ԻՍԹԱՆՊՈՒԼԻ ՋՐԱՆՑՔԷՆ ՆԱԵՒ ՊԻՏԻ ԱՆՑՆԻՆ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՇԱՀԵՐԸ


Ա.Ա.

Անցեալ շաբաթավերջին Թուրքիոյ մէջ կալանաւորուեցան հանգստեան կոչուած տասը ծովակալներ, որոնք իրենց ստորագրութիւնը դրած էին նախագահ Ռեճէպ Էրտողանի ուղղուած նամակի մը տակ։ Տասը կալանաւորեալներուն շարքին է ծովակալ Ճէմ Կուրտենիզ, որ կը համարուի Թուրքիոյ ծովային օրէնքներու բաւական խնդրահարոյց նոր հայեցակարգին գլխաւոր հեղինակը։ Այս հայեցակարգին հիմամբ ալ Միջերկրականեան ծովու Արեւելեան աւազանին մէջ թրքական գրգռիչ արարքները ընթացք առին՝ առաւել լարելով Թուրքիա- Յունաստան յարաբերութիւնները։
Տասը կալանաւորեալ ծովակալները մէկ մասն են հարիւրէ աւելի այն ծովակալներուն, որոնք իրենց նամակին մէջ կը շեշտեն Մոնթրէոյի համաձայնագիրը անխախտ պահելու կարեւորութիւնը եւ կը քննադատեն իշխող Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութեան խորհրդարանական խմբակցութիւնը, որ քանի մը շաբաթ առաջ յստակ դարձուցած էր, որ կը ծրագրէ խորհրդարանական քննարկումներ կատարել Մոնթրէոյի համաձայնագրին կէտերուն շուրջ։
Հանգստեան կոչուած ծովակալներուն այս նամակը շատ արագ վերածուեցաւ աւանդական դարձած սպառնալիքի մը, որ Թուրքիոյ հանրապետութեան պատմութեան մէջ յաճախ երեւան եկած եւ տակնուվրայ ըրած է քաղաքական հոլովոյթները՝ կառավարութիւններ տապալելով, խորհրդարաններ լուծարելով, քաղաքացիական- հասարակական կեանքը աքցանի մէջ առնելով։ Նամակը համարուեցաւ զինուորական յեղաշրջման մը նախապատրաստութեան կոչնագիր մը։ Նախ իշխանութիւնները հանգստեան կոչուած ծովակալներուն նամակը նկարագրեցին իբրեւ զինուորականներու կողմէ քաղաքական կեանքին միջամտութեան անընդունելի քայլ մը, ապա ընդդիմութիւնը, գրեթէ իր բոլոր հոսանքներով, դատապարտեց նամակը։ Անշուշտ՝ առաջնորդուելով քաղաքական հաշիւներէ եւ նպատակներէ, ընդդիմադիր տարբեր կուսակցութիւններ որոշ գնահատականներ ալ տուին նամակին հրապարակումէն ետք ստեղծուած իրավիճակին, բայց պէտք է նշել, որ իշխանութիւններուն եւ ընդդիմութեան կողմէ հաւասարապէս քննադատուեցաւ ծովակալներուն նամակը։
Մինչ ընդդիմադիր մեծագոյն կուսակցութեան՝ Հանրապետական Ժողովուրդին կուսակցութեան ղեկավար Քեմալ Քըլըճտարօղլու աճապարեց քննադատելու ծովակալներուն նամակը՝ զայն քաղաքական կեանքին միջամուխ դառնալու քայլ մը համարելով, Էրտողանի նախկին դաշնակիցներէն եւ սերտ գործակիցներէն՝ Ալի Պապաճան, յայտնեց, որ հանգստեան կոչուած ծովակալները կալանաւորելով, իշխանութիւնները կը ջանան մասնատել թրքական հասարակութիւնը։ Այսինքն՝ ով որ քննադատէ Իսթանպուլի ջրանցքը, պիտի սեպուի հանգստեան կոչուած ծովակալներուն հետեւորդը եւ զինուորական յեղաշրջման մը կողմնակից անբաղձալի տարր մը։ Թուրքիոյ մէջ կատարուած զինուորական յեղաշրջման վերջին ձախող փորձին դառն հետեւանքները տակաւին կը յամենան եւ թրքական հասարակութիւնը չափազանց զգայուն է զինուորական յեղաշրջումներու նկատմամբ, որովհետեւ քսաներորդ դարու յեղաշրջումներուն պատճառած տառապանքները տակաւին ներկայ են թրքական հաւաքական յիշողութեան մէջ։
Անկախ թրքական ներքին այս զարգացումներէն, Իսթանպուլի ջրանցքին կառուցման մասին բաւական նշանակալից կեցուածք մը յայտարարեց Թուրքիոյ մէջ Ռուսիոյ դեսպան Ալեքսէյ Երխով, որ նշեց, թէ կառուցուելիք ջրանցքը ոչ մէկ ազդեցութիւն պիտի ունենայ Մոնթրէոյի համաձայնագրին դրոյթներուն վրայ։«Եթէ ջրանցքը կառուցուի, չի նշանակեր, որ Մոնթրէոյի համաձայնագիրը չեղեալ պիտի համարուի։ Համաձայնագիրը ի զօրու պիտի մնայ, որովհետեւ անիկա բանալի փաստաթուղթ մըն է՝ Սեւ Ծովու շրջանի ապահովութեան երաշխաւորման համար», յայտարարեց ռուս դիւանագէտը։
Ռուսական այս դիրքորոշումը բնականաբար կ՛իյնայ Թուրքիոյ հետ ռազմաքաղաքական համապարփակ գործակցութեան Մոսկուայի քաղաքականութեան ծիրին մէջ եւ ցոյց կու տայ Ռուսիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ գէթ այս հանգրուանին համագործակցութիւնը շարունակելու ռուսական տրամադրութիւնները։ Միջերկրականեան ծով հասնելու եւ աւանդական «տաք ջուրեր»ու մէջ զինուորական ազդու ներկայութիւն ըլլալու Ռուսիոյ նպատակները Մեծն Պետրոսի օրերէն սկսեալ Մոսկուայի ռազմաքաղաքական հաշիւներուն մէջ կը մնան կարեւոր առաջնահերթութիւն մը։ Ռուսերը այս ծիրին մէջ կը դիտեն Իսթանպուլի ջրանցքին կարեւորութիւնը։ Այսպիսով խաղաքարտ մը եւս կ՛աւելնայ ռուսեւթրքական յարաբերութիւններուն մէջ։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*