ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ «ՀՆԱՐԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ» ՄԱՍԻՆ

Ա.Ա.

Յունիս 2020-ին Անգարայի մէջ կայացաւ Թուրքիոյ նախագահի Խորհրդատուութեան Գերագոյն Խորհուրդին դռնփակ նիստը, որուն ընթացքին նախագահ Էրտողան խորհուրդին անդամներուն հետ քննարկեց Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման ապահովման համար գործող հայկական լոպիինկը քանդելու քայլերն ու ծրագրերը։
Խորհուրդին նիստէն ետք, Թուրքիոյ նախագահութեան տեղեկատուութեան եւ հաղորդակցութեան ծառայութեան պետ Ֆահրէտտին Ալթուն յայտարարեց, որ Թուրքիա պիտի ստեղծէ ճակատ մը, որպէսզի պայքարի անհիմն սուտերու դէմ, որոնք կ՛առնչուին 1915ի դէպքերուն եւ հայկական լոպիինկը ամբաստանեց Համաշխարհային Առաջին պատերազմին ընթացքին Օսմանեան կայսրութեան քաղաքացիներուն ապրած տառապանքը քաղաքական նպատակներու համար շահագործելու յանցանքով։
Յունիսէն մինչեւ Սեպտեմբեր 2020, հայկական կողմը՝ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը, Հայ Դատի մարմինները եւ գրասենեակները, հայ քաղաքական տարբեր կուսակցութիւններ, անհատ քաղաքական գործիչներ, հակադարձեցին եւ պատասխանեցին թրքական պետական այս քաղաքականութեան, շեշտելով Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման ապահովման եւ Հայ Դատի անժամանցելիութեան կարեւորութիւնները։
Ժողովէն ամիս մը ետք՝ Յուլիս 2020-ին, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան հրապարակեց Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ապահովութեան Ռազմավարութիւնը,որ կը բաղկանայ ութ գլխաւոր բաժիններէ։Հինգերորդ Բաժինը կը կրէ «Խաղաղութիւնը եւ Միջազգային Փոխգործակցութեան Ամրապնդումը» խորագիրը։ Այս բաժնին երկրորդ կէտը վերնագրուած է «Ցեղասպանութեան Կանխարգիլում», որ կը բաղկանայ եօթը ենթաբաժիններէ։ Առաջին չորս ենթաբաժինները կ՛անդրադառնան ցեղասպանութեան կանխարգիլման կարեւորութեան, իսկ վերջին երեք բաժինները ուղղակի առնչութիւն ունին Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման եւ դատապարտման, Թուրքիոյ կողմէ հայ ժողովուրդին համապարփակ ապահովութիւնը յարգելու եւ ցեղասպանութեան զոհերուն եւ անոնց ժառանգորդներուն իրաւունքները ճանչնալու կարեւորութեան, որ « նպաստաւոր պայմաններ պիտի ձեւաւորէ՝ Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքներուն յաղթահարման համար»։
Թէ Երեւանի իշխանութիւններուն համար ներկայիս ինչ կը նշանակէ «Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքներուն յաղթահարումը», մեկնաբանութիւններու եւ որոշ բացատրութիւններու կը կարօտի, որովհետեւ Ռազմավարութեան հրապարակումը կատարուեցաւ Յուլիս 2020ին՝ Արցախեան երկրորդ պատերազմէն երկու ամիս առաջ եւ Թուրքիոյ նախագահի Խորհրդատուական Գերագոյն Խորհուրդին դռնփակ նիստէն մէկ ամիս ետք։ Այդ ժամանակ Արցախեան երկրորդ պատերազմին ստեղծած ռազմաքաղաքական նոր իրավիճակը չկար։ Կար Թուրքիոյ պետական բարձրագոյն մակարդակի վրայ արձակուած յստակ սպառնալիքը, որուն իբրեւ հակազդեցութիւն Հայաստանի Ազգային Ռազմավարութեան մէջ տեղ գտան վերոնշեալ դրոյթները։ Ապա պատահեցաւ Արցախեան երկրորդ պատերազմը, հայկական կողմը պարտուեցաւ եւ Հարաւային Կովկասի մէջ ստեղծուեցաւ աշխարհագրաքաղաքական նոր իրադրութիւն եւ իրավիճակ, ուր Թուրքիա ստանձնեց յաղթող կողմին հովանաւորի կարգավիճակէն բխած դերակատարութիւն մը։ Այս կացութեան մէջ է, որ Երեւանի իշխանութիւնները պէտք է բացատրեն եւ պարզաբանեն, թէ հարաւային կովկասեան նոր իրադրութեան մէջ ինչ կը նշանակէ «Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքներուն յաղթահարումը» եզրը, մանաւանդ եթէ նկատի ունենանք վարչապետ Փաշինեանի, ապա Հայաստանի Ապահովութեան Խորհուրդի քարտուղար Արմէն Գրիգորեանի յայտարարութիւնները։
Գրիգորեան՝ պատասխանելով «Արդեօք Թուրքիա թշնամի կը համարուի՞ Հայաստանի ապահովութեան ըմբռնումներուն մէջ» հարցումին, նշեց, որ ընդհանուր առմամբ ապաշրջափակումը ոչ միայն Ատրպէյճանի, այլեւ աւելի լայն շրջանային մօտեցում պէտք է ունենայ՝ աւելցնելով,որ կը խորհի, թէ ներկայիս նման հնարաւորութիւն կայ։
«Ռազմավարութեան մէջ կան աւելի լայն ձեւակերպումներ, բայց արցախեան երկրորդ պատերազմէն ետք Հարաւային Կովկասի մէջ մեծ փոփոխութիւններ արձանագրուեցան եւ ապաշրջափակման հոլովոյթ ընթացք առած է», ըսաւ Գրիգորեան, որ աւելցուց, թէ ուղղակի երկխօսութիւն չկայ Թուրքիոյ հետ, սակայն բարձրաստիճան պաշտօնատարներու կողմէ կատարուած հրապարակային յայտարարութիւնները կը մղեն մտածելու, որ ապաշրջափակման հնարաւորութիւնները կան։
Հարցումին, թէ արդեօ՞ք Թուրքիան թշնամի պետութիւն կը համարէ, Արմէն Գրիգորեան ըսաւ, որ եթէ մենք շրջանին մէջ հաղորդակցութեան եւ փոխադրութեան ուղիներու վերաբացում կ՛ուզենք, ապա մեր մօտեցումներուն մէջ որոշակի շտկրկումներ պէտք է կատարուին՝ աւելցնելով,որ այդ ուղղութեամբ ալ կ՛աշխատին։ «Միանշանակ պնդել ,որ Թուրքիա վտանգ չի սպառնար, սխալ է, բայց ամբողջ շրջանին մէջ ընթացող գործողութիւնները հնարաւորութիւններ կը ստեղծեն», ըսաւ Գրիգորեան։
Այս խնդիրը քննարկման առարկայ դարձաւ նաեւ Ապահովութեան Խորհուրդի նիստին ընթացքին, ուր փաշինեան յայտարարեց, որ պէտք է ի վիճակի ըլլալ կայացնելու որոշումներ, որոնք կ՛ապահովեն երկարատեւ եւ կայուն զարգացում՝ շեշտելով, որ պէտք է գնահատել այն բոլոր հնարաւորութիւնները, որոնք կան Հայաստանի շրջափակումը վերացնելու առումով։ Թէ ինչ են այդ հնարաւորութիւնները, ներկայիս փաշինեան եւ իշխող խումբին ներկայացուցիչները չեն մանրամասներ։ Թրքական իշխանութիւնները յստակացուցած են, որ ունին նախապայմաններ։Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումէն եւ Արցախէն հրաժարում։ Այս երկու գլխաւոր նախապայմաններու գործադրութենէն ետք է, որ Թուրքիա պատրաստ է դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատել եւ Հայաստանի շրջափակումը վերացնել։Թէ ներկայիս ինչ հնարաւորութիւններ կան՝ առանց այս նախապայմաններուն Հայաստան – Թուրքիա սահմաններու վերաբացման համար, բնաւ յստակ չէ։ Բայց վերջին շրջանին իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ սկսած են խօսիլ այդ անորոշ հնարաւորութիւններու մասին՝ յատուկ կերպով ընդգծելով ճիշդ որոշումներու կայացման կարեւորութիւնը, որպէսզի կարելի ըլլայ օգտուիլ ստեղծուած կարելիութիւններէն։
Շատ մօտիկ ապագային յստակ պիտի դառնայ Թուրքիոյ նախապայմաններուն անփոփոխելիութիւնը։ Անգարա որոշած է ամէն գնով վերացնել Հայոց Ցեղասպանութեան եւ Հայ Դատի խնդրահարոյց թղթածրարները։ Այս պատճառով ալ սեղանի վրայ պիտի դրուին Հայաստանի համար ստեղծուած հնարաւորութիւններէն օգուտներ քաղելու թրքական առաջարկները, որոնց նկատմամբ ճիշդ որոշումներ կայացնելու Երեւանի իշխանութիւններուն ի վիճակի ըլլալը կամ չըլլալը ճակատագրական պիտի ըլլայ ամբողջ հայութեան համար։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*