Իսրայէլի Դերակատարութիւնը 44-Օրեայ Պատերազմի Օրերին Եւ Ոչ Միայն

0 0
Read Time:4 Minute, 52 Second

«Դրօշակ» Թիւ 10
Առաջնորդող Յօդուած
Հոկտեմբեր 2021

Արցախի դէմ սանձազերծուած լայնածաւալ յարձակման օրերին Ատրպէյճանին Թուրքիային իսլամ ծայրայեղականների աջակցութեան հետ յաճախ էր շրջանառւում Իսրայէլի աշխուժ դերակատարութեան հարցը: Համացանցի էջերում յայտնւում էին լուսանկարներ Թել Աւիւից Պաքու եւ հակառակ ուղղութեամբ բեռնատար ինքնաթիռների չդադարող թռիչքներից:

Միջազգային օդանաւորդութեան կազմակերպութեան եւ այլ աղբիւրների արձանագրած տեղեկութիւններից բացի` հաւաստի տեղեկատուութիւնը ամէն օր տարածւում էր ճակատային գծից ստացուող լուրերի հետ, թէ իսրայէլական արտադրութեան ժամանակակից ռազմական ինչ տեխնիկա, այդ թւում` արգելուած զինատեսակներ է օգտագործւում հայկական զինուած ուժերի եւ խաղաղ բնակչութեան դէմ, պատմամշակութային կոթողների եւ ենթակառուցուածքների հետեւողական ոչնչացման գործողութիւններում:

Այս փաստն ի հարկէ աննախադէպ չէր, որովհետեւ 2016 թուականի քառօրեային Ատրպէյճանցիների գրաւը դրուած էր հիմնականում իսրայէլական անօդաչուների վրայ: Իրականում այս համագործակցութիւնը սկսուել է դեռեւս արցախեան առաջին պատերազմի օրերին, երբ Իսրայէլը Ատրպէյճանական բանակը զինում էր, օրինակ, «Սթինկըր» տիպի զենիթահրթիռային համակարգերով: Գաղտնիք չէ նաեւ, որ անցած երեք տասնամեակներին Իսրայէլը եղել է Ատրպէյճանի` զէնքի մեծ մասի մշտական մատակարարներից մէկը:

44-օրեայ պատերազմում Իսրայէլն իր դերակատարութեամբ չի զիջել Թուրքիային, իսկ նրա տրամադրած ռազմատեխնիկական օգնութիւնը վճռորոշ նշանակութիւն է ունեցել Ատրպէյճանական կողմի յաջողութիւնների հարցում: Ի հարկէ, դաշնակից քաղզոյգի կողմերից իւրաքանչիւրն իր պատճառներն ունէր եւ ունի, որ Իսրայէլի մասնակցութեան հարցը մնայ ստուերում:

Պաքու-Թիֆիլիս-Ճէյհան խողովակաշարով Իսրայէլը Ատրպէյճանից ներկրում է իր նաւթի աւելիք ան 40%-ը, որի դիմաց նա տասնամեակներ շարունակ վճարել է ռազմատեխնիկական միջոցներով: Իսրայէլի համար այս համագործակցութիւնը բխում է որպէս գլխաւոր թշնամի ճանաչած Իրանի դէմ պայքարի ռազմավարական նպատակից: Մահմետական Ատրպէյճանի հետ գործակցութիւնը պայմանաւորուած է նաեւ ընդհանրապէս իսլամական աշխարհի հետ ունեցած եւ զարգացող յարաբերութիւններով:

Աւելացնենք նաեւ, որ այս երկու երկրների յարաբերութիւնների վրայ որոշակի ազդեցութիւն է ունենում Ատրպէյճանի հրէական համայնքը: Իսկ թէ Ատրպէյճանցի հրեաները ինչպիսի՛ աջակցութիւն են ցուցաբերում ծննդավայր երկրին, կ՛անդրադառնանք հետագայում:

Իսրայէլն ու Ատրպէյճանը համագործակցում են միջազգային հարթակներում` պաշտպանելով միմեանց շահերն ու գործողութիւնները, լոպիստական աշխատանքներ տանելով դաշնակցի հեղինակութիւնը պահպանելու հարցում:

Ինչպէս նշուեց, Իսրայէլ-Ատրպէյճան մերձեցումը սկսուել է դեռեւս արցախեան առաջին պատերազմի օրերին: 1993 թ. Իսրայէլը դեսպանութիւն բացեց Պաքւում, սակայն Ատրպէյճանը չշտապեց կատարելու փոխադարձ քայլը, ինչը պայմանաւորուած էր Իրանի նկատմամբ զգուշաւոր քաղաքականութեամբ: Ատրպէյճանի հիւսիսում Իսրայէլը ստեղծել է յենակէտեր, որտեղից պատերազմի դէպքում կարող է գործողութիւններ սկսել Իրանի դէմ:

Յայտնի է նաեւ իսրայէլական հետախուզութեան ազատ գործունէութիւնը Ատրպէյճանում: Իրանը լրջագոյն կասկածներ ունի, որ ժամանակ առ ժամանակ միջուկային ֆիզիքայով զբաղուող իրականաւոր գիտնականների սպանութիւնները կատարուել են Իսրայէլի յատուկ ծառայութիւնների կողմից, եւ այդ գործում կարեւոր դերակատարութիւն է ունեցել Ատրպէյճանը: Տեղեկատուական դաշտ սպրդող այս կցկտուր տեղեկութիւններին տարիներ շարունակ Իրանը ձեռնպահ է մնացել լրջօրէն արձագանգելուց, քանի որ դրանից յետոյ հարկադրուած կը լինէր վերանայելու Ատրպէյճանի հետ ունեցած յարաբերութիւնները: Իսկ, ինչպէս յայտնի է, այս երկու մահմետական հարեւան երկրները, թաքցնելով խորքային հակասութիւնները, առերեւոյթ մշտապէս փորձել են ջերմ բարեկամներ ներկայանալ:

Մասնաւորապէս իրանական կողմը չափաւոր դժգոհութեամբ է միշտ արձագանգել Ատրպէյճանի յաւակնութիւններին իր երկրի ազերի բնակչութեան ու ազերիաբնակ տարածաշրջանի հանդէպ: Այս դիւանագիտութեամբ նա փորձել է` որքան հնարաւոր է մօտ պահել, թոյլ չտալ, որ ամբողջովին հակառակ ճամբար մղուի Ատրպէյճանը: Միւս կողմից` երկու երկրների յարաբերութիւնները ուղղակիօրէն ազդում են Իրանում փանթուրքիստական խմբաւորումների վարքի վրայ: Կարելի է ասուածին աւելացնել այլ հանգամանքներ եւս, սակայն դա այլ քննարկման նիւթ է: Ինչպէս վերեւում ակնարկուեց, պայմանաւորուած Իրանի հետ Իսրայէլի ունեցած աշխարհաքաղաքական խնդիրներով` Ատրպէյճանի աշխարհագրական դիրքը Իսրայէլի համար այս գործակցութիւնը դարձնում է խիստ իւրայատուկ եւ կարեւոր: Միւս կողմից էլ, ելնելով Իրանի նկատմամբ իրական վերաբերմունքից, Ատրպէյճանին ձեռնտու է եղել Իսրայէլի հետ զարգացնել անվտանգութեան ու մասնաւորապէս հետախուզութեան գծով սերտ գործակցութիւն, ինչը նա ի հարկէ անում է նաեւ Թուրքիայի հետ: Իսրայէլի հետ այդ համագործակցութեան շրջանակում են քարոզչական աջակցութիւնը, տեղեկատուութեան փոխանակումը (ներառեալ` իսրայէլական արբանեակներից ստացուող տեղեկատուութիւնը): Համագործակցելով անվտանգութեան ու հետախուզութեան հարցերում` Իսրայէլը միաժամանակ ուսուցանում է Ատրպէյճանական անձնակազմերին:

Իսրայէլը լսումների ելեկտրոնային կայաններ է տեղադրել Կասպից ծովի եւ Իրանի սահմանի երկայնքով: Ատրպէյճանը մաս է կազմում Թուրքիա-Վրաստան-Իսրայէլ առանցքին, որին վերջիններս համարում են Իրանի համար հակառակորդ: Ասուածը հաստատող իրողութիւն է այն, որ իրանցի մի խումբ բարձրաստիճան սպաներ 2004 թ. Պաքւում յորդորել են դրացի երկրի ղեկավարութեանը` դադարեցնելու անվտանգութեան գծով համագործակցութիւնը Իսրայէլի հետ եւ ռազմական ու հետախուզական ոլորտի սպաների տեղակայումը Ատրպէյճանի տարածքում` Կասպից ծովում իրաւունքների շուրջ ընթացող վէճի դրական լուծման դիմաց: Այնինչ Պաքուն Իսրայէլի հետ համագործակցութիւնը դիտում է հէնց որպէս Իրանից եկող սպառնալիքը չէզոքացնող գործօն: Ատրպէյճանն իրական է համարում Իրանի ազդեցութեան, մասնաւորապէս իրանական յեղափոխութեան գաղափարների ներմուծումը իր տարածք:

Հիմնուելով «SIPRI database»-ի եւ այլ աղբիւրների տեղեկատուութեան վրայ` կարելի է եզրակացնել, որ Իսրայէլը Ատրպէյճանին մատակարարում է ռազմատեխնիկական բարձր որակի արտադրանք եւ առաջին հերթին` անօդաչու սարքեր ու հրթիռներ, որոնց ողջ տեսականիով համալրուած է Ատրպէյճանական բանակը: ԼՂՀ-ի դէմ պատերազմի նախօրեակին Ատրպէյճանին մատակարարուել է գրեթէ 120 մարտավարական եւ 500 մարտական քամիքազ անօդաչու թռչող սարքեր, որոնց ճնշող մեծամասնութիւնը իսրայէլական էր, այն դէպքում, երբ թուրքական «Baykar Makina» ընկերութիւնից գնուել էին ընդամէնը 50 «Bayraktar TB2» անօդաչուներ:

Իսրայէլական «Elta Systems» ընկերութիւնը թուայնացուած քարտէզագրել է Լեռնային Ղարաբաղի ողջ տարածքը, ինչը մեծ առաւելութիւն է տուել Ատրպէյճանական դաշինքի ուժերին, իսկ անօդաչու թռչող սարքերի կողմից հայկական հրասայլերի, ծանր հրետանու եւ ՀՕՊ համակարգերի սպառազինութեան կորուստների գրեթէ 90%-ը հասցուել է մարտական իրավիճակի թուային մոտելաւորման շնորհիւ:

Տարբեր տեսակի անօդաչու սարքերից բացի` Ատրպէյճանին մատակարարուել են նաեւ օդային պաշտպանութեան համակարգեր, հակահրասայլային սպառազինութիւն` հակահրասայլային հրթիռային համակարգեր: Թուրքիայի եւ Վրաստանի օդային տարածքով Իսրայէլը Ատրպէյճանին մատակարարել է զինամթերք եւ սարքաւորումներ` շուրջ 100 «Boeing747» եւ «IL-76TD/MDs» բեռնատար ինքնաթիռներով, որոնք պատկանում են Ատրպէյճանական «Silk WayAirlines» օդանաւային ընկերութեանը եւ օգտագործւում են նաեւ ռազմական փոխադրումների համար:

Իսրայէլն է ստեղծել Ատրպէյճանի նոր նաւատորմը` նոր ռազմանաւերով, ինչպէս եւ 2019 թ. Պաքուի արեւելքում կառուցել է նաւահանգիստ:

Այսպիսով, կարելի է արձանագրել, որ Լեռնային Ղարաբաղի դէմ սանձազերծուած պատերազմը բացայայտեց Իսրայէլի եւ Ատրպէյճանի միջեւ տասնամեակներ շարունակ գոյութիւն ունեցող ռազմական ու ռազմավարական համագործակցութիւնը: Թէեւ Ատրպէյճանին զէնքի վաճառքը Իսրայէլը մշտապէս փորձել է արդարացնել պիզնես շահերով, սակայն ակնյայտ է, որ առկայ է Իսրայէլի ու Ատրպէյճանի, ինչպէս եւ Թուրքիայի միջեւ ռազմաքաղաքական գործակցութիւն, որն ուղղուած է առաջին հերթին Հայաստանի ու Իրանի դէմ եւ հետապնդում է թշնամի յայտարարուած տէրութիւններին քաղաքական ու ռազմական պարտութեան մատնելու եւ տարածաշրջանի վրայ գերիշխանութիւն հաստատելու նպատակ:

Իսրայէլը, առաւել քան իր դաշնակիցները, հակուած է հնարաւորինս քողարկելու իր այս նպատակներն ու գործողութիւնները` նկատի ունենալով տարածաշրջանում ազդեցութիւն ունեցող եւ շահագրգիռ այլ ուժերի հետ հակադրութեան մէջ յայտնուելու հեռանկարն ու այն յանցաւոր մեթոտները, որոնցով դաշնակից ուժերը փորձում են հասնել իրենց նպատակներին:

Ի հարկէ այս գործակցութեան մէջ կարեւոր ու առանցքային է Թուրքիայի դերակատարութիւնը, սակայն այդ եւ առնչակից այլ հարցերի մասին կը խօսուի յաջորդող յօդուածում:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԵՐԵՒԵԼԻԱՊԱՇՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԵՍԱՊԱՇՏՈՒԹԻՒՆ
Next post Հ.Յ.Դ. ՄԱՄԼՈՅ ԽՈՐՀՐԴԱԺՈՂՈՎ` ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles