, բայց նրանք միշտ կը մնան համակիր, երբե՛ք կուսակցութեան անդամ, քանի դեռ կազմակերպւած չեն, այսինքն՝ քանի մեր ծրագիրն ընդունելով՝ կանոնագրական կապով միացած չեն
մեզ հետ իբր նոյնիրաւ ընկերներ: Նրանք կարող են մեր կուսակցութեան մեծամեծ ծառայութիւններ մատուցած լինել,բայց իրաւապէս մեր կուսակցական կեանքի, մեր ծրագրի եւ կանոնագրի վրայ ազդել չեն կարող: Համեստագոյն անդամի ձայնը մեր կուսակցութեան մէջ աւելի կշիռ ունի, քան մեծատաղանդ համակիր մարդու կարծիքը: Համակիրը դուրս է մեր կուսակցութիւնից եւ պէտք է դուրս համարուի:
Թէեւ արժէքաւոր՝ բայց նա պատահական գործակից է եւ համամիտ: Նա ոչ պարտականութիւն ունի մեր հանդէպ եւ ոչ իրաւունք: Նա կարող է այսօր նպաստել մեր գործին, վաղը հեռանալ մեզանից. այսօր հիանալ մեզ վրայ, վաղը վարկաբեկել: Իր վարմունքի մէջ նա ազատ է եւ անկախ: Նա
մեր գործակիցն է իր քմայքի կամ շահերի բերումով. այսօր այդ քմայքն ու շահերը նրան մեր գործակիցը կարող են դարձնել, վաղը՝ մեր հակառակորդը: Իր անձնական նկատումները մեր հակակշռին ենթակայ չեն: Նա պարտական չէ մեզ հաշիւ տալու իր ընթացքի մասին եւ ոչ մե՛նք իրաւունք ունինք պահանջելու: Նա ենթակայ չէ մեր կանոնագրին, հետեւապէս ենաթակայ չէ նաեւ մեր հսկողութեան եւ հակակշռին
Մեր ընկերը մեր լծակիցն է. համակիրը ազատ է լուծից:
Ընկերները սակայն պէտք է մի բան մի՛շտ նկատի ունենան:
Ով դուրս է մեր կուսակցութիւնից՝ դեռ չի նշանակում որ անպիտան մէկն է: Մեր շարքերից դուրս կան եւ կարող են լինել շատ պիտանի, պարկեշտ եւ տաղանդաւոր մարդիկ, որ կարող են մեր այս կամ այն ձեռնարկին մեծապէս օգտակար լինել: Առանց մերժելու նրանց արժանիքը եւ երախտագէտ լինելով նրանց մատուցած ծառայութեան համար՝ ընկերները պէտք չէ շփոթեն համակիր ու գործակից անձերը մեր կուսակցութեան անդամների հետ եւ պէտք է միշտ յիշեն թէ դաշնակցական է այն մարդը, որ ընդունում է մեր ծրագիրն ու կանոնագիրը:
Ինչպէս համակիրն ու գործակիցը ազատ են մեր կուսակցութեան հանդէպ՝ մեր կուսակցութիւնն իր հերթին ազատ է նրանց հանդէպ: Ինչպէս նա իր համակրանքն ու գործակցութիւնը չի զլանում մեր կուսակցութեան՝ քանի մեր գործը նպաստաւոր է համարում իր նկատումներին, մենք նոյնպէս չենք զլանալու մեր յարգն ու երախտիքը նրան, քանի ծառայում է մեր նպատակին: Մեր կապը նրանց հետ
տեւական չէ, այլ ժամանակաւոր: Այդ կապն այնքան կարող է տեւել, որքան մեր շահերն ու նկատումները իրար չեն խաչաձեւում: Կուսակցութիւնը եւ իր անդամները պէտք է աշխատեն շատ համակիր անձեր շահել, բայց մազաչափ չշեղուիլ մեր կանոնագրից ու ծրագրից: Մեր իսկական համակիրն ու գործակիցը նա է, որ իր համակրանքն ու գործակցութիւնը չի սակարկում, այլ մեզ հետ է՝ ինչպէս որ կանք: Չի կարելի ծրագրի որեւէ կէտ փոխել եւ կանոնագրի որեւէ յօդուած անտեսել՝ համակիրներ շահելու համար:
Կուսակցութեան նպատակը համակիրներ շահելը չէ, այլ կուսակցութեան անդամներ պատրաստելը եւ կանոնագրի անխախտ պահպանումով՝ իր ծրագրած նպատակին ձգտելը: Եթէ այս անշեղ ընթացքին համակիր եւ գործակից անձեր գտնուին՝ լա՛ւ. նրանք մեր բարեկամներն են, մեր գնահատանքին եւ յարգանքին արժանի: Այս տեսակէտից նայելով խնդրին՝ մեր շարքերի մէջ կան մարդիկ, որ իսկապէս
համակիրների դասի մէջ պիտի լինէին եւ ընդհակառակն կան համակիրներ, որ մեր ընկերների շարքի մէջ պիտի դրուէին:
Բայց քանի որ մէկն ընդունած է ծրագիրն ու կանոնագիրը իսկ միւսը՝ ո՛չ,– մէկն ընկեր է նկատւում, միւսը՝ համակիր:
Եւ ուրիշ կերպ լինել չի կարող, քանի պահում ենք մեր կազմակերպութիւնը: