ՄԻՋԵՐԿՐԱԿԱՆԵԱՆ ՏԱՔ ՋՈՒՐԵՐՈՒ ԹՐՔԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ

0 0
Read Time:2 Minute, 37 Second

Ա.Ա.

Երբ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը դատապարտեց Միջերկրականեան ծովուն արեւելեան աւազանին մէջ թրքական Ֆաթիհ նաւուն կողմէ պեղումները եւ ամբողջական զօրակցութիւն յայտնեց Յունաստանի եւ Կիպրոսի հանրապետութիւններուն, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան ներկայացուցիչ Համի Աքսէօյ՝ մէկ կողմ դնելով դիւանագիտական վերաբերումը, յայտարարեց, որ Հայաստանի իշխանութիւնները Միջերկրականեան ծովը Սեւանայ լիճին հետ շփոթած են՝ Երեւանի խորհուրդ տալով, որ միջամուխ չդառնայ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքին հետ ոչ մէկ առնչութիւն ունեցող տարածքներու մէջ արձանագրուող զարգացումներու։
Աքսէօյի այսքան կոշտ հակադարձութիւնը՝ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարութեան յայտարարութեան, Երեւանի նկատմամբ զայրոյթէն աւելի ունէր այլ դրդապատճառներ, որոնց հիմնականը Թուրքիոյ դէմ շատ արագ ձեւաւորուած ճակատն էր՝ Միջերկրականեանի արեւելեան աւազանին մէջ անոր ծաւալապաշտական ախորժակները զսպելու համար։ Մինչ այդ Գերմանիա,որ աշխարհագրական առումով Միջերկրականեան ծովուն հետ յարակցութիւն ունի Հայաստանի չափ, միջնորդութեան անցած էր Թուրքիա- Յունաստան լարուածութիւնը մեղմացնելու համար եւ Աքսէօյ Գերմանիոյ պարագային չէր կրնար կատարել Հայաստանի ուղղուած ոչ դիւանագիտական բառապաշարով լեցուն զգուշացման նման նկատողութիւն մը։
Միջերկրականեան ծովուն արեւելեան աւազանին մէջ Թուրքիոյ ծաւալապաշտութեան եւ առաւելագոյնին տիրելու ցանկութեան պատմութիւնը նորութիւն մը չէ եւ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախօրեակին՝ 1914ին գրեթէ նոյն կացութիւնը ստեղծուած էր եւ որուն ակնարկելով է, որ Աթաթուրք 1914ին իր նամակներէն մէկուն մէջ կը գրէր, որ Միջերկրականեան ծովու արեւելեան աւազանին մէջ կացութիւնը այնքան լարուած է, որ ոչ ոք կրնայ իսկապէս նախատեսել, թէ ինչ կրնայ պատահիլ։Նման լարուածութիւն այսօր ալ կը տիրէ ծովային նոյն տարածութեան մէջ, ուր Ռուսիա կը կառուցէ իր միջերկրականեան խարիսխը՝ Թարթուսի մէջ, ամերիկացիք ունին իրենց ռազմանաւերը, աւազանը եզերող երկիրներու ծովային տնտեսական արտակարգ գօտիներու սահմաններուն միջեւ գոյութիւն ունին անորոշութիւններ, իսկ ճակատներու վերաբաշխման մէջ նոյնիսկ աւանդականօրէն համերաշխ եւրոպական պետութիւններ իրարու հակադրուած են։
Միջերկրականեան ծովու արեւելեան աւազանին մէջ ուժի ծիրերու, ռազմաքաղաքական ազդեցութեան, ուժանիւթի փոխադրութեան եւ ծովային առեւտուրի ծրագրերը նոյնիսկ աւանդական երկու սիւննի պետութիւններ՝ Եգիպտոսն ու Թուրքիան լարած են իրարու դէմ, մինչ Գերմանիա եւ Ֆրանսա եւս տարբեր խրամատներու մէջ կը գտնուին։ Գերմանիա կը ջանայ Թուրքիան փրկել նուազագոյն վնասով, իսկ Ֆրանսա ամրօրէն կը կանգնի Յունաստանի եւ Կիպրոսի կողքին։
Միջերկրականեանի այս հատուածներուն մէջ տնտեսական բացառիկ իրաւասութիւններու գօտիներ գոյութիւն ունին եւ որոնք ծովային սահմաններու ճշգրտման, նաւարկութեան միջազգային կանոններու եւ ծովային առեւտուրի ու բնական հարստութիւններու շահագործման ծիրերը կը գծեն։ Այս իմաստով Թուրքիա իր ախորժակները սրած է եւ կը ջանայ խլել Կիպրոսի եւ Յունաստանի պատկանող նման գօտիներու մէջ պեղումներ կատարելու ծովային իրաւունքներ։Ասիկա կատարելու համար՝ թուրքերը շտապեցին միջամտութիւններ կատարել Լիպիոյ իրադարձութիւններուն եւ յաջողեցան ծովային սահմաններու վերագծման համաձայնագրով մը լիպիացիներուն հաւանութիւնը կորզել, որպէսզի ծովային նշուած տարածքներուն մէջ բնական կազի պեղումներ կատարեն։ Յոյները ձեռնածալ չմնացին եւ Եգիպտոսի հետ կնքուած համաձայնագրով մը ամրագրեցին Միջերկրականեան ծովուն արեւելեան աւազանին մէջ իրենց տնտեսական բացառիկ գօտիին իրաւացիութիւնը։
Մինչ այդ ուժի ցուցադրութիւնը ընթացք առաւ։ Նախ յոյները շաբաթ օր աւարտեցին արեւելեան աւազանին մէջ լայնածաւա ռազմափորձերը, իսկ թուրքերը կիրակի օր նոյն շրջանին մէջ ընթացք տուին ծովային ռազմափորձերու, իբրեւ պատասխան՝ յունականին։
Միջազգային ընտանիքը մեծ ուշադրութեամբ, իսկ Ռուսիա խորին մտահոգութեամբ կը հետեւին յունական Կրետէ կղզիին եւ Կիպրոսի միջեւ ինկած ծովային տարածքներուն պատկանելիութեան շուրջ ծագած յոյնեւթուրք վէճին ենթահողին վրայ ստեղծուած բաւական վտանգաւոր լարուածութեան հոլովոյթին, մանաւանդ որ Անգարա յստակացուցած է, թէ պիտի չնահանջէ եւ ամէն գնով պիտի ապահովէ իր ռազմավարական շահերը։
Միջերկրականեան ծովու արեւելեան աւազանին մէջ քաղաքական, տնտեսական, զինուորական, ուժանիւթի եւ ազգային ռազմավարական շահերու խուլ բախումներու օրագրութիւնը արագ զարգացումներու ժապաւէն մը ունի եւ որուն մէջ նախկին օսմանեան կայսրութեան հեղինակութեան եւ ազդեցութեան վերապրեցման Էրտողանեան ծրագրերն են, որ առաւելաբար խոր մտահոգութիւններու դուռ կը բանան Եւրոպայի երբեմնի Հիւանդ Մարդուն ծաւալապաշտական հին-նոր ախորժակներուն դրսեւորմամբ։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Պոսթընէն Երիտասարդներ Կ՛օժանդակեն Լիբանանահայութեան
Next post Հայաստանի Գերագոյն Մարմինի Հայրենադարձներու Յանձնախումբի Հանդիպում

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles