97 ՏԱՐ­ՈՒԱՅ ԼՌՈՒ­ԹԵ­ՆԷ ԵՏՔ…ՍՈՒՐԲ ԿԻ­ՐԱ­ԿՈՍ ԵԿԵ­ՂԵՑ­ՒՈՅ ԶԱՆ­ԳԸ ՀՆՉԵՑ

0 0
Read Time:9 Minute, 40 Second

 ՏԻԳ­ՐԱ­ՆԱ­ԿԵՐՏ, ՊՈ­ԼԻՍ.-  Տիգ­րա­նա­կեր­տի Սուրբ Կի­րա­կոս եկե­ղեց­ւոյ պաշ­տօ­նա­կան վե­րա­բա­ցու­մէն գրե­թէ տա­րի մը ետք, այս ան­գամ այլ արա­րո­ղու­թեամբ մը, 97 տար­ուայ լռու­թե­նէ ետք, առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով հնչեց եկե­ղեց­ւոյ վե­րա­կա­ռուց­ուած զան­գը: Ար­դա­րեւ, հան­դի­սու­թիւն­նե­րը սկսան Շա­բաթ, Նո­յեմ­բեր 3, 2012ին, Պոլ­սոյ պատր­ի­ար­քա­կան ընդ­հա­նուր փո­խա­նորդ Արամ արք. Աթէշ­եա­նի ժա­մա­նու­մով: Ան դի­մա­ւոր­ուե­ցաւ Թա­թուլ Ծ. վրդ. Անուշ­եա­նի եւ ըն­կե­րա­կից­նե­րուն կող­մէ, ապա շրջե­ցաւ հա­մա­լի­րը, տեղ­ւոյն վրայ քննե­լէ ետք տար­ուած վե­րա­կա­ռուց­ման աշ­խա­տանք­նե­րը:

Տա­ճա­րի շրջա­բա­կը սա­լա­յա­տակ­ուած էր Տիգ­րա­նա­կեր­տի յա­տուկ քա­րե­րով, իսկ նա­խորդ օր օծ­ուած զան­գա­կա­տան գա­գա­թը կա­պա­րով պատ­ուե­լով` առած էր իր վերջ­նա­կան վի­ճա­կը: Արա­րո­ղու­թեան իրենց մաս­նակ­ցու­թիւնը բե­րին նա­եւ Պրա­զի­լէն ժա­մա­նած Պօ­ղոս Ա. քհնյ. Պա­րոն­եան եւ Երե­ւա­նի Ս. Յով­հան­նէս եկե­ղեց­ւոյ Տի­րայր քա­հա­նան: Այս վեր­ջի­նը կը գլխա­ւո­րէր Հա­յաս­տա­նի ուխ­տա­ւոր­նե­րը:

Եկե­ղեց­ւոյ Սուրբ Յա­կոբ մատ­րան մէջ Թա­թուլ Ծ. վրդ. Անուշ­եան, իր կող­քին ու­նե­նա­լով քա­հա­նա­ներ եւ սար­կա­ւագ­ներ` միւ­ռո­նով օծեց մատ­րան Ս. Սե­ղա­նի սրբան­կա­րը:

Ուխ­տա­ւոր­նե­րը կը ժա­մա­նէ­ին եկե­ղե­ցի եւ հի­ա­ցու­մով կ՛ըմ­բոշխ­նէ­ին կա­տար­ուած վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տան­քը:

Կե­սօ­րէ ետք, ժա­մը 4:00-ին, կազմ­ուե­ցաւ հան­դի­սա­ւոր թա­փօր` նա­խա­գա­հու­թեամբ Արամ Արք. Աթէշ­եա­նի, որ շա­րա­կան­նե­րով առաջ­նորդ­ուե­ցաւ զան­գա­կա­տան ներ­քե­ւի մա­սը, ուր Կրօ­նա­կան ժո­ղո­վի ատե­նա­պետ Թա­թուլ Ծ. վրդ. Անուշ­եան կար­դաց զան­գա­կա­տան օրհ­նու­թեան մաս­նա­ւոր աղօթ­քը: Ապա, Արամ Ար­քե­պիս­կո­պոս առա­ջին ան­գամ հնչե­ցուց եկե­ղեց­ւոյ զան­գը: Պատ­մա­կան էր այս պա­հը: Այս­պէս գրե­թէ դար մը ետք, պատ­մա­կան տա­ճա­րի հա­մա­լի­րին մէջ դարձ­եալ կը հնչէր վե­րա­կա­ռուց­ուած զան­գը:

Զան­գա­հա­րու­թեան աւար­տին, թա­փօ­րը Ու­րախ լեր շա­րա­կա­նի եր­գակ­ցու­թեամբ ուղղ­ուե­ցաւ դէ­պի Սուրբ Յա­կոբ բա­րե­զարդ­ուած մա­տուռ, ուր  կա­տար­ուե­ցաւ Դռնբա­ցէ­քի արա­րո­ղու­թիւն: Ապա, հո­գե­ւո­րա­կա­նաց դա­սը, դպիր­ներն ու ժո­ղո­վուր­դը մուտք գոր­ծե­ցին տա­ճար: Կա­նո­նա­կան երկր­պա­գու­թեան աղօթ­քէն ետք Արամ Արք. Աթէշ­եա­նի աղօթք­նե­րով եւ շա­րա­կան­նե­րու եր­գակ­ցու­թեամբ օծեց Սար­գիս Քի­չի­քի ձե­ռա­կերտ Սուրբ Սե­ղանն ու խորհր­դա­նոց­նե­րը: Կա­տար­ուե­ցաւ ժա­մեր­գու­թիւն:

Յա­ջորդ օրը` Կի­րա­կի առա­ւօտ­եան մա­տուց­ուած Սուրբ պա­տա­րա­գով Տիգ­րա­նա­կեր­տի ուխ­տագ­նա­ցու­թեան ոգե­ւո­րու­թիւնը հա­սաւ իր գա­գաթ­նա­կէ­տին: Հո­գե­ւոր հայ­րեր եւ ուխ­տա­ւոր­ներ առա­ւօտ­եան առա­ջին ժա­մե­րէն սկսեալ հա­ւաք­ուե­ցան Տիգ­րա­նա­կեր­տի Սուրբ Կի­րա­կոս եկե­ղեց­ւոյ մէջ եւ վեր­ջին պատ­րաս­տու­թիւն­նե­րէ ետք` կա­տա­րե­ցին կա­նո­նա­կան ժա­մեր­գու­թիւն` Սուրբ Կի­րա­կոս եկե­ղեց­ւոյ մէջ, առաջ­նոր­դու­թեամբ Գրի­գոր Ա. քհնյ. Տա­մատ­եա­նի:

Ժա­մը 10:30ին ան­գամ մը եւս լսուե­ցաւ եկե­ղեց­ւոյ նոր զան­գին ղօ­ղան­չը, մինչ կազմ­ուած հան­դի­սա­ւոր թա­փօ­րը շար­ժե­ցաւ խորհր­դա­րա­նէն` գլխա­ւո­րու­թեամբ Արամ Արք. Աթէշ­եա­նի, որ իր քա­րո­զին մէջ յայտ­նեց.-Ահա այս տա­րի ար­ժա­նա­ցանք եկե­ղեց­ւոյ յա­րա­կից մա­տու­ռը եւս պաշ­տա­մուն­քի վե­րա­բա­նա­լու: Մե­զի հա­մար կրկնա­կի ու­րա­խու­թիւն էր մա­նա­ւանդ նո­րա­կերտ զան­գա­կա­տու­նէն դարձ­եալ լսել եկե­ղեց­ւոյ կոչ­նա­կի քաղց­րա­լուր ձայ­նը, շուրջ հա­րիւր տար­ուան ընդ­մի­ջու­մէ մը ետք: Այս տա­րի ուխ­տա­ւոր ժո­ղո­վուր­դին հետ կը հրճուինք` տես­նե­լով եկե­ղեց­ւոյ հա­մա­լի­րէն ներս վե­րա­նո­րոգ­ուած եր­բեմ­նի կրթա­կան օճա­խի` վար­ժա­րա­նի, երի­ցա­տան եւ խորհր­դա­րա­նի շէն­քե­րը: Աստ­ուած վար­ձա­հա­տոյց ըլ­լայ բո­լոր անոնց, որոնք իրենց բա­ժի­նը բե­րին սոյն շի­նա­րա­րու­թեանց: Տիգ­րա­նա­կերտ­ցի մեր հայ­րե­րը, հե­տե­ւե­լով իրենց պա­պե­նա­կան օրի­նա­կին` իրենց ճա­կա­տի քրտին­քով կեր­տե­ցին Սուրբ Կի­րա­կոս եօթ­նա­խո­րան փա­ռա­ւոր տա­ճա­րը:

Յա­ւարտ Սուրբ պա­տա­րա­գի, հան­դի­սա­դիր Սրբա­զան Հայ­րը օրհ­նեց իր ըն­տա­նե­կան պա­րա­գա­նե­րէն` քրոջ թոռ Ռաֆֆիի պսա­կը: Այս­պէս, Տիգ­րա­նա­կեր­տի եկե­ղեց­ւոյ մէջ առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով տե­ղի ու­նե­ցաւ նմա­նօ­րի­նակ արա­րո­ղու­թիւն:

Եկե­ղե­ցա­կան արա­րո­ղու­թեան աւար­տին, պար­տէ­զին մէջ ներ­կայ հո­գե­ւոր հայ­րե­րուն եւ սար­կա­ւագ­նե­րուն հա­մար կա­տար­ուե­ցաւ յա­տուկ հիւ­րա­սի­րու­թիւն:

Տպա­ւո­րիչ էր տես­նել ալե­հեր Տիգ­րա­նա­կերտ­ցի ուխ­տա­ւոր­ներ, որոնք տա­րի­ներ ետք այ­ցե­լե­լով իրենց ծննդա­վայ­րի եկե­ղե­ցին` խոր զգա­ցու­մով եւ ապ­րու­մով կը դի­տէ­ին տա­ճա­րը եւ կը հի­ա­նա­յին տես­նե­լով վե­րա­կա­ռուց­ուած զան­գա­կա­տու­նը: Շա­տե­րուն հա­մար ան­ճա­նա­չե­լի էր այս հո­գե­ւոր ծննդա­վայ­րը, որ դեռ քա­նի մը տա­րի առաջ աւե­րա­կի մը տե­սա­րա­նը կը պար­զէր:

Նշենք թէ Հոկ­տեմ­բեր 23, 2011-ին, վե­րա­բաց­ուած էր  Հա­յաս­տան­եայց Առա­քե­լա­կան եկե­ղեց­ւոյ Մի­ջին Արե­ւել­քի այս մե­ծա­գոյն կալ­ուա­ծը: Այս վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն մէջ, իր ներդ­րու­մը ու­նե­ցած է քա­ղա­քի քիւրտ քա­ղա­քա­պետ Օս­ման Պայ­տեմ որ բազ­միցս կը դա­տա­պար­տէ անց­եա­լի պա­տա­հած դառ­նու­թիւն­ներն ու անո­ղոք արարք­նե­րը:

1915-էն ետք Սուրբ Կի­րա­կո­սը կի­սա­ւեր վի­ճա­կի մատն­ուած եւ դադ­րած էր գոր­ծե­լէ: Ա. Հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի տա­րի­նե­րուն օգ­տա­գործ­ուած է որ­պէս զի­նա­նոց, իսկ պա­տե­րազ­մէն ետք` իբ­րեւ մթե­րա­նոց: 1960-ին եկե­ղե­ցին վե­րա­դարձ­ուած է Տիգ­րա­նա­կեր­տի հա­յու­թեան, սա­կայն նիւ­թա­կան ան­բա­ւա­րար պայ­ման­նե­րու տակ գտնուե­լով` տա­րի­նե­րով մնա­ցած է անխ­նամ վի­ճա­կի մէջ:

Տիգ­րա­նա­կեր­տի աք­քա­տա­կան սե­պա­ձեւ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րու մէջ Ք. Ա. 2¬րդ հա­զա­րամ­եա­կի վեր­ջա­ւո­րու­թեան, կա­ռոյ­ցը կը յիշ­ուի Ամե­դու անու­նով:

Յու­նիս 1881-ի մեծ հրդեհ մը բա­ւա­կան կո­րուստ պատ­ճա­ռեց, որ­մէ ետք 1883-ին վե­րա­շին­ուե­ցաւ ներ­կայ կա­ռոյ­ցով` հինգ մեծ եւ եր­կու փոքր խո­րան­նե­րով, որոնց­մէ գլխա­ւոր խո­րա­նը բա­ցա­ռիկ նրբա­ճա­շակ կա­ռուց­ուածք ու­նի: Ան ու­նի չորս դռներ եւ երեք հա­զար հա­ւա­տաց­եալ­ներ  պար­փա­կե­լու տա­րո­ղու­թիւն:  Եկե­ղեց­ւոյ տա­րած­քը 1400 քառ. մեթր է, իսկ հա­մա­լի­րի­նը` 3500, ուր կը գտնուի  հո­գե­ւո­րա­կա­նի բնա­կա­վայր, դպրոց, աղ­քատ­նե­րու կե­րա­կուր սպա­սար­կող ճա­շա­րան, հա­ւաք­ման սրահ:  Տա­ճա­րի եօթ խո­րան­նե­րը կը խորհր­դան­շեն եկե­ղեց­ւոյ եօթ խոր­հուրդ­նե­րը` մկրտու­թիւն, դրոշմ, ապաշ­խա­րու­թիւն, սուրբ հա­ղոր­դու­թիւն, ձեռ­նադ­րու­թիւն, պսակ-ամուս­նու­թեան եւ կարգ հիւան­դաց, իսկ  չորս դռներն ալ` չորս աւե­տա­րա­նիչ­նե­րը` Մատ­թէ­ոս, Մար­կոս, Ղու­կաս եւ Յով­հան­նէս:

Աւագ շա­բաթ օր մը…1913-ին, սար­սա­փե­լի կայ­ծակ մը հար­ուա­ծեց սո­խա­ձեւ գմբէթն ու  զան­գա­կա­տու­նը եւ ասոր ար­դիւնք մի­եւ­նոյն տա­րին  կա­ռուց­ուե­ցաւ կո­թա­կան ոճով 29 մեթր բարձ­րու­թեամբ նոր զան­գա­կա­տուն մը, ուր կը զե­տեղ­ուի քանդ­ուած զան­գա­կա­տան Զիլճ­եան­նե­րու շի­նած զան­գա­կը եւ ոս­կե­խաչ մը: Տա­րագ­րու­թեան դա­ժան օրե­րուն, եկե­ղեց­ւոյ զան­գա­կա­տու­նը  թնդա­նօ­թաձ­գու­թեամբ փուլ կու գայ…Մա­յիս 28, 1915-ին, շրջա­կայ մզկիթ­նե­րու մի­նա­րէ­նե­րէն բարձր ըլ­լա­լու պատ­ճա­ռա­բա­նու­թեամբ:

Առա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տի օրե­րուն  եկե­ղե­ցին գոր­ծած­ուե­ցաւ որ­պէս գեր­մա­նա­կան սպա­նե­րու զօ­րա­նոց եւ հան­րա­պե­տու­թեան սկզբնա­կան շրջա­նին ալ‘ որ­պէս կտա­ւի մթե­րա­նոց: 1990-ին գրե­թէ հա­յա­թափ­ուած քա­ղա­քին հա­յա­պատ­կան կա­ռոյց­նե­րը մնա­ցած էին անխ­նամ, գրե­թէ փլա­տակ վի­ճա­կի մէջ:

Սուրբ Կի­րա­կոս եկե­ղեց­ւոյ ան­ուան առա­ջին ան­գամ կը հան­դի­պինք հա­յազ­գի ճա­նա­պար­հորդ Սի­մէ­ոն Լե­հացիի (1584-1637) “Ու­ղեգ­րու­թիւն“ (Ուք­րա­յի­նա­յի Լվով քա­ղա­քին մէջ գրի առած 1619-1625 թուա­կան­նե­րուն) անու­նով հա­տո­րին մէջ: Սի­մէ­ոն Լե­հա­ցի 1608-1619 տա­րի­նե­րուն ճամ­բոր­դած է դէ­պի  Հա­յաս­տան եւ շարք մը այլ եր­կիր­ներ, գրի առ­նե­լով ժո­ղո­վուրդ­նե­րու սո­վո­րու­թիւն­նե­րը, կեն­ցա­ղը, բար­քե­րը, ծէ­սերն ու ճար­տա­րա­պե­տա­կան յու­շար­ձան­նե­րու նկա­րագ­րու­թիւնը:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles