ՍԱՀՄԱՆԱԳԾՄԱՆ ՆԱԽԿԻՆ ԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ԺԱՌԱՆԳԷՆ ԱՆԴԻՆ…

Ա.Ա.

Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ սահմանազատման եւ սահմանագծման այս արտառոց հոլովոյթը, որ ընթացք առած է խելայեղ վազքի մը ամբողջական տպաւորութեան տակ, առաւել ցոյց կու տայ Փաշինեանի իշխանախումբին ապիկարութիւնը եւ կացութեան վրայ ոչ մէկ հակակշիռ ունենալու անկարողութիւնը, որ ինքնին չափազանց վտանգաւոր է, նկատի ունենալով Հայաստանի ընդհանուր իրավիճակը, ներքին անկայունութիւնը, Արցախի գոյատեւման դէմ ցցուած շատ լուրջ եւ իրական վտանգները, ու նաեւ՝ Հայաստանի նկատմամբ միջազգային ընտանիքին ցուցաբերած գրեթէ անտարբերութեան հասնող մօտեցումը։
Միջազգային օրէնքին տրամադրութիւնները՝ երկու անկախ պետութիւններու միջեւ սահմանագծման վերաբերեալ, շատ յստակօրէն կը ձեւակերպեն թէ՛ հոլովոյթները եւ թէ՛ այն ծիրն ու իրաւասութեան սահմանները, որոնց մէջ կարելի է իրաւականօրէն ընդունելի չափանիշերու օգտագործմամբ՝ սահմանազատել եւ սահմանագծել պետական սահմանները, առանց թաղուելու տարակարծութիւններու եւ տագնապներու մէջ։Եւ անմիջապէս պէտք է շեշտել,որ պատերազմէն յաղթական դուրս գալու իրողութիւնը չի նշանակեր, որ Ատրպէյճան ամբողջական իրաւասութիւն ունի գալու եւ կանգնելու սահմանին տուեալ հատուածին վրայ եւ յայտարարելու, որ տարածքը իրն է եւ հայկական կողմը պէտք է քաշուի։ Ասիկա կատարելու իրաւական հիմք գոյութիւն չունի եւ միջպետական բանակցութիւններէ այլ կերպ չկայ, որպէսզի Հայաստան- Ատրպէյճան սահմանագծումը օրինական հիմքի վրայ դրուի։
Բնականաբար այս զարգացումներուն լոյսին տակ դարձեալ երեւան կու գար իրաւական(տէ Ժիւրէ) պատկերը երկու պետութիւններու միջեւ սահմանագիծին ։Իսկ նախկին Խորհրդային Միութեան ոչ մէկ օրէնք կար, որ ամրագրած էր Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ սահմանազատումն ու սահմանագծումը։ Նոյն իրավիճակը գոյութիւն ունէր նաեւ Վրաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ։ Փաստօրէն Թիֆլիս եւ Պաքու՝ թէեւ թաքնուած, սակայն ունին խոր տարակարծութիւններ, օրինակի համար վեցերորդ դարուն կառուցուած վրացական Դաւիթ Կարէճի վանական համալիրին շրջանին պատկանելիութեան շուրջ եւ ատրպէյճանավրացական միջպետական յանձնաժողովը 1991-էն ի վեր չէ յաջողած լուծել այս խնդիրը։Տարակարծութիւնները այնքան սրած էին, որ եօթը հոկտեմբերին Վրաստանի ընդհանուր դատախազութեան գրասենեակը կը ձերբակալէր բանակցութիւններ վարող յանձնաժողովի անդամներէն՝ Իվերի Մելաշվիլին եւ Նատալիա Իլիչովան, որովհետեւ երեւան կու գար, որ անոնք համաձայն գտնուած էին, որ ատրպէյճանցիները սահմանագծման աշխատանքներուն համար իբրեւ վաւերական փաստաթուղթ ներկայացնեն 1970ին գծուած քարտէս մը, որուն հիմամբ ալ Վրաստան շուրջ 3500 հեքթար տարածք կը կորսնցնէր։ Աւելի ուշ Վրաստանի պաշտպանութեան նախարարութիւնը ձեռք կը ձգէր 1936-ի քարտէս մը, որուն մէջ վրացական կորսուած տարածքները հաստատապէս կը պատկանէին Վրաստանի։ Այս քարտէսին տիրացած էր վրացի գործարար Դաւիթ Խիտաշեվիլի՝ Ռուսիոյ արտաքին հետախուզութեան մէկ աշխատակիցին օժանդակութեամբ….
Հայաստան- Ատրպէյճան սահմանագծման այս թոհուփոհը առաւել հասկնալու համար կանգ պէտք է առնել սահմանամերձ շրջաններուն պարզած իրավիճակին վրայ։ Հայաստան Ատրպէյճանի հետ սահմանին ամբողջ երկայնքին 42 գիւղ ունի։ Իսկ Ատրպէյճան՝ 24։ Նախիջեւանի Ինքնավար Մարզին կողմէ ալ Հայաստան ունի տասներկու, իսկ Ատրպէյճան՝ ութ գիւղ, որոնք սահմանամերձ են եւ որոնց պարագային խնդիրներ կրնան ծագիլ՝ նոր սահմանագծման ընթացքին։ Նախիջեւանի կողմէ՝ Հայաստանի Արարատի մարզի Տիգրանաշէն համայնքը Մայիս 1992էն ի վեր մաս կը կազմէ Արարատի մարզին եւ այս տասնինը քառակուսի քիլոմեթր տարածքը ատրպէյճանցիներուն համար Քարքի համայնքն է եւ որ կրնայ կորսուիլ, եթէ սահմանագծման աշխատանքները նոյն ոճով եւ մօտեցմամբ շարունակուին։ Այսինքն՝ ատրպէյճանական կողմը շարունակէ պատերազմը յաղթողի հոգեբանութեամբ պահանջներ դնել եւ արդիւնքը յստակ է,թէ ինչ կրնայ պատահիլ։ Եւ այն ինչ որ կատարուեցաւ Սիւնիքի մարզին մէջ, կրնայ կրկնուիլ Արարատի, Վայոց Ձորի, Գեղարքունիքի եւ Տաւուշի մարզերուն մէջ։Եւ հոս է, որ կը ծագի հարցում մը։Հայաստանի պատկանող Արծուաշէնը ուրեմն այս տրամաբանութեամբ պէտք է վերադարձուի հայկական տիրապետութեան։ Գեղարքունիքի մարզի Արծուաշէնը գրաւուած եւ վերածուած է Պաշքենթի։ Շուրջ քառասուն քառակուսի քիլոմեթր տարածութեամբ հայկական տարածքը վերադարձնելու մասին ցարդ ոչ մէկ խօսք կայ եւ որ յաւելեալ պատճառ մըն է կասկածներ յարուցելու, թէ սահմանագծման այս անկանոն իրավիճակին մէջ ով ինչ նպատակ կը հետապնդէ։
Երկու պետութիւններու միջեւ սահմանագծման վերաբերեալ միջազգային օրէնքին համաձայն, միայն միջպետական բանակցութիւններու ճամբով խնդիրները պէտք է լուծուին եւ որոնք եթէ անկարելի ըլլայ հասարակ յայտարարի մը հասցնել, միջազգային իրաւարարութեամբ միայն կարելի է հարցին լուծում բերել։ Այլապէս ոչ ներքին խորհրդարանական օրէնքները, ոչ ալ պետական ինքնուրոյն եւ միակողմանի քայլերը իրաւասու են միջպետական սահմաններու որոշման ծրագրերուն մէջ։ Այս իմաստով ալ Հայաստանի Ազգային Ժողովին կողմէ 2010ին հաստատուած վարչատարածքային բաժանումներու մասին օրէնքը Հայաստան – Ատրպէյճան սահմանագծման հիմք ըլլալու իրաւական ոչ մէկ ուժ ունի, նոյնիսկ եթէ Փաշինեան յղում կատարէ անոր եզրերուն։ Ասիկա աւելի քաղաքական նպատակ կը հետապնդէ, որովհետեւ Փաշինեան կ՛ուզէ ձգել այն տպաւորութիւնը, թէ այդ օրերուն Հանրապետական, Հ․Յ․Դ․ եւ Բարգաւաճ Հայաստան խմբակցութիւնները արդէն իսկ ընդունած են, որ օրինակի համար լաչինը ատրպէյճանական տարածք է, իսկ Սոթքի հանքին կէսն ալ Ատրպէյճանի կը պատկանի։ Թէ այդ օրերուն նման եզրերու գործածութիւնը որքան ճիշդ էր, կարելի է տարբեր տեսակէտներ ունենալ, բայց ինչպէս միջազգային օրէնսգէտ Արա Խզմալեան կը բացատրէ, խորհրդարանական օրինագիծը կը վերաբերի միայն այդ խորհրդարանին եւ չի կրնար միջպետական սահմանագծման հիմք ծառայել։ Հոս է, որ Փաշինեանի մօտեցումը դարձեալ հարցականներու դուռ կը բանայ։

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*