Հաւատքը Ուրկէ՞ Կը Բխի

Հաւատացեալը` հաւատացեալ է իր համոզումով եւ այդ համոզումը կը բխի կեանքի ձեւով, որ կը ձեւակերպուի մարդուն մէջ։ Այս թեմային մօտեցումը փաստով չես կրնար ապացուցել, որովհետեւ այս թեմաներուն մէջ ճիշդ ուղի չկայ։ Ամէն ուղիներն ալ իրենց յատուկ ձեւով ճիշդ են եւ ամէն ուղիներն ալ իրենց յատուկ ձեւով` սխալ են` չկայ ճիշդ ուղի մը` մանաւանդ այսպիսի թեմայի մէջ։

Փորձենք ներկայացնել կրօնական եւ փիլիսոփայական համոզումներու ամբողջական պատկերը` համոզումներու եւ Աստուածընկալման դասակարգումով։

Համոզումներու այս շարքը կը զարգանայ բացարձակ հաւատքէն մինչեւ բացարձակ ժխտում։

-Կրօնապաշտ հաւատացեալ`

Այս մակարդակին վրայ մարդիկ կը հաւատան ոչ միայն Աստուծոյ գոյութեան, այլեւ կազմակերպուած կրօններուն, սուրբ գիրքերուն եւ մարգարէներուն: Աստուած այստեղ «անձնաւորուած» է եւ ուղղակի կապի մէջ է մարդկութեան հետ:

-Հոգեպաշտ` բայց ոչ կրօնական`

Այս խումբը կը մերժէ կրօնական կառոյցները կամ դոգմաները, սակայն կը հաւատայ` հանդերձեալ կեանքին եւ հոգեւոր աշխարհին: Անոնք կ’ընդունին, որ կայ Տիեզերական Նախագծող մը, բայց չեն հետեւիր եկեղեցական կանոններու:

 -Բնաստուածութիւն` կը սորվեցնէ, որ Աստուած կամ «Նախապատճառը» ստեղծած է տիեզերքը եւ անոր ֆիզիքական օրէնքները, բայց ետ քաշուած է եւ չի միջամտեր մարդոց կեանքին: Չկան մարգարէներ կամ հրաշքներ: Աստուած կը ճանչցուի միայն բանականութեամբ եւ բնութեան դիտարկումով:

Անգիտապաշտ Բնաստուածութիւն`

Ասոնք այն մարդիկն են, որոնք հակած են հաւատալու Արարիչի մը գոյութեան, բայց միաժամանակ կ’ընդունին, որ մարդկային միտքը անկարող է վերջնականապէս ապացուցել կամ հասկնալ այդ Արարիչին բնոյթը:

Անգիտապաշտ Ագնոստիկ`

Մաքուր ագնոստիկը կը գտնուի մէջտեղը: Ան կ’ըսէ. «Ես չեմ գիտեր եւ չեմ կրնար գիտնալ՝ Աստուած կա՞յ, թէ՞ չկայ, որովհետեւ երկու կողմն ալ փաստ չունին»:

Ժխտական Աթէիստ`

Անոնք պարզապէս «չունին» հաւատք Աստուծոյ հանդէպ։ Անոնք չեն պնդեր, որ Աստուած հաստատ չկայ, բայց քանի որ փաստ չեն տեսներ, չեն հաւատար:

Դրական Աթէիստ`

Այս մակարդակին մարդը հաստատապէս կը պնդէ, որ «Աստուած գոյութիւն չունի»: Այս նոյնպէս կարելի է համարել «հաւատքի» տեսակ` հակառակ կողմէն, որովհետեւ անհնար է բացարձակապէս ապացուցել բանի մը չգոյութիւնը բնազանցական ոլորտին մէջ:

Բնազանցական Չորս Օրէնքները եւ Բնաստուածութիւնը` շատ խորն է։

Եթէ գոյութիւն ունի Արարիչ մը, ան պէտք է ըլլայ մեր տիեզերքի սահմաններէն դուրս: Որպէսզի մէկը ըլլայ «Արարիչ», ան պէտք է բացարձակապէս անկախ ըլլայ հետեւեալ չորս տարրերէն, որոնք կը կազմեն մեր ֆիզիքական իրականութիւնը.

Նիւթէն դուրս: Ան չի կրնար կազմուած ըլլալ նիւթէն, որովհետեւ նիւթը ստեղծուած բան է:

Ուժանիւթէն դուրս: Ներուժը ֆիզիքական աշխարհի շարժիչն է, Արարիչը պէտք է ըլլայ այդ ուժի աղբիւրը, ոչ թէ ենթակայ ըլլայ անոր:

Ժամանակէն դուրս: Ժամանակը սկսաւ տիեզերքի ստեղծումով: Արարիչը պէտք է ըլլայ «յաւերժական ներկայի» մէջ՝ առանց սկիզբի եւ վերջի:

Տարածութենէն դուրս: Ան սահմանափակուած չէ «տեղով»: Ֆիզիքայի մէջ տարածութիւնն ու ժամանակը իրարու հետ կապուած են ( 4-րդ չափողականութիւնը):

Բնազանցութիւն` Բառացի կը նշանակէ «ֆիզիքայէն անդին»: Այս գիտութիւնը կ’ուսումնասիրէ այն ամէնը, ինչ որ մեր զգայարաններով չենք կրնար չափել (էութիւն, գոյութիւն, պատճառականութիւն):

Բնաստուածութեան 42 Տեսակները` շատ հարուստ ճիւղաւորումներ ունի:

Որոնցմէ մէկ քանին նշենք`

-Այն գաղափարը, որ Աստուած տիեզերքը ստեղծելու պահուն «դարձաւ» տիեզերք (իր էութիւնը ձուլեց նիւթին հետ):

-Քրիստոնէական Բնաստուածութինը` մարդիկ, որոնք կ’ընդունին Յիսուսի բարոյական դասերը, բայց չեն հաւատար անոր աստուածային հրաշքներուն:

-Տիեզերական Բնաստուածութիւնը` Հիմնուած զուտ գիտական տուեալներու եւ աստղագիտութեան վրայ:

Այս բոլոր մեկնութիւններէն ետք` կարելի է ըսել, որ այս բարդ տիեզերքը ունի Պատճառ կամ Էութիւն, բայց միաժամանակ խոնարհութեամբ ընդունիլ, որ մեր մարդկային ուղեղը դեռ չի կրնար հասնիլ այդ «Բնազանցական» աղբիւրին լրիւ հասկացողութեանը: