ԿԸ ՄՏԱԾԵ՞ՆՔ  ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԱՆՏԱՌԻ ՕՐԷՆՔԻ ՄԱՍԻՆ

0 0
Read Time:3 Minute, 54 Second

            

Յ. Պալեան

Մարդկութեան ապագան անորոշ է, քանի որ ան իրմէ կախում ունի:

Հանրի Պերկսոն, ֆրանսացի իմաստասէր (1859-1941)

 

            Մարդիկ,- նաեւ գիտակից հայը,- հոգեկան, քաղաքական եւ բարոյական արժէքներու աւերներուն մէջ շուարումի մատնուած են: Իրաւունքի, ճշմարիտի եւ մարդկայինի չափանիշները խախտած են, կորսնցուցած ենք մարդոց համատեղ կեանքին համար անհրաժեշտ ողջախոհութիւնը:             Եթէ աշխարհը եսասիրաբար դիտենք, չենք ծառայեր նոյնիսկ մեր անձին, քանի որ անհատին վերապրում չկայ՝ առանց միւսին, միւսներուն:

            Կարծէք մարդիկ վերադարձած են բնախօսական-կենսական սկիզբի անտառի օրէնքին, որմէ հեռացած էին պատմութեան հոլովոյթի ընթացքին,- կամ այդպէս կը կարծէին,- իրենց տարերային բնազդները հունաւորելով եւ բիւրեղացնելով, զանոնք դարձնելով եսի պաշտամունք, յանգելով խաբկանքներու: Մարդիկ իրենց մէջ միշտ վառ անտառի օրէնքի բնազդը հակակշռելու, իրենք զիրենք անհատաբար եւ հաւաքաբար պաշտպանելու համար, դիմած են հնարներու. (չ)աստուածներու, բազմաստուածեան կրօններու յաջորդած են միաստուածեանները: Հոգեվերլուծողները կը խօսին բիւրեղացման  (sublimation) մասին: Անհատական պաշտպանութիւն-նախայարձակումները դարձած են խմբակային-հաւաքական, մենամարտը՝ պատերազմ, հպատակելով գերբնական ուժերու, արդարացում փնտռելով աստուածներու եւ խորհրդանիշներու, թոթեմներու (totem) մօտ:

            Ընկերային կազմակերպութիւնը եւ բնակչութեան աճը միացման պահանջի ծնունդ տուած են, զայն բաւարարելու համար աստուածները փոխարինած են Աստուածով, ապա՝ պաշտամունքի նոր առարկաներով, որոնց տուրք տալու համար մրցակցութիւն եւ պատերազմ դարձած են սովորական, նոր թոթեմներ, աստուածներու յար եւ նման, ինչպէս Պետութիւնը, Ցեղը, Դրամը, Պրոլետարիատը, ընկեցիկներու զանգուածը:  Պրոլ (proles) կը կոչուէին Հռոմի թշուառները: Այս բառերը դարձան մտածման եւ գործելու կուռքեր, ֆէթիշներ (fétiche): Ի՞նչ կ’ըսէ պատմութիւնը: Անոնց համար,- Մողոք, աստուածներ, ցեղ, դրամ, դասակարգ,- մարդիկ զիրար ջարդած են, արիւն հոսեցուցած, յագեցնելու համար կիրքեր, զիրար փճացնելով: Հակառակ մերօրեայ քաղաքակրթական շպարին, դրութիւնը կը շարունակուի պիտակներ փոխելով, քաղաքակիրթ ձեւով: Այս ամէնը տեղի ունեցած են կիրքի եւ խանդավառութիւններու եռեւեփումին մէջ, միշտ հետապնդելով միանալու, մէկութիւն ստեղծելու, տիեզերական դառնալու եւ խաղաղութեան նպատակ: Երբ քերթենք շպարը, ետին կը գտնենք անտառի օրէնքը, Հոպզի homo homini lupusը, մարդը մարդու գայլն է նախնականութիւնը:

            Յանուն արդարութեան, մարդկայնութեան, մեծ գաղափարներու, կրօնները, վարդապետութիւնները, գաղափարաբանութիւնները, «իզմ» եւ «իսդ», տիրելու համար կռուեցան, մարդիկ զիրար յօշոտեցին, մոլորակային ծաւալ տալով անտառի օրէնքին: Առաջնորդուեցան զիրար անհետացնելու կիրքով, միշտ շլանալով խաղաղութեան, արդարութեան, հաւասարութեան եւ բարօրութեան կարգախօսներով: Մէկը փոխարինուեցաւ ուրիշով: Եթէ մարդիկ, անհատաբար եւ որպէս հաւաքականութիւն, իրատես ըլլան, կը դադրին կառչելէ անսխալականութեան, նախախնամականութեան եւ անփոխարինելիութեան յաւակնութեան: Ղեկավարութիւնները միշտ սխալած են, չեն ուզած այդ ընդունիլ, ետդարձ ընել: Վկայ՝ պատերազմները, յեղափոխութիւնները, ըմբոստացումները, անարդարութիւնները եւ տեւող անհաւասարութիւնները:

            Բնութեան եւ մոլորակի աշխարհագրութեան տարբերութիւններու անակնկալներուն մէջ մարդիկ ինչպէ՞ս նոյն պիտի ըլլան, նոյն պահանջները ունենան, անոնց նոյնաձեւ լուծումներ պիտի տան: Համամարդկային եւ մեծ գաղափարները չեն կրնար այս անտեսել: Ուստի, ընկերային կազմակերպութիւնը (պետութիւն եւ օրէնքներ) նկատի պիտի ունենայ միջավայրը, անոր մէջ յայտնուած մարդը: Ինչո՞ւ նոյն զգացողութիւնները պիտի ունենան իսլանտացին, եթովպիացին եւ թահիթիցին: Կը յառաջդիմենք երբ գործակցինք ինքնուրոյնութիւններու եւ մարդկային իրաւանց յարգանքի հիման վրայ, ընելով այնպէս, որ մարդիկ հաւասարապէս օգտուին բնութեան եւ գիտութեան բարիքներէն, առանց զանոնք ծառայեցնելու ցեղապաշտական, դասակարգային եւ պետական-քաղաքական շահի, այսինքն՝ նուաճումներու, տիրակալութեան, ստորադասումներու:

            Մոլորակը մէկ է բայց բնութիւնը ունի տարբեր արտայայտութիւններ, այդպէս ալ մարդիկ նոյն են եւ տարբեր: Զանոնք մէկի վերածելու տեսութիւնները եւ ցանկութիւնները եղած են չարիք, բերած են աւեր: Ի՞նչ եղած է ժառանգութիւնը կայսրութիւններու եւ պատերազմներու:

            Այս մասին մտածողը, աչքի առաջ պիտի ունենայ տնտեսական հին ու նոր տեսութիւնները. կրօններու տիեզերականութեան փառասիրութիւնը, աշխարհադղորդ հին ու նոր կայսրութիւնները, տնտեսութեան համաշխարհայնացումը, որուն հունով՝ մշակոյթներու համաշխարհայնացումը, որ կը յաւակնի ընթանալ դէպի նոյնացում, մարդը վերածելով ապրող առարկայի, զոր պէտք է ձեւաւորել ըստ տեսութիւններու, երբեմն ալ՝ ըստ խելագարի մը ցնորքներուն: Պատմութիւնը պէտք է կարդալ անցեալի սխալները չկրկնելու, վարդապետութիւններու սահմանները ճշդելու եւ զանոնք բերելու համար բնութեան եւ մարդու սահմանափակութեան չափաւորութեան:

            Կրօններու, մեծ կայսրութիւններու, վարդապետութիւններու, տիեզերական եւ յաւերժական ըլլալու յաւակնութիւնները միշտ խորտակուած են: Եթէ հարազատ եւ բնական ըլլային, կը տեւէին: Տխմարութիւն է փորձուածը փորձել, յաւակնութիւններու փուչիկը ուռեցնել: ԺԶ դարու ֆրանսացի իմաստունը, Միշէլ տը Մոնթէնյը ըսած էր, որ «մարդը սին, այլազան եւ ալիքաւորուող արարած մըն է», տարբեր եւ անկրկնելի, անհաւասար: Միասին ապրելու եւ տեւելու համար կանոնը ոչ թէ հաւասարեցումն է, այլ բարիկամեցողութիւնը, իմաստութիւնը, ընդունելով տարբերութիւններու բնականութիւնը եւ հրաժարիլ փոխուող իւրաքանչիւր սերունդի հետ բնութիւնը եւ բնականութիւնը անգիտացող վարդապետութիւններէ, «իզմ»երէ եւ «իսդ»երէ, այս կամ այն «…ական»ներու դիմելէ, դատարկութեան կամ մղձաւանջներու դէմ ճակատ յարդարելու համար:

            «Թոթեմ»ները կը տեւեն միշտ ենթահող ունենալով տիեզերականութիւնը եւ հաւասարութեան երազը: Բնական տարբերութիւնը անհաւասարութիւն համարելով, վարդապետութիւններ՝ նոյն եւ տարբեր մարդկային հաւաքականութիւնները կ’ուզեն մէկի վերածել, երբ տարբերութիւնները բնութեան հետ տրամախոհական (dialectic) յարաբերութիւն են, ինչպէս բոյսերու եւ անասուններու-ասուններու բեղմնաւորումը: Պարզապէս արուն արու է եւ էգը՝ էգ, իմաստութիւն՝ որ տարբերութիւնը հակադրութիւն չէ, այլ տիեզերական կանոն: Օր մը պէտք է խօսիլ մեր ծեր մոլորակը մէկ բնակչութեան եւ մէկ կառավարութեան վերածելու ցնորքի մասին, որ կրնայ պատերազմներէն աւելի մեծ վտանգ սպառնալ մեր մոլորակին եւ անոր վրայ յայտնուած կեանք հրաշքին, որուն հանդէպ պատասխանատուութիւն պէտք է զգալ եւ ապրիլ, առանց հպատակելու մեծամեծ տեսութիւններու եւ խելագարածներու:

            Օրէնք կը դառնա՞յ ցնորքներ կրողները հոգեբուժական ախտաճանչման ենթարկել եւ ըստ այնմ ղեկերը վստահիլ մեր կեանքը տնօրինողին եւ առաջնորդին:

            Ողբերգութիւններ կը խնայուէին, եթէ բուժարան դրուած ըլլային Ստալինները, Հիթլէրները, անոնց մեծ ու պզտիկ վիժուկները: Նաեւ՝ այսօր:

            Ափսո՜ս… Պատմութիւնը ուշ կը գրեն, վճիռ կ’արձակեն երբ ոճիրը գործուած է:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Համազգային Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութեան Ծրագրերը Արցախում Շարունակւում Են
Next post Վազգէն Շուշանեան՝ Սիրոյ Եւ Արկածի Տղան, Յեղափոխութեան Հաւատարիմը, Որուն Համար Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը Հայ Մշակոյթի Հարազատ Ներշնչարանն Ու Տարածիչն Է

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles