ԹՐՔԱԿԱՆ ԹԱԿԱՐԴԻՆ ՄԷՋ ԲՌՆՈՒԱԾ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ՄԸ ԵՒ ՅՈՒՍԱՀԱՏ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԻՆ ԽԵՂԴՈՒԱԾ ՃԻՉԻ ՆԱՄԱԿԸ

0 0
Read Time:4 Minute, 2 Second

Յ. Պ.

            Ապրիլ ամսուան ընթացքին աւանդութիւն է յայտնաբերումը վկայութիւններու, որոնք չհինցող վէրքերը կրկին կ’արիւնեն: Արխիւային նիւթ մը: Իտալիա բնակող բանասէր, փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտոր Ռաֆայէլ Պազարճեան նամակ մը գրած է Սիամանթոյի, որուն յուզումնախառն պատասախանը խիստ շահեկան է, ըմբռնելու համար ցեղասպանութեան նախորդող ամիսներու մթնոլորտը:

            Զոյգ նամակները մեր պատմութիւնը կը պարագրկեն, թիւ-թուական չեն, այլ սաւառնող համատարած ոճիրին դէմ խուլ բողոքը բանաստեղծի մը: Օրերէ ի վեր կը մտածեմ անոնց մասին գրել, բայց ի՞նչ ըսելու համար:

            Սիամանթոյի նամակը անդրշիրիմեան աղաղակ է, զոր պէտք է թարգմանել օտար լեզուներու, բաժնել ՄԱԿի, ԻՒՆԵՍՔՕի, Ամերիկաներու, եւրոպական, ասիական, ափրիկեան, աւսրալիական երկիրներու խորհրդարաններուն առջեւ, հասցնել Թուրքիոյ ոճիրներու զոհ ժողովուրդներու յաջորդներուն, աշխարհի լրատուամիջոցներուն եւ մտաւորականներու:

            Սիամանթոյի աղաղակը ճշմարիտ մարգարէութիւն է ցեղասպանութեան, նախերգանքը՝ ժողովուրդի մը բնաջնջման: Բանաստեղծը տեսած է ուրուրի թեւերուն վրայ հասնող ՄԱՀԸ. «բայց իմ ցաւէս առաջ՝ ցեղիս ու ցեղիդ ցաւէն խօսիմ… բովանդակ ծաղիկ հայ երիտասարդութեան կերան բորենիները, զինուոր տարին: Ահաւոր խուճապ… գաւառներէն մարդ չեն ձգեր. մինչեւ 45 տարեկան… դէպի մահ, դէպի ստոյգ մահ, ոչ պատերազմի մէջի մահէն, այլ անօթութեան…»

            Անդրշիրիմեան ցնցող վկայութիւն հայ կնոջ մը մասին. «Չի մոռանամ ըսելու, որ հինգ ոսկի է տուեր աղքատ կին մը՝ Սիամանթօն փրկելու համար… եւ իրեն պահեր է իր միւս հինգ ոսկին՝ ամբողջ ունեցածի կէսը»,- կը գրէ Սիամանթօ,-  որպէսզի վճարուի իր փրկագինը: Օրինակելի հայ  կնոջ տիպար մը, որ իր ժողովուրդի բանաստեղծին օգնութեան փութացած է:

            Իսկական լարուած ողբերգութեան թատրոն են զոյգ նամակները:

 

            ա. Ռաֆայէլ Պազարճեանի նամակը.

 

«20 Օգոստոս, 1914, Պատու,

Սիրելի Սիամանթօ,

Թերթերէն կ’իմանամ, որ Օսմանեան կառավարութիւնը անխտիր զէնքի տակ կը հրաւիրէ մինչեւ 45 տարեկան արուները: Եթէ երբեւէ դուք ալ զինուորագրութեան ստիպուիք, հաճեցէք համարել զիս մին անոնցմէ, որ անմիջապէս պատրաստ է դրամական հատուցումով վճարելով զձեզ՝ այս բեռէն ազատելուն: Այդ առթիւ ես իմ բաժինս բերելու մէջ շատ ուրախ եմ: Խնդրեմ, գրեցէք ձեր լուրերը եւ ընդունեցէք սիրալիր բարեւներս:

Ձերդ՝ դոկտ. Պազարճեան»:

 

բ. Սիամանթոյի պատասխան նամակը, որուն իւրաքանչիւր տողը ահազանգ է.

 

«Սիրելի դոկտ. եւ թանկագին բարեկամ, այս յուսահատութեան, զզուանքի, անկարելի ստրկութեան, պոռնիկ համակերպումի եւ իմ բառարանէս եւ ձեր բառարանէն բացակայ ամէն հայհոյանքի արժանի օրերուն մէջ ձեր փոքրիկ քարթը իր մեծ սրտով ինձի մտածել տուաւ, թէ դեռ ՄԱՐԴԵՐ, բարեկամներ կան… բայց իմ ցաւէս առաջ՝ ցեղիս ու ցեղիդ ցաւէն խօսիմ… բովանդակ ծաղիկ հայ երիտասարդութեան կերան բորենիները, զինուոր տարին: Ահաւոր խուճապ… գաւառներէն մարդ չեն ձգեր. մինչեւ 45 տարեկան… դէպի մահ, դէպի ստոյգ մահ, ոչ պատերազմի մէջի մահէն, այլ անօթութեան…

Ամբողջ Թուրքիան անօթի է, այլեւս հայ եւ յոյն վաճառական կամ վաճառականութիւն չի մնաց: Կառավարութիւնը բոլորն ալ հաւաքեց, թալանեց, կողոպտեց եւ գրաւեց, նոյնիսկ՝ ստացագիր չտալով: Ամէն կողմ գրաւում. ոչ թէ ալիւր կամ կերպաս, այլ ինչ որ գտնեն հայ եւ յոյն վաճառականին քով: Պոլիս եւ ամէն տեղ՝ նոյն բանը: Քրիստոնեայ թաղերու փուռերէն ալիւրը կը կողոպտեն երկու միլիոն զօրքի համար եւ իսլամ թաղերը կը տանին…

Չէք կրնար եւ նամանաւանդ ես, որ ներկայ եմ ու ջիղերս կայծակի խուրձի մը վերածեր են, չեմ կրնար երեւակայիլ կամ գրել ինչ որ կը դառնայ այս անիծեալ երկրին մէջ… Ես հիւանդ՝ անկողին ինկայ, քանի մը բարեկամներ, այո, բարեկամներ, եւ ոչ «ընկերներ», ինչպէս պիտի մտածէիք՝ ոտքի ելան ինծի համար 43 ոսկի ճարելու: Ամէն դուռ զարկին. ոչ ոք դրամ ունի. պանքերը փակ են, եւ սրտերը երբեք բացուած չեն… Մուրհակներով, ստորագրութիւնով, պատուոյ խօսքերով եւ վազելով ու նորէն վազելով, մուրալով, վռնտուելով եւ նորէն մուրալով ճարեցինք եւ տարինք իմ փրկանքս՝ խօսք տալով որ մէկ կամ երկու ամիսէն պիտի տանք այդ գումարը անոնց, որոնցմէ կորզեցինք:

Ահա վիճակս: Ամերիկա գրեցինք, բայց մեծ յոյս չունիմ, որ բան մը ղրկեն: Չի մոռանամ ըսելու, որ հինգ ոսկի է տուեր աղքատ կին մը՝ Սիամանթօն փրկելու համար… եւ իրեն պահեր է իր միւս հինգ ոսկին՝ ամբողջ ունեցածի կէսը, ես կ’ուզէի փախչիլ, բայց քանի-քանիներ բռնուեցան եւ հրացանազարկ եղան…

Հիմա կը մնայ ինծի, եթէ քիչ մը դրամ ունենամ եւ եթէ թոյլ տան, որովհետեւ վճարողներն ալ չեն կրնար Պոլիսէն դուրս ելլել: Պոլիսէն պիտի փախչիմ, ալ չի դառնալու երդումով: Ո՞ւր պիտի երթամ, այդ չեմ գիտեր, բայց աւելի լաւ է ուրիշ տեղ ծառայ ըլլալ, քան թէ «բորենիներու» բանակի մէջ՝ զինուոր…

Ուրկի՞ց պիտի գայ մեր փրկութիւնը… խորհուրդ տուէք, թէ մնամ հոս, երկրորդ զօրակոչին սպառնալիքին տակ: Թէ՞ ամէն բան յանձն առնելով՝ փախչիմ Պոլիսէն… նորէն ծուղակն եմ ինկած եւ գերագոյն յոյսերուն եւ գերագոյն աստուածներուն պէտք է ապաւինել:

 

5 Սեպտ. 1914թ.»

 

Չեմ գիտեր թէ քանի անգամ կարդացի Սիամանթոյի նամակը, գրեթէ անգիր ըրի, կարծէք իրեն հետ ապրեցայ իր անդոհանքը:

            Սիամանթօ 24 ապրիլ 2015ը նախորդող ամիսները եւ օրերը ինչպէ՞ս ապրած է, գիտակցելով եւ նախզգալով, որ մահը հոն էր, իր շեմին, իր գլխուն վրայ:

            Նամակ է, բանաստեղծութիւն չէ, բայց ահազանգ է, որ կը շարունակէ հնչել: Կրկին կարդալ, բարձրաձայն. «բայց իմ ցաւէս առաջ՝ ցեղիս ու ցեղիդ ցաւէն խօսիմ… բովանդակ ծաղիկ հայ երիտասարդութեան կերան բորենիները, զինուոր տարին:»

            Եւ թերեւս կը հասկնանք, որ երէկ եւ այսօր, հեռուի եւ մօտի հայերը կը գտնուին նոյն լաստին վրայ եւ պիտի փրկուինք միասին կամ կուլ պիտի երթանք չարիքին:

            Կարդալ  Սիամանթոյի նամակը. հաւաքոյթներու, հանդէսներու եւ տօներու, արտասանել բեմերէն: Նաեւ Հայաստանի Ազգային Ժողովի բեմէն, մրցակցող կազմակերպութիւններու ժողովին, ընթերցել-ասմունքել հեռատեսիլէն:

             Յիշել հայ կինը, որ հինգ ոսկի տուեր է Սիամանթոն փրկելու, տուեր է իր ունեցածին կէսը:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԱԿՆԱՐԿ․- ՍՊԱՍԵԼՈՎ ՍՐԲԱԶԱՆ ԽԵՆԹԵՐՈՒՆ
Next post Անպարտելի Սիւնիքը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles