ԱՅՍՕՐ ԿՐԿԻՆ ԼԱՏԻՆԱՏԱՌ ՀԱՅԵՐԷՆՈՎ ՆԱՄԱԿ ՍՏԱՑԱՅ

0 0
Read Time:3 Minute, 22 Second

Յ. Պալեան

            Los Angelosi vidjage mege chi hasgenar…

            Այսպէս գրած է սրտցաւ բարեկամ մը:

            Երբ այպէս կը վերաբերինք մեր ինքնութեան կռուան մայրենիին, ինչպէ՞ս վիճակ հասկնալ, ինչո՞ւ հասկնալ, ի՞նչ ընելու եւ ո՞ւր հասնելու համար:

            Ի՞նչ իմաստ ունի մտահոգուիլ եւ տագնապիլ Հայաստանի, Արցախի, Սիւնիքի եւ Զանգեզուրի հարցերով եւ հազարաւոր զոհերով, երբ ամէն օր քիչ մը աւելի կը հեռանանք այն հասարակաց ուժէն՝ լեզուէն՝ որ ցարդ մեզ պահած է:

            Los Angelosi, Berlini, Parisi, Beyrouthi, Sidnii vidjage mege ինչպէ՞ս պիտի հասկնայ, երբ ազգի հողի չափ կարեւոր հասարակ յայտարարը՝ լեզուն՝ կը բացակայի, կորսնցուցած ենք:

            Հայաստանի վիճակն ալ ինչպէ՞ս պիտի հասկնանք, երբ մեր հայերէն բառերը կը մոռնանք եւ կը գործածենք թխածոյ օտար բառերը, կ’ըսենք ալտերնատիվ, ավտոխտոն, անախրոնիզմ, դեեսդաբիլիզիա, դեէսկալացիա, դեպուպուլացիա, եւ այսպէս՝ հազարաւորներ:

            Կարծէք ներսը եւ դուրսը հայերէնը կը կացինահարուի, որուն համար ամբաստանուելիք արտաքին թշնամի չկայ: Մենք մեր թշնամին ենք, չենք հասկնար, քանի որ ծիծաղելիութիւնը բնական կը համարենք, եթէ ոչ՝ յառաջդիմութիւն, բանգիտութիւն, ազնուականութիւն:

            Միթէ՞ այս նահանջները ազգային հիմնահարց չեն:

            Ո՞վ, որո՞նք եւ ինչպէ՞ս իսկական դիմադրական շարժում պիտի ստեղծեն, որպէսզի տոկանք եւ տեւենք, եւ մեր մասին չխօսուի որպէս անցեալ:

            Հայ մարդիկ կան, ոչ միայն շարքայիններ, համեստներ, այլ իրենք իրենց ազգ եւ հանրային կարծիք առաջնորդելու դերին կոչածներ, քաղաքական, կրօնական, մամուլի եւ այլ, որոնք պարտուողականութեամբ եւ անպատասխանատուութեամբ անտեղի եւ աւելորդ կը համարեն կրկին եւ կրկին խօսիլ լեզուի կորուստի սպառնալիքի մասին:

            Կրկին եւ կրկին չի խօսուիր, եթէ ըսուածը լսուած ըլլայ: Չե՞ն անդրադառնար, որ նահանջելով ծնունդ կու տանք ծագումով հայ բայց այլադէմ հաւաքականութիւններու:

            Այս պարտութեան համար, առանց խուսանաւելու, առանց արդարացումներ փնտռելու, մենք մեզ պէտք է ամբաստանենք եւ հոն կանգ չառնենք, մտածենք դարմանի եւ լուծումի մասին, վաղը ուշ կ’ըլլայ, եթէ այսօր արդէն ուշ չէ:

            Երբ մեր ոտքը հազիւ դրած մեր որպէս զբօսաշրջիկ գացած երկրի հողին վրայ, կը սկսինք տեղացիին բառերը գտնել եւ այդպէս խօսիլ, փորձել հասկցուիլ, ինչո՞ւ այդ ճիգը չենք ըներ մեր լեզուին համար:

            Անցեալին հայատառ թրքերէն գրող եւ աղօթող հայեր կային, նամակ կը գրէին փոխանակ «կարօտով» գրելու կը գրէին «հասրէթլի», տեսած եմ, շարական կը թարգամանէին թրքերէնի եւ կը գրէին հայատառ: Այդպէս աղօթագիրք տեսած եմ, եւ չեմ գիտեր ինչո՞ւ յիշողութեանս մէջ դաջուած կը մնայ «Նորաստեղծեալ» շարականի հայատառ թրքերէնը, «քէլամ իւլլահ սէլամավաթի, իպթիթատան Րապ էյլէտի»…

            Մի՛շտ՝ հեռացում հարազատէն, օտարանալու, մենք մեզ օտարելու ախտը, շարքային հայէն մինչեւ փքուած վերնախաւը, օրինակ, երբ մեծանուն հայկական կազմակերպութիւն մը եւ անոր մեծանուն ղեկավարները իրենց անդամներուն անգլերէնով տեղեկատու կը ղրկեն… սփիւռքի բերդ համարուող Լիբանանի մէջ…:

            Դադրած ենք զարմանալէ այն աստիճան, որ օր մը, Լիբանանի մէջ, Հայաստանի անկախութեան տօնին առիթով, Հայաստանի դեսպան մը անգլերէն խօսեցաւ: Կրնար արդարանալ եթէ գէթ արաբերէն խօսէր:

            Los Angelosi vidjage mege chi hasgenar… Աշխարհի չորս ծագերու մեր ո՞ր վիճակը հասկնալու մասին խօսինք: Չհասկցողը երբ հասկնալու փորձ կ’ընէ, դարման կը փնտռէ:

            Եթէ «մեր վիճակը հասկնայինք» ապագային կը նայէինք, կ’ընէինք այնպէս, որ ոչ մէկ հայածնունդ մանուկ չզրկուի հայ դպրոցէն: Հայ հայր եւ հայ մայր չես գիտեր ո՞ր աստուածներուն տուրք տալու համար, իրենց զաւակները կը յանձնեն օտար վարժարանի խնամքին, օտարամոլութեամբ եւ ստորակայութեան բարդոյթի հետեւանքով:

            Հայաստանէն արտագաղթողը արտակարգ ճիգ ի գործ կը դնէ իրեն համար տեղական նոր լեզուն անմիջապէս սորվելու, ինչ որ պատշաճեցում կրնանք համարել, եւ իրենց խօսած հայերէնը կը ձեւազեղծեն իրեն չգիտցած լեզուի բառերով:

            Ո՞վ եւ որոնք ճիգ պիտի ընէին Լոս Անճելոսի եւ այլ վայրերու վիճակը հասկնալու եւ ի հարկին նախաձեռնութիւններով բարելաւելու այդ վիճակը: Անո՞նք որոնք իրենց անդամներուն օտարալեզու, միայն օտարալեզու, առանց ձեւականօրէն գէթ հայերէնն ալ կցելու տեղեկատու կը ղրկեն:

            Երբ դադրինք գրելէ, որ Los Angelosi vidjage mege chi hasgenar եւ գրենք Լոս Անճելըսի կամ Քամչթաքայի վիճակը մարդ չի հասկնար արդէն կը սկսինք կասկնալ: Եթէ շարունակենք գրել, որ Los Angelosi vidjage mege chi hasgenar, օր մը այս հաստաումը ընողներ ալ պիտի չմնան: Թերեւս հայատառ թրքերէն շարական երգողները պիտի փոխարինուին, օտար այլազան լեզուներով թարգմանածոյ հայկական շարական պիտի երգեն եւ պիտի հիանան մեր շարականներու գեղեցկութեան:

            Անհեթեթ: Հայաստան նոյն ոգիով կ’ըսեն՝ աբսուրդ… Վաղը տառադարձելու կարիք պիտի չզգանք:

            Ոչ յոռետեսութիւն, ոչ լաւատեսութիւն: Եթէ պճեղ մը ազգային ոգիով իրատեսութիւն ունենանք, ունենայինք…

            Նամակ ստացած էի, ել-նամակ, Լոսէն, կրնայի ստանալ Պէյրութէն, Գերմանիայէն, Սիտնիէն, Լոնտոնէն, հիմա նաեւ Չինաստանէն…

            Հեռաւոր յուշ դարձող հայերէնը դեռ պիտի շնչէ՞ առանց Մեսրոպի:

            Ի՞նչ կ’ըսեն ներսի եւ դուրսի մեծերը:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Ընտրել Կայ …Եւ Ընտրել Ալ Կայ…
Next post ԳԼԽԱՊՏՈՅՏ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles