Գարեգին Նժդեհի Ցեղակրօնութեան Հաւատամքը Եւ Թաղումը Ըստ Իր Բաղձանքին

0 0
Read Time:4 Minute, 49 Second


ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ
Անցեղաճանչ՝ անզօր ու նուաստ է հինը, մեզ պէտք է նո՛ր հայը, որին սպասում ենք ցեղակրօնութիւնից: Մեզ պէտք է ցեղակրօն հայը որ զօրէր դիմանալ մերօրեայ քաղաքական աշխարհին: Ցեղակրօնութիւն:
Ցեղիս ճանաչումն է դա, ճանաչումը մի գերիվերոյ ուժի, էութեան:
Երկրորդ՝ այդ ուժը էութիւնից ծնած լինելու գիտակցութիւնն է նա:
Ապա՝ այդ ուժ-էութեան ցմահ հաւատարիմ մնալուս ուխտն է դա:
Այս հաւատամքը կ՝ամբողջանայ տեսակ մը այս Ուխտին ծրագիրով, որ խորքին մէջ երիտասարդութեան նոր կեանքի եւ ազգային լինելութեան իմաստասիրութիւնն է:
33 յօդուածներով բաղկացած այս ծրագրի առաջին երկու յօդուածները տրուած են հոս, գաղափար մը կազմելու համար այն ուժգնութեան մասին, որ կու գար ցնցելու հայ երիտասարդը:
Ա. Ես ցեղակրօն եմ Եւ ահա կ՛երդնում Վահագնի աջի վրայ՝ երբեք չմեղանչել ուխտիս դէմ, գործել ու մեռնել որպէս ցեղամարդ:
Բ. Ինձ համար անհատականութեան եւ ազատութեան ամենաբարձր արարքը- դա հնազանդուելն է ցեղիս:
Այս ոգիով էր որ Նժդեհ կը պատրաստէր ամերիկահայ երիտասարդը: Նժդեհ կը դաստիարակեր, յօդուածներ կը ստորագրեր «Հայրենիք»-ին մէջ, եւ որպէս արձագանգ իր ճառերուն այլազան քաղաքներուն մէջ, կը կազմուէին մասնաճիւղեր: Այս շարժումին արձանագրած յաջողութիւնը, հասած ըլլալով մինչեւ Լիբանան, Նիկոլ Աղբալեան, 1934-ին կը շնորհաւորէր Նժդեհը, որ կրցած էր հայրենասիրական շարժում մը, կրօնի համազօր շարժումի վերածել եւ պատրաստել սերունդ մը, որ իր ցեղին պաշտամունքով սնանի եւ այդ սնունդով աճեցնէ իր շրջապատը:
Այս մէջերումը Աղբալեանի նամակէն ուղղուած Նժդեհին՝ Յունուար 17, 1934 թուականին.- «Ցեղակրօնութեան շարժումը, որ այդպէս յաջողութեամբ կը ծաւալի քու խօսքի հմայքով, պիտի կարողանա՞յ տեւել, երբ դուն թողուս Ամերիկան: Մարգարէն աշակերտներ ունի՞, որ պահեն ոգին եւ ուրեմն գործը: Շարժումը հոգեբանական հիմունքներ ունի, որովհետեւ ազգային զգացումը իբր ցեղային զգացում զօրաւոր է հայ տարրի մէջ, շատերը կարող են յարել այդ շարժումին, որ ծրագրապէս դուրս է կուսակցութենէն» : Այս նամակը գրուած է ժամանակին, երբ տակաւին այս շարժումը չէր միացած Հ. Յ. Դաշնակցութեան: Բայց իր խորքին մէջ խորապէս ազգային է, որովհետեւ շատերը, որ կուսակցութեան ծրագրէն կը խրտչին անոր ընկերվարական դէմքերու պատճառաւ՝ դիւրութեամբ կրնան յարիլ այդ շարժման, որ ազգային է՛ ըլլալով ցեղային, բայց ընկերվարական չէ: Այդ շարժումի շնորհիւ կը ստեղծուի մէկ ԱՌՈՂՋ հայութիւն, ինչ որ անհրաժեշտ պայման է ամէն քաղաքական գործունէութեան:
«Աւելի լաւ է ցեղակրօն լինել քան անկրօն եւ անտարբեր, այդ շարժումը ինքնավստահութիւն կը ներշնչէ:»
Այս շարժումը սկսած էր անկախ երիտասարդական հանգամանքով, բայց շուտով պիտի դառնար ամբողջ Ամերիկայի երիտասարդութիւնը համակող կազմակերպութիւն, մանաւանդ երբ տեղի ունեցաւ անոր առաջին պատգամաւորական ժողովը, Պոսթընի «Հայրենիք» շէնքին մէջ, Յուլիս 16, 1933-ին:
Այս նախապատրաստական ժողովի քառասուն պատգամաւորները, պատրաստուեցան բոլոր Ցեղակրօն Ուխտերու մասնաճիւղերուն առաջին համագումարին, որ տեղի ունեցաւ1934 յունիս 1-4 կրկին «Հայրենիք»-ին մէջ, նախագահութեամբ Գարեգին Նժդեհի եւ մասնակցութեամբ Դաշնակցական ականաւոր մտաւորականներու, գործիչներու, գրողներու ու կուսակցական ղեկավարներու, այստեղ ժողովը կ՛որոշէ դիմել Հ.Յ.Դ. Բիւրոյին, յայտնելու համար որ, Ցեղակրօն Ուխտերը միաձայնութեամբ պիտի գալէն Հ.Յ.Դաշնակցութեան ուղիէն եւ պիտի հետեւին անոր գաղափարական եւ ազատագրական պայքարի սկզբունքներուն:
Իսկ Յունիս 30, 1940-էն մինչեւ Յուլիս 3, Շիքակոյի մէջ տեղի ունեցած համագումարը կ՛որոշէ ցեղակրօն ուխտերը կոչել Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան (Armenian Youth Federation) մասնաճիւղեր:
*
Փրոֆ.Վարագ Առաքելեան իր յուշերուն մէջ կը գրէ. “Ես դեռ տասը տարեկան պատանի էի, երբ լսեցի Նժդեհի անունը, իմ քեռին Զանգեզուրում եղել էր նրա զինուորներից:
Այնուհետեւ հոգիս ու միտքս դադար չունէին, հարկաւոր էր փրկել Նժդեհի անունը: Չեմ յիշեր որ թուին էր ձեռքս անցաւ մի գրքոյկ, որտեղ Նժդեհի բանտակիցը եւ հին օրերի ընկերը պատմում է նրա բանտային աւելի քան տասնամեայ տառապանքների մասին:
Գրքոյկում միակ լուսանկարը Նժդեհի գերեզմանի լուսանկարն է, որտեղ շատ պարզ երեւում են գերեզմանի համարը, անուն-ազգանունը, ծննդեան ու մահուան թուականները: Այդ նկար ձեռք էր բերել Պոսթընաբնակ ապա Սան Ֆրանսիսքոյաբնակ Յովակիմ Խուշպուլեանը, որին շատ բան ենք պարտական:
Նժդեհի աճիւնը փրկելու հնարաւորութիւնները աւելցան, յաճախ կը խօսուեր Նժդեհի աճիւնները բերելու մասին, Գուրգէն Արմաշանեանը ինձ ասաց, որ ինքը ճանաչում է մի երիտասարդի որ պատրաստ է աճիւնները բերելու մասին: Ինձ մօտ եկաւ այդ երիտասարդը եւ յայտնեց, թէ ինքը Պաւել Անանեան Նժդեհի թոռնուհու ամուսինն է: Ես համարձակ կառչեցի նրանից, առաջարկելով բոլոր ծախսերը, միայն նա գնա Վլատիմիր ու աճիւնը բերի: Տղան, չնայած իր շատ զգուշաւորութեան, առանց տատանելու, անմիջապէս տուեց իր համաձայնութիւնը:
1983 թուի Օգոստոսն էր, Պաւել Անանեան Նժդեհի թոռնուհու ամուսինը, գերեզմանի նկարը վերցրեց եւ անմիջապէս մեկնեց Վլատիմիր եւ օգոստոս 31-ին աճիւնը արդէն հայրենիքում էր, մենք էինք տէրը սրբազան աճիւններին: Իսկ այժմ աճիւնները ամփոփելու հոգը մէջտեղ եկաւ, ո՞ւր թաղենք, Ո՞վ մեզ տեղ կը տայ, դիմեցինք Կաթողիկոսին՝ մտադրուել էինք թաղել Խենդի գերեզմանի մօտ, մերժում ստացանք: Կաթողիկոսը մտահոգուած է եղել , թէ ժողովուրդը գերեզմանատունը ուխտատեղիի կը վերածի, ուստի եւ մերժել է, միաժամանակ նա յայտնել է, թէ ինքը տեսել է Նժդեհին, ասելով թէ նա իսկական հերոս էր:
Աճիւնը կորցնելու վախը սառեցնում էր մեր արիւնը, որոշեցինք առայժմ թաքցնել աճիւնը: Ամենայարմար տեղը գիւղի իմ տունն էր, որտեղ եւ թաքցրինք արկղի մը մէջ: Բայց եւ այնպէս որոշեցինք խորհրդանշական թաղում անել Խուստուփ լերան մօտ, որովհետեւ նա այդ լեռը շատ է սիրել եւ յաճախ է դիմել նրան: Մի աջը (աջերը՝ ձեռքի թաթերը հայոց մօտ սրբազան մասունք են համարւում), նոյն տարուայ Հոկտեմբեր 7-ին տարանք Կապան, այնտեղ ասացին, թէ Բաղաբուրջով պէտք է քնաք, ելանք Բաղաբուրջ, ճանապարհը շարունակեցինք, մի տեղ անտառի ծոցում մի աղբիւր եկաւ առաջներս: Տեղը շատ խորհրդաւոր էր, թաւուտ անտառ եւ աղբիւր, որոշեցինք այնտեղ թաղել: Այդ օրը Հոկտեմբեր 7-ն էր, 1983 թիւը: Այնուհետեւ ամէն տարի Հոկտեմբերի 7-ին, Գարեգին Մխիթարեանը, Արցախ Բունեաթեանը, Գէորգ Բարսեղեանը, եւ Անդրանիկ Կարապետեանը մշտական ուխտաւորներն էինք. երբեմն աւելանում էինք, բայց երբեք չէինք պակասում:
Իսկ աճիւնը մնաց իմ տանը մինչեւ յարմար ժամանակը: Բազմաթիւ մարդկանց հանդիպեցինք, բանակցութիւններ վարեցինք, որպէսզի մի տեղ տրուի Մեծ Հերոսի աճիւնը ամփոփելու: 4 տարի յետոյ միայն , 1987 թուի Մայիս 9-ին մեզ յաջողուեց Գլաձորի բարձր լերան մի խորշում ծուարած, Սպիտակաւոր գեղեցիկ վանքի բակում, ամփոփելու ցեղապաշտ մեծ հայի աճիւնը, բայց դարձեալ գաղտնի: 1989 թուի Յունիս 17-ին ի լուր ողջ հայ ժողովրդի, ազգային ինքնորոշման միաւորը յայտարարեց Նժդեհի աճիւնի մասին եւ կարմիր տուֆից, մի չքնաղ հայկական տապանաքար դրեց հերոսի գերեզմանին, իսկ հոկտեմբեր 25 շաբաթ օրը տեղադրուեց նաեւ գողտրիկ թեւաւոր մի խաչքար:
Գլաձորցիները ուզում էին մեզ հաւատացնել, թէ այնտեղ տարուայ այս եղանակին անկարելի է բարձրանալ, բայց հին ուխտագաց հայերը բոպիկ էին ուխտ գնում, որոշ տեղ էլ ծնկերի վրայ: Այս մտածումով էլ բարձրացանք անճանապարհ լեռը:

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Գործերով Պէտք Է Ապրեցնել Հայաստանը
Next post Արցախի Հ․Յ․Դ․ Երիտասարդականները Մաքրեցին Շուշիի Հրասայլ-Յուշարձանի Տարածքը  

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles