15 ՄԻԼԻՈՆ ՀԱՅՐԵՆԱՏԷՐ-ԻՐԱՒԱՏԷՐԵՐՈՒ ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՈՒՂԻ

 

Յ. Պալեան 

Կարեւորը ընթանալ է դէպի եւ ոչ հասած ըլլալ:

Անթուան տը Սէնթ’Էքզիւփերի,

ֆրանսացի գրող, Ի դար

 

            Արդէն երեք ամիս է, որ Հայաստան տագնապ կ’ապրի, յաղթականի եւ պարտեալի աղմկալի ներքին պայքար, իսկ սփիւռք(ներ)ը, յուզումներով տարուած, թեր եւ դէմ տեղ չհասնող խօսքերու հեղեղի մէջ նետուած է:

            Սփիւռք(ներ)ի յուզումները այդքան են միայն, Հայաստանի քաղաքական կրկէսին մէջ ոչ տեղ ոչ ալ դեր ունին: Ողջախոհութեամբ եթէ խօսինք (ոչ սրճարանային եւ տնավարի խօսակցութիւններ) եւ գրենք (ոչ տեղ չհասնող կողմնապաշտութեամբ), աւելի յստակատես կ’ըլլանք: Թերեւս վաղը, երբ ազգովին համոզուինք, որ հայկական սփիւռքը քաղաքական ազդակ է, եւ պէտք է իր խօսքը եւ տեսակէտը լսուին, միասնութեան հունը կը մտնենք:

            Հայրենահանուածներու եւ անոնց ժառանգներու սփիւռքը քաղաքական ոճիրի արդիւնք է: Արտագաղթածներու սփիւռքը  հայրենալքման արդիւնք է, արդարացման պատճառաբանութիւնները ճապկումներ են: Հայաստան,- իշխանութիւն եւ ժողովուրդ,- այս տարբերութիւնը չի հասկնար, կամ չ’ուզեր հասկնալ: Հայրենիք լքելէ եւ հեռանալէ ետք, արտագաղթածները իրենք զիրենք քաղաքական ազդակ համարելու բարոյական իրաւունք չունին, Հայաստանն ալ, ծանօթի, ազգականի, բարեկամի, խնամիի, թաղեցիի, դասընկերոջ զգացականութեամբ, ԽԾԲի տրամաբանութեամբ, չի կրնար զանոնք ընդունիլ որպէս քաղաքական ազդակ եւ հաստատել զանազան բնոյթի գործակցութիւններ, արտագաղթը լռելեայն արդարացնելով եւ… քաջալերելով:

            Հայրենահանուածներու սփիւռքը պատմաքաղաքական անշրջանցելի եւ հզօր ազդակ է, այս ըմբռնումով ալ զայն մասնակից պէտք է դարձնել Պետութեան որոշումներուն եւ ընտրանքներուն, զայն չսահմանափակելով դուրսի հարուստ ազգականի դերին մէջ, որ պէտք է օգնէ, դրամ տայ եւ լռէ: Այս տեղացիական-տեղայնական անհեռատեսութիւնը եւ նեղմտութիւնը Հայաստանը կը բանտարկեն իր 30.000 քառ.ք.մ.ին մէջ եւ ուժը՝ բախտաւոր պարագային՝ երեք միլիոն բնակչութեամբ:

            Քաղաքական իմաստութիւնը կը պահանջէ դերերու եւ մասնակցութեան վերանայումներ, զորս ցարդ չըրինք: Պէտք չէ խօսինք այն մասին, թէ ինչո՞ւ այդ վերանայումները չեղան, կամ պատասխանատուներ փնտռելով խրինք անհատնում վէճերու մէջ:

            Ողջախոհութիւն կ’ունենա՞նք Սահմանադրութեամբ ճշդելու այսօր սփիւռք դարձած հայրենահանուածներու պարտաւորութիւնները եւ իրաւունքները, առանց գոհանալու համեմի նմանող մասնակցութիւններու օրինակներով եւ բարեսիրութեան կոչով: Պարտաւորութիւն եւ իրաւունք հայրենատիրական քաղաքական ընթացք պիտի ըլլան, ոչ երեւելիութեան տուրք, ե՛ւ Հայաստանի ե՛ւ Սփիւռքի համար: Նպատակի շուրջ համախոհութիւն գոյացնելէ ետք, կարելի է խօսիլ օրէնքներու եւ կանոններու սահմանման մասին:

            Համախոհութիւն՝ ոչ թէ անմիջական կարիքները բաւարարելու, կամ փառասիրութեան եւ կողմնապաշտութիւններու տուրք տալու, այլ ընդգրկուելու հայրենակերտութեան եւ ազգակերտութեան ընթացքի մէջ, որոնց համար պէտք է ըլլան համապարփակ քննարկումներ, որպէսզի եզրակացութիւններուն մէջ իւրաքանչիւր հայ ինքզինք տեսնէ, ինքզինք զգայ տէր եւ ծառայ միաժամանակ, միշտ կրկնելով այն քաղաքական-բարոյական սկզբունքը, որ պէտք է առաջնորդուիլ յաւելեալ պարտաւորութիւններու սկզբունքով, առանց մենաշնորհներու, առանց գերադասի-ստորադասի ժամանակավրէպ վէճերու:

            Կը մտածե՞նք, որ իւրաքանչիւր օր որ կ’անցնի եւ մենք տեղքայլ կ’ընենք տուրք տալով եսերու, սնափառութիւններու, այնքան կը տկարանանք, կը հեռանանք վերականգնումէ: Դասական ժողովրդավարական եւ ընտրական պայքարները եւ իշխանատենչութիւնը պերճանք են մեր կացութեան մէջ գտնուող ժողովուրդի մը եւ անոր հայրենիքին համար:

            Ֆրանսայի նախկին նախագահ Ժագ Շիրաք, 2007-ին,- այդքան ալ հին չէ պատմութիւնը,- հեռարձակուած ճառի մը մէջ ըսած է.

            «Այո՛, քաղաքական առաջնորդին պատիւն է նախ գործել հնարաւորութիւններու հաւասարութեան համար: Կարելիութիւն ընծայել իւրաքանչիւրին, իւրաքանչիւր երիտասարդի, յաջողելու բախտ: Այս պայքարը, հակառակ բոլոր խոչնդոտներու, եւ նոյնիսկ երբ կը չափեմ, դեռ մեր առջեւ եղող ճանապարհը, այսուհետեւ սկսած է: Ան մեզ պէտք է միացնէ տեւողութեան մէջ: Այս բանալիներէն մէկն է մեր ապագային»:

            Ճառը խօսուած է տարբեր պայմաններու մէջ: Հայաստանը Ֆրանսա չէ: Փորձենք արտայայտուած միտքերը բերել մեր կացութեան: Արդարեւ, քաղաքական ղեկավարին պատիւն է իւրաքանչիւր հայու տալ, հայաստանաբնակին եւ այլ աշխարհներու բնակիչին, հայրենիքին տէր եւ ծառայ ըլլալու հնարաւորութիւն: Իւրաքանչիւր հայածնունդի այս հնարաւորութիւնը ընծայել դժուարութիւններու պիտի բախի,- զգացական, տնտեսական, քաղաքական, սովորութիւններ եւ մերժումներ: Բայց այս ճանապարհին մէջ պէտք է ընդգրկուիլ քաջութեամբ, իմաստութեամբ, ապագայի հեռանկարով: Հետեւութեամբ Ժագ Շիրաքի միտքին, այդ դժուար ճամբուն վրայ մենք պէտք է կարենանք նուաճել մեր իսկական միութիւնը, կերտել մեր հզօրութիւնը, ամրապնդել մեր կամքը: Մեր ժողովուրդի եւ հայրենիքի պահպանման, գոյատեւման եւ յաջողութեան բանալին այս իրաւ միութեան մէջ է:

            Բաժակաճառային միութիւն-միասնութենէ տարբեր որակ է այս առաջադրանքը: Պատմութեան մեզի պարտադրած բաժանումներուն դէմ յաղթանակ կը տանինք, միութիւնը կը դառնայ իրականութիւն:

            Այս ցնորք չէ, ութապիա չէ, ապագային նայող տոկալու եւ տեւելու գիտակցութիւն եւ յանձնառութիւն, որուն կրնան ձեռնարկել իրաւութիւն ունեցող առաջնորդները, զորս պատմութիւնը կը կոչէ նախախնամական:

            Այս աշխատանքը, առաջին հերթին, պիտի ստանձնէ հայ հարազատ մտաւորականութիւնը, գաղափարը տանելով իւրաքանչիւրի յարկին տակ, նախագահին, նախարարին, կուսակցականին, արհեստաւորին, գիւղացիին, հարուստին եւ համեստին, Հայաստան եւ սփիւռք:

            Վերականգնումը կը սկսի կէտէ մը:

            Յաճախ կը յիշեմ եւ կը յիշեցնեմ ֆրանսացի ազնուական օդաչու եւ գրող Անթուան տը Սէնթ’Էքզիւբերիի խօսքը, որ երբ օդանաւդ ջախջախուած կ’ըլլայ ձիւնապատ տարածութիւններու վրայ, պէտք է ոտքի կանգնիլ եւ առնել առաջին քայլը, ապա երկրորդ առաջին քայլը, եւ այդպէս շարունակ:

           

            Ափսոս մեր ժողովուրդին, եթէ մեծնալու երազէ զրկուած ենք, աթոռ-աթոռակ կը պաշտենք, անկարող ենք մեր տասնըհինգ միլիոնը այսօ՛ր միաւորելու՝ վաղուան համար:

            Փոխանակ աւաղելու, զիրար գզելու, ինչո՞ւ մեծ ծրագրի մը շուրջ պիտի չխմբուինք՝ մեծնալու եւ տեւելու համար:

            Պիտի եզրակացնեմ հայու եւ անոր ճակատագրի խոր զգացողութիւնը ունեցող Յովհաննէս Թումանեանի խօսքով.

            «… Մեծ անակնկալներից շփոթուած, մեծ փոթորիկներից շշլկուած պտտուում է մեր նոր սերունդը – ու պարզ չի իրեն համար, թէ ինչ է ինքը: Նա գիտի թէ ինչ են ասել զանազան մեծ մտածողներ, բայց չգիտի, թէ ինչ պէտք է ասի ինքը, նա տեսնում է, ուր են ձգտում մեծ ժողովուրդները, բայց չգիտի ուր ձգտի ինքը – ու մոլորուած, շփոթուած պտտում է տենդագին ճիգի մէջ, որոնում  է իր ճանապարհը: Ի՞նչ է ուզում ինքը – հայ ժողովուրդը, ո՞րն է նրա գոյութեան խորհուրդը»:

            Ժողովուրդ. Հայաստան եւ սփիւռքներ, ծագումով հայեր, թաքնուած հայեր…

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*