ԴԱՐ ՏԵՒՈՂ  ԿՐԱՒՈՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ  ԵՒ ՆԵՐԿԱՅԻ  ԿԱՄԱՒՈՐ ՆՈՐ ՏԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 48 Second

 

balian tsouytsՅ. Պալեան

«Հոգու սով»… Չեմ գիտեր, թէ առաջին անգամ ո՞վ խօսած է այդ մասին: Բայց բանաստեղծը, Աւետիք Իսահակեան, նախատեսած եւ խարանած է այդ «հոգու սով»ը:

Միշտ ըսած եմ, որ մտաւորականի, գրողի, բանաստեղծի աչքը մարգարէական ուժ ունեցած է: Բայց ո՞վ արժէք կու տայ անոնց խօսքին, երբ աթոռ եւ դրամատան մէջ պահեստներ չունին:

Այսօր, Հայաստան եւ սփիւռքներ, երէցներ եւ երիտասարդներ, մտաւորականներ, ջոջեր (էսթէպլիշմընթ), համեստներ, մենք մեզի հարց պէտք է տանք, թէ ո՞ւր կանգնած ենք «հոգու սով»ի յարաբերաբար: Հայաշխարհը կրկին յուզուած է, Երեւան կրկին ցոյցեր տեղի կ’ունենան: Ոստիկանատան մը վրայ յարձակում եղած է, պատանդներ կան: Նոյնիսկ բժիշկներ պատանդ են:

Մեր թշնամիները կրնան լիահագագ ծիծաղիլ:

Քսաներկու տարի առաջ կրկին խօսած էի «հոգու սով»ի մասին, Փարիզի հայկական ձայնասփիւռէն կարդացուած քրոնիկով մը (12/9/1994): Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած իւրաքանչիւր բացասականութիւն կը շեշտէ «հոգու սով»ը, պատճառ կ’ըլլայ ներքին ճակատի թուլացման եւ այնքա՜ն երազուած «անկախ Հայաստան»ի աստիճանական կամ թափով դատարկման, որուն բաց գիրքը օդանաւին մէջ կը տեսնեմ ամէն անգամ, երբ կը վերադառնամ Երեւանէն:

Կը հետեւէի Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող դէպքերուն: Հեռուն նստած չեմ կրնար դատել եւ ըսել, թէ ո՞վ իրաւունք ունի, կամ ընտրուած ճանապարհը վա՞տ է, թէ՞ լաւ: Բայց գիտեմ, որ տխուր եւ տխրեցնող դէպքերը կրկին պատճառ-պատրուակ պիտի ըլլան նորատեսակ տարագրութեան, այդ երէկ էր երբ մեր հայրենի աշխարհէն ոճիրով տարագրութիւն եղաւ, այսօր ալ կայ կամաւոր տարագրութիւն, զոր կոչեցինք արտագաղթ:

Տարագրութիւն եւ արտագաղթ: Եթէ ախտաճանաչում ընող «ազգի բժիշկ» մը ըլլար, պիտի ըսէր որ անոնք ազգի կեանքին տրուած զառիկ (arsenic) են, մահացու թոյն:

Քսաներկու տարի առաջ, աշխարհի չորս ծագերէն Հայաստան հաւաքուած էինք միասնաբար խորհելու մշակութային հարցերու մասին, հայ մշակոյթը եւ գեղարուեստը միջազգային հրապարակ բերելու մասին, ցանկութիւն յայտնուած էր հայրենի մտաւորականութեան օժանդակելու, որպէսզի հողին վրայ մնայ եւ ստեղծագործէ: Չարտագաղթեն մտաւորականները եւ չարտագաղթեն մարդիկ:

Երազուած անկախութենէն քառորդ դար անցած է, բայց դեռ կը շարունակուի կամաւոր տարագրութիւնը: Այն օրերուն, այսօր ալ, Երեւանէն մեկնող օդանաւին մէջ սովորական երեւոյթ է լսել մանուկներու ճիչեր, լաց, ծնողներու կանչ: Հայեր կը մեկնին իրենց ընտանիքներով, նորածիններով, զաւակներով, ունեցած-չունեցածով, վկայականներով, դէպի մեր օրերու «Աւետեաց Երկիր»ը: Զբօսաշրջիկներ չեն: Այս մեկնողներէն շատեր Ազատութեան հրապարակին վրայ, բռունցքները սեղմած երկինք բարձրացուցած գոռացած էին «Ղարաբաղը մերն է»… Սփիւռքներու մէջ ալ նոյն ձեւով պոռացած են մարդիկ, ցոյցերու մասնակցած են, բայց երեկոյեան իրենց բնակարանը վերադարձած են, առանց երբեք խորհելու, որ այդ բնակարանը «տուն չէ», տարագրութիւնը ընդունած են որպէս բարիք, վերադարձը անբաղձալի կամ անկարելի համարելով: Ուսումնական կին մը յայտարարեց օր մը, որ լաւ որ հոս էր, հայերէն չէր գիտեր, քանի որ իր գիտցած գիտուն բաները հայերէնով պիտի չկարենար ըսել…

Հարիւր հազարներու արտագաղթը նոր տարագրութիւն է:

Անորոշ միլիոններու սփիւռքները տեւող տարագրութիւն են: Չանհանգստացնող:

Սփիւռքներէն եկած հայ զբօսաշրջիկներ միշտ կան օդանաւին մէջ:

Նախկին տարագրուածներ կու գան, կարօտ մշակելու, կը վերադառնան, եզրակացնելով որ Հայաստան կեանքը դժուար է, լաւ ապրելու պայմանները չկան, ապահովութիւն չկայ, բայց խելք կը բաշխեն:

Նախկին ներգաղթող-արտագաղթածներ Աւետեաց Երկրէն  կու գան, կը զուարճանան, կը լուսանկարեն, իրենց «յաջողութիւն»ը կը ցուցադրեն եւ կը ցուցադրուին՝ որպէս օրինակ:

Նոր արտագաղթողներ ազատագրուածի տրամադրութեամբ կը խօսին, վաղը օժանդակութեան գրասենեակները պիտի դիմեն՝ ըսելով որ քաղաքական ապաստանեալ են կրօնական կամ բարքերու պատճառով հալածուածներ: Ասոնք ալ քանի մը տարի վերջ որպէս զբօսաշրջիկ պիտի գան, ամուսին կամ կին գտնելու եւ վերադառնալու համար, հեռու նստած հայաստանեան խրախճանքներ կազմակերպելով:

Արտագաղթ-հայրենալքման եւ հայրենադարձութենէ հրաժարման համար միշտ պատճառ պատրուակներ կան: Բայց հայրենիքը հինգ աստղանի ձրի պանդոկ չէ: Յիշել Շաւարշ Միսաքեանը, որ ներգաղթած-արտագաղթողներուն համար այդպէս ըսած էր…

Փափաք ունիմ լսելու բանաստեղծը: Փափաք ունիմ լսելի դարձնելու բանաստեղծը:

Ես ձեզ ասում եմ՝ կը գայ Ոգու սով,
Եւ դուք կը քաղցէք ճոխ սեղանի մօտ,
Կ’ընկնէք մուրալու յափրած որկորով՝
Հրեղէն խօսքի, վեհ խօսքի կարօտ։

Լրբենի ծաղրով արհամարհեցիք
Ոգու վառ զեղմունք միտք ու երազանք,
Նիւթի տաճարում արբած պարեցիք՝
Մոռացած անմահ, անհունի տենչանք։

Դուք, որ հեգնեցիք ուժն ստեղծագործ՝
Ձեր նիւթի հանդէպ կը գայ ոգու սով.
Եւ մուրացկի պէս փշրանքի համար
Ծարաւ ու նօթի կ’անցնէք ծովից ծով:

            Կարգախօսներու ետեւէն վազելով, մարմարի վրայ ոսկետառ անուններ գրելով, «բարերար»ի տիտղոս շահելով, հիւր երթալով եւ խելքաբաշխութեամբ զբաղելով հայրենիք եւ ազգ չեն պահուիր: «Հոգու սով» կայ, բայց ոչ ոք կ’ուզէ ախտավարակ «հոգու սով» ունեցող հայ ազգային կացութեան մասին մտածելու:

            Ներսը եւ դուրսը:

«Նիւթի տաճարում արբած պարեցիք՝
Մոռացած անմահ, անհունի տենչանք»։

Տենչեր՝ որոնք խօսք կը մնան. մէկ հայրենիք, մէկ մշակոյթ, մէկ ազգ:

«Եւ մուրացկի պէս փշրանքի համար
Ծարաւ ու նօթի կ’անցնէք ծովից ծով»…

«Ոգու սով»ը յագեցնելու համար կ’անցնինք ծովէ ծով, հիւսիսէն հարաւ, արեւելքէն արեւմուտք:

Այդպէս է, երբ տարագիր ենք: Կուշտ ըլլալ եւ ցանկալի անցագրեր ունենալ բաւաւար չեն տարագրի կեղը վերացնելու: Իր կացութեան գիտակցող անձը երբեմն, երբեմն յաճախ, պէտք է խորհրդածէ հայ գրողի, Վիգէն Խեչումեանի խօսքի մասին. «օտարի դրանը քեզ կը կոչեն հիւր՝ որպէսզի չասեն ծառայ»:

Արտագաղթ-հայրենադարձութիւն… Մեր այսօրուան եւ վաղուան գոյութենական հարց:

Առանց ճկոյթի ետին թաքնուելու: Ի՞նչ եւ ինչպէ՞ս պիտի ծրագրենք՝ որպէս ինքնուրոյն ազգ եւ հայրենիք հասնելու համար դարու աւարտը:

Ապահովաբար ոչ Քոթ տ’Ազիւրի, ոչ Պայատայի, ոչ Փունթա տէլ Էսթէի եւ ոչ ալ Պէվըրլի Հիլզի արեւներուն տակ երջանկանալով:

Ի՞նչ պատասխան կ’ուզեն կամ կրնան տալ «էսթէպլիշմընթ»ները հետեւեալ հարցման. Ինչպէ՞ս կը դարմանուի բանաստեղծին նշդրակած  «հոգու սով»ը:

Եւ վէրքերը սպիացնելու կոչուած մածուկ խօսքեր, որոնք այդպէս ալ ոչինչ կը սպիացնեն. «Կ’ուզէի տեսնել, թէ ինչպէս աշխարհի հզօրներէն մէկը կը բնաջնջէ այս ազգը, անկարեւոր մարդոց այս փոքր ցեղը, որուն պատմութիւնը աւարտած է, որուն բոլոր պատերազմները արդէն կռուած ու պարտուած են, ում շինութիւնները քանդուած են, որուն գրականութիւնը կարդացուած չէ, որուն երաժշտութիւնը լսուած չէ, որուն աղօթքները այլեւս չեն ըսուիր: Փորձէ՛, բնաջնջէ՛ այս ազգը ու տե՛ս, թէ արդեօք անոնք չե՞ն ապրիր կրկին: Տե՛ս, թէ արդեօք անոնք նորէն չեն ծիծաղիր: Տե՛ս, թէ արդեօք անոնք չե՞ն ապրիր վերստին, երբ անոնցմէ երկուքը կը հանդիպին գարեջրատան մէջ քսան տարի անց: Եւ կը ծիծաղին, եւ կը խօսին իրենց լեզուով:» (Ուիլեամ Սարոյեան)

Կ’ըսէ. խօսքը պատերէն կը կախեն անգլերէն, կը հպարտանան, կը ծիծաղին, բայց այդ իրենց այլեւս չխօսած լեզուն հետզհետէ անհետացող նախկին գաղթականներու լեզուն է:

Նորերը իրենք զիրենք գաղթական չեն համարեր: Ի՞նչ հասկնալ:

 

 

 

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Վանել Ամբոխային Տրամադրութիւնները
Next post ՓԱՊՈՒՂԻ՞ … ԹԷ ՓԱԿՈՒՂԻ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles