ՌՈՒՍԻԱ, ԱՏԼԱՆՏԵԱՆ ՈՒԽՏ ԵՒ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ, ՄԻԹԷ՞ ԻՐԱՏԵՍՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԻ ՊԷՏՔ ՈՒՆԻՆ

Մարք Յարութիւնեան

Յաճախ անարդար ենք անտեսումով:

Մարկոս Աւրելիոս, Հռոմի կայսր (Յ.Ք. 121-180)

 

            Հռոմի իմաստուն կայսրը այս ըսած է. սխալ կը գործենք երբ կ’անտեսենք իրականութիւնը: Քաղաքական հաւկուրութիւնը յանցանք է, որուն համար, վաղ թէ ուշ, ժողովուրդները սուղ կը վճարեն:

            2016-էն ի վեր, միջազգային բեմի վրայ, Թուրքիա, Էրտողանի անզսպելի դարձած յանդգնութիւններով, ինքզինք կոչած է աւագ դերակատարութեան: Բոլոր կարեւոր հարցերուն միջամուխ կ’ըլլայ, կը նախաձեռնէ, հետապնդելով կայսերական փառասիրութիւններ:

            Եւ դասական կամ նախկին աւագները կը դիտեն Էրտողանի ճապկումները, որդեգրելով չանհանգստանալու քաղաքականութիւն:

            Ի՞նչ կ’ըսեն իրադարձութիւնները, որոնք ոչ ոքի համար գաղտնիք են:

            . Էրտողան սանձարձակ կերպով կը միջամտէ Սուրիոյ մէջ Քիւրտերուն դէմ:

            Այսպէս կոչուած Իսլամական Պետութեան դէմ պայքարողները, որոնց դաշնակիցն էին քիւրտերը, եւ դրապէս օժանդակած իրենց, ձայն ծպտուն չհանեցին, չպաշտպանեցին իրենց դաշնակիցը: Հաստատում՝ առանց մեկնաբանութեան:

            . Էրտողան խախտելով միջազգային ընդունուած կարգը բանակ կը ղրկէ եւ կը միջամտէ Լիպիոյ ներքին պայքարներուն, այսինքն քաղաքացիական կռիւներու մէջ կ’ըլլայ կողմ, Արեւելեան Միջերկրականի մէջ հզօրութիւն ունենալու համար:

            Ատլանտեան Ուխտ, Մ.Ա.Կ., Արաբական Լիկա, կը մնան հանդիսատես: Ոչ ոք կը յանդգնի խանգարել Էրտողանի նուաճողական արշաւը:

            . Արշաւող Էրտողան Արեւելեան Միջերկրականի մէջ, իր սահմաններէն դուրս կու գայ, նաւթային պաշարներ փնտռելու համար հորահատումներ կ’ընէ, անտեսելով Յունաստանի գերիշխանութիւնը:

            Կրկին, Ատլանտեան Ուխտը լուռ կը մնայ, չի պաշտպաներ իր անդամը եւ ինքզինք:

            . Էրտողան քաջալերուած իր նախաձեռնութիւններուն հանդէպ ցուցաբերուած շրջանային եւ միջազգային «մեղսակցային» լռութենէն, ինչպէս Հռոմի պատմութեան օտար աշխարհներ նուաճելու ամբողջական լիազօրութիւն ունեցող «փրօ-գոնսիւլ»ները (proconsul), Սուրիայէն զինեալներ (պատմութիւնը ցոյց տուաւ որ անոնք ահաբեկիչներ էին) փոխադրեց Ատրպէյճան, ընդդէմ Արցախի Հանրապետութեան, անհաւասար կռիւի մէջ պարտութեան մատնելու համար Հայաստանը եւ գրաւելու հայկական պատմական տարածքները:

            Ոչ Ատլանտեան Ուխտը, ոչ Մ.Ա.Կ.-ը եւ այս յատուկ պարագային՝ ոչ ալ Ռուսիան թումբ կանգնեցին Էրտողանի նուաճողական բիրտ միջամտութեան դէմ:

            . Ընկճելու համար Եւրոպան, Էրտողան տեւաբար կը սպառնայ Թուրքիա ապաստան գտած գաղթականութեան առջեւ բանալ սահմանները եւ քանի մը միլիոն ներխուժողներ ղրկել, որոնք անխուսափելիօրէն պիտի ապակայունացնեն եւրոպական երկիրները, հակառակ անոր որ զանոնք պահելու համար միլեառներ կը ստանայ, առանց խպնելու դժբախտները վերածելով հասութաբեր կալուածի:

            Եւ մսկոտ Եւրոպան կը շարունակէ սնուցանել իրեն սպառնացող երկիրը:

            . Իր նուաճողական կիրքի բաւարարման համար Էրտողան իսլամութիւնը կ’օգտագործէ որպէս քաղաքական զէնք, անդուռ արտայայտութիւններ կ’ունենայ Ատլանտեան Ուխտի անդամ իր զինակից Ֆրանսայի նախագահ Էմմանուէլ Մաքրոնի դէմ: Բնական յարաբերութիւններու պարագային այս վերաբերումները կը համարուին գրգռութիւն:

            Բայց բարդութիւններէ խուսափելու պատուողականութեան դրսեւորմը Թուրքիոյ կողմէ կ’ընդունուի որպէս քաջալերանք:

            . Ոչ ոքի համար գաղտնիք է, որ Թուրքիա, իր անդամակցած եւ դաշնակից Ատլանտեան Ուխտին հակադրուող Ռուսիայէն գնեց հակահրթիռային Էս 400 զէնքերը, բացատրութեան կարօտ դիմաշրջում մը, որուն ճիշդ անունը պէտք է տալ: Զարմանալի է, որ Ռուսիա կը համագործակցի պատեհապաշտի մը հետ, որ ինչպէս կ’ըսէ ֆրանսական ասութիւնը, «ամէն տեսակ մսուրէ կ’ուտէ» (il mange à tous les râteliers):

            Կարծէք իր անդամահատման միտող Թուրքիոյ նախաձեռնութիւնները չեն անհանգստացներ Ռուսիան:

            . Եւ վերջինը: Ռուսիոյ քիթին տակ, Կարսի մէջ, Թուրքիա Ատրպէյճանի հետ ռազմափորձեր կը կատարէ: Այս ընելով որո՞ւ ասպարէզ կը կարդան Թուրքիան եւ Ատրպէյճանը:

            Հարցումին պէտք է պատասխանեն մեծ պետական քաղաքականութիւններու մեծ մանիթուները :

            Գրգռութիւնները ի վերջոյ կ’անհանգստացնեն, անհանգստացուցած են: Միացեալ Նահանգներու մէջ դժգոհութիւն կայ, ամենաթողութիւնը չի հանդուրժուիր: Նոյն ալիքը կը հասնի Եւրոմիութիւն, որուն անդամները, Պրիւքսէլի իրենց ժողովին, թրքական ապօրէն նախաձեռնութիւններուն հակազդելու համար, որոշած են պատժամիջոցներու դիմել: Բայց Թուրքիան, հաւատարիմ իր աւանդական պատեհապաշտութեան, կրկին կը յայտարարէ, որ իր տեղը Եւրոպայի մէջ է:

            Եւրոպայի մէ՞ջ, թէ՞ Եւրոպայի տէր, սկսելով Կիպրոսէն, եւ իր սահմաններուն մօտ գտնուող յունական կղզիներէն: Միշտ պէտք է յիշել անցեալի յայտարարութիւնները. Թուրքիա կը տարածուի Եգէական ծովէն մինչեւ Չինաստան

            Էրտողան հաւատարիմ է իր գծած ուղիին. դառնալ իսլամ աշխարհի առաջնորդ, վերականգնել հզօր օսմանեան կայսրութիւնը եւ միջազգային քաղաքական կեանքի աւագ դերակատար, այսինքն՝ պարտադրել իր կամքը եւ նուաճել երկիրներ, միացնելու համար թրքացեղ եւ թրքալեզու ժողովուրդները: Պարզապէս՝ համաթուրանականութիւն:

            Եթէ Էրտողան վերջնականապէս յաջողի վերցնել այդ մեծ ծրագրի ճամբուն վրայ գսնուող փոքրիկ խոչնդոտ Հայաստանը, յաջորդ հանգրուանները պիտի ըլլան ռուսական տարածքները, Միջերկրականը, Արեւելեան Եւրոպան:

            Ի՞նչ պիտի ըլլայ արաբական աշխարհի պատասխանը: Ան պիտի ընդունի՞ իր թրքացումը չարաշահուող կրօնական կարգախօսի հետեւելով:

            Ի վերջոյ, առանց ճապկումներու, ի՞նչ պիտի ըսեն Եւրոպան, Ամերիկան եւ… Չինաստանը:

            Իրատեսութեան դաս մենք պիտի չտանք քաղաքական ուղի անցած եւ փորձ ունեցող մեծ երկիրներուն:

            Բայց մենք մեզի հանդէպ պարտք ունինք. զոհ չերթալ այլոց, բարեկամներու եւ նուազ բարեկամներու մեծպետական խարդաւանանքներուն:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*