ՈՒՍԱՆՈՂԱԿԱՆ ԸՄԲՈՍՏՈՒԹԻՒՆ՝   ԹՐՔԱԿԱՆ ԳԱՐՈ՞ՒՆ

Թարգմանուած Ֆրանսերէնէ

Մ. Յ. 16/01/2021

 

15/01/ 2021, ATLANTICO կայք: Ճարտարագէտ, գրող, դասախօս Ժան-Փիէր Մարոնժի կը խօսի Պոլսոյ Պողազիչի (Վոսփոր) համալսարանի ուսանողական շարժման մասին: Խորագիր. «Պողազիչի համալսարանը պիտի ըլլա՞յ թրքական Սորպոնը»:

            Աւանդութիւն է: Համալսարաններէն կը բռնկին ըմբոստութիւնները եւ զանգուածները կը հետեւին: Այս է գաղափարը յօդուածագիրին, որ կը մէջբերէ ֆրանսացի գրող Կի Միշոյի 1968-ին «Լը Մոնտ Տիփլոմաթիք» թերթին մէջ «Ուսանողական շարժումը՝ ըմբոստութի՞ւն թէ յեղափոխութիւն» յօդուածը. «Դժուար է պատմութիւնը գրել այն պահուն երբ ան տեղի կ’ունենայ: Պատմաբանին համար ձախողած յեղափոխութիւնը խռովութիւն է, իսկ յետադիմականի մը համար բնական է խռովութիւնը յեղափոխութեան մը նախանշան  համարել»:

            Ըսուած է, որ Էրտողան իր երկիրը առաջնորդած է աննախընթաց տնտեսական աղէտի եւ հիմա պարտի դիմագրաւել աննախընթաց ուսանողական ընդդիմութիւն մը: Ուսանողները կը բողոքեն Էրտողանի կողմէ Մելիհ Պուլուի համալսարանի տնօրէն (recteur) նշանակման դէմ, որ համալսարանական շրջանակէ դուրս է եւ ազդեցիկ դէմքերէն Արդարութիւն եւ Զարգացում (AKP) կուսակցութեան:

            Այս վիճելի նշանակումէն ետք, զայրոյթը տարածուած նաեւ այլ համալսարաններ: Ուսանողներ եւ դասախօսներ կը պահանջեն նոր տնօրէնի հրաժարումը: Պահանջները կը բազմանան: Կը պահանջեն ամբողջ համակարգի վերանայումը, մանաւանդ՝ անոր անկախութիւնը իշխանութենէն: 8 յունուարին կրկին ցոյցեր եղած են:

            Ըստ յօդուածագրին, Պոլսոյ տարբեր թաղերուն մէջ ոստիկանական զինեալ ջոկատներ եւ գաղտնի ոստիկաններ բազմացած են, կանխելու համար համախմբումները: Ուսանողները կը մնան համալսարանին մէջ, լրագրողներուն արգիլուած է հոն մուտք գործել: Շարժման ղեկավարը կը պահանջէ, որ, ինչպէս 2016էն առաջ, տնօրէնը ընտրուի դասախօսներուն կողմէ: Կ’ըսէ. «Դասախօսներու քուէարկելու իրաւունքը յափշտակուած է: Ոչ ոք համալսարանի տնօրէն կրնայ նշանակուիլ իշխանութեան կողմէ»:

            Ցարդ զսպուած հակաէրտողան կարգախօսներ համալսարանի շրջափակէն դուրս կը տարածուին ընկերային ցանցերով, հակառակ համացանցի վրայ հաստատուած գրաքննութեան: Ըստ շարժման ղեկավարներուն, խնդիրը համալսարանէն անդին է:

            Կ’ըսեն. «Էրտողանի այս ինքնակալական մագլցումը արտայայտութիւնն է վերջին տարիներուն Թուրքիոյ պարտադրուած հոգեբանական եւ հակաժողովրդավարական ճնշումներուն: Կուսակցութեան մենատիրական հակակշիռը թուրք ընկերութեան բոլոր մակարդակներուն կը փորձեն տարածել նաեւ համալսարաններուն: Ժողովրդավարական կարգերու տակ, քաղաքականութիւնը չի կրնար եւ պէտք չէ իրաւունք ունենայ իր խօսքը ըսելու համալսարաններու մէջ»:

            Զայրացած ուսանողներուն համար յեղափոխութիւնը սկսած է, կը ժխտեն օրինականութիւնը տնօրէններու նշանակման գործընթացին եւ կը պահանջեն Էրտողանի նշանակած տնօրէնի հրաժարականը: Կ’ըսեն. «Մեր բողոքը կանգ պիտի չառնէ, պիտի ծաւալի, քանի որ տնօրէնը կը մերժէ հրաժարիլ: Կարեւոր չէ թէ այս բոլորը ինչպէս կ’աւարտի»: Իշխանութիւնը կը փորձէ առաջքը առնել շարժման ծաւալման: 40 ուսանողներ տարուած են դատարան, 24ը ազատ արձակուած են: Իշխանութիւնը սկսած է բրտութիւն ցուցաբերել, զինեալ ոստիկաններ ձերբակալած են շուրջ 15 ուսանողներ եւ դասախօսներ, որոնք կը փորձէին պահանջատիրութիւնը համալսարանի շրջափակէն դուրս տարածել: Էրտողան դեռ չէ միջամտած, ձգելով որ իր դաշնակից Պահչելին, որ Թուրքիոյ ծայրայեղ ազգայնական կուսակցութեան պետն է, զբաղի հարցով: Այդ կուսակցութիւնը կոչ ըրած էր ճզմելու ցուցարարները, շարժման մէջ տեսնելով ապստամբական դաւադրութիւն մը: Սպառնալիք մը, իր ձեռքերը առանց աղտոտելու, հարցը լուծելու ծայրայեղականներու միջոցաւ: Էրտողանի մենատիրութիւնը կը տարածուի բոլոր ճակատներու վրայ, եւ պայթիւնավտանգ կը դառնայ: Իր եսի յաճախանքը՝ ստեղծելու համիսլամական օսմանեան կայսրութիւն, զինք կը մղէ ներկայ ըլլալու դիւանագիտական եւ զինուորական միջազգային բեմի վրայ: Ներքին թշնամիներու ճնշումը կը պարտադրէ, որ շեշտէ հակակշիռը ժողովուրդին վրայ, որ արդէն դժգոհ է իր գնողական կարողութեան նուազումէն եւ Քովիտ 19ի յառաջացուցած տագնապէն: Եւրոպան կը հետեւի թուրք երիտասարդութեան, որ փոխարինած է քաղաքական դէմքերը:

            էրտողանի իշխանութեան ամբողջական տիրացումը հետեւեցաւ 2016 ձախողած յեղաշրջման յաջորդած մաքագործումներուն եւ արագօրէն վճռուած մահապատիժներուն, որոնք չեն մոռցուած: Յառաջդիմական ձախը, որ տարիներէ ի վեր կը փորձէ վերագտնել Աթաթիւրքի ժողովրդավարական եւ աշխարհիկ Թուրքիան, կրնայ օգտուիլ ուսանողական այս ըմբոստութենէն, եւ ապակայունացնել բռնակալը:

            Յեղափոխական հոգեբանական բեմի բոլոր տարրերը մէկտեղուած են: Առողջապահական տագնապին կապուած ծաւալող տնտեսական սեղմումները, կ’ընկերանան Էրտողանի իսլամական տիրապետութեան: Կայծ մը բաւարար պիտի ըլլայ ընդհանուր բռնկումի մը, ինչպէս միջազգային պատժամիջոցները: Թուրքիոյ տնտեսական կացութիւնը փճացած է, երկիրը կը դիմագրաւէ աննախընթաց սղաճ: Ժողովուրդի 25%ը ի վիճակի չէ սնունդի տարրականը ապահովելու:

            Պետական միջոցները կը սպառին բանակի պիւտճէին, դաշնակից ահաբեկչական շարժումներուն եւ ապահովութեան համար դրացի սահմանային երկիրներուն եւ արտասահմանի թրքական ցանցերուն եղած յատկացումներով: Չեն բաւեր Քաթարի եւ Ազրպէյճանի օժանդակութիւնները:

            Նաւթային աղբիւրներու ծախսալից որոնումները Միջերկրականի, Սուրիոյ եւ Լիպիոյ մէջ, քաղաքական ինքնավարութիւն ձեռք բերելու, դեռ արդիւնք չեն տար: Այս աշխարհաքաղաքական պատերազմը դիւանագիտական գետնի վրայ աւելի սուղ կ’արժէ, քանի որ պատճառ կ’ըլլայ հաւանական միջազգային պատժամիջոցներու: Իսկ Ճօ Պայտընի ընտրութիւնը լաւ լուր մը չէ Էրտողանի համար, քանի որ դեմոկրատ կառավարութիւնը Էրտողանի ենթադրեալ դաշնակից Իրանի մէջ զինուորական միջամտութեան մը շշուկները կը տարածէ:

            Հաւանօրէն Թրամփի նախագահութեան աւարտէն ետք վերջ կը գտնեն Ծոցի երկիրներու տարակարծութիւնները Քաթարի հետ, եւ Էրտողան շրջանին մէջ կը կորսնցնէ կարեւոր եկամուտներ եւ աշխարհաքաղաքական կարեւոր լծակ մը:

            Ինչ կը վերաբերի Վլատիմիր Փութինի հետ ազդեցութեան մրցակցութեան, որ շեշտուած է Լեռնային Ղարաբաղի պատճառով, չի կրնար տեւաբար նպաստաւոր ըլլալ Էրտողանի: Ներքին ճակատի վրայ, հակառակ բոլոր հաստատութիւնները հակակշռելու ճիգերու, Էրտողան չի յաջողիր լռեցնել այլախոհները:

            Հազարաւոր ուսանողներ ցոյց կ’ընեն Պոլսոյ մէջ եւ շարժումը կը կարծրանայ: Ըստ WION Newsի, ոստիկանական միջամտութիւնները արմատականացուցած են կացութիւնը: Դասախօսները զօրավիգ են ուսանողներուն, որոնք կը մերժեն զիջում ընել եւ կը յաջողին ներգրաւել ուրիշ համալսարաններ եւ միութիւններ: Յիշել՝ որ 2017ի վերջին մեծ ցոյցը բիրտ կերպով զսպուեցաւ, մեծ թիւով ցուցարարներ անկէ ի վեր միշտ կը մնան Անգարայի բանտերուն մէջ:

            Պողազիչի համալսարանը հիմնուած է Ռապըրթ Քալէճ անունով, 1863ին, ամերիկեան բարձրագոյն ուսման ծրագիր կը գործադրէ: Էրտողան զայն միշտ համարած է սպառնալիք եւ յառաջդիմականներու քանդումի բոյն: Այս պատճառով ալ որպէս համալսարանի նոր տնօրէն նշանակած է հաւատարիմ մը:

            Շարժման պարագլուխներէն Չիհան Չիչէք կ’ըսէ. «Երկար ատենէ ի վեր կը նկատենք, որ AKP կուսակցութիւնը կ’ամրապնդէ իր իշխանութիւնը համալսարաններուն վրայ: Այդ ընելու լաւագոյն ձեւը Տնօրէններու նշանակումն է: Այդ եղաւ մեր երկրի բազմաթիւ համալսարաններուն մէջ, հիմա հերթը հասած է Պողազիչի համալսարանին, բայց Պողազիչիի ուսանողները եկած են ընդդիմանալու քաղաքական իշխանութեան կողմէ համալսարանական համակարգին տիրապետման»:

            Ցոյցերը կը դառնան աւելի ուժգին, թէեւ միշտ զգուշաւորութեամբ, կը դառնան աւելի ժողովրդական: Հաւանական է թրքական գարուն մը, որ վերջ կու տայ Թուրքիոյ մէջ հաստատուած յոռեգոյն մենատիրութիւններէն մէկուն:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*