ՀԱՅ ԴՊՐՈՑԸ (ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ) ԼԻՆԵԼ ՉԼԻՆԵԼՈՒ ՍՊԱՌՆԱԼԻՔԻՆ ԴԻՄԱՑ ԿԱՆԳՆԱԾ ԵՆ

0 0
Read Time:5 Minute, 39 Second

Յ. Պալեան

Մեծ երազները կը մղեն մարդիկը դէպի մեծ իրականացումներու:

Անտրէ Մալրօ,

Ֆրանսացի գրող, մշակոյթի նախարար, Ի դար

 

            Այսօր իմացայ, որ հայկական նախակրթարանի մը նոյն դասարանի վեց աշակերտներու ծնողները իրենց զաւակները ուրիշ դպրոց պիտի ղրկեն: Արդէն փոքրաթիւ աշակերտներով դասարանը ինչպէ՞ս պիտի պատշաճի, որպէսզի մնացող աշակերտներու տրուած ուսման որակը չնուազի, կամ հոգեբանական կացութիւն չստեղծուի, խուճապ, որ աճելով պատճառ կրնայ դառնալ դպրոցի փակման:

            Քանի մը ամիս առաջ գաղութի մը մէջ ալ հայ դպրոց մը փակուեցաւ:

            Դպրոցներ փակուեցան Միացեալ Նահանգներու մէջ:

            Եւ մտածեցի սփիւռքի հայ դպրոցի դէմ ծառացող սպառնալիքներուն մասին: Կրնայի ըսել՝ մարտահրաւէրներ, աւելի հնչեղ կ’ըլլար:

            Խօսքը կը վերաբերի ՀԱՅ դպրոցին, որ ինքնութեան նուաճման, հայ լեզուի եւ մշակոյթի իւրացման եւ զարգացման կրողը պէտք է ըլլայ, ի հարկէ Հայաստանի մէջ, բայց նաեւ սփիւռք(ներ)ի: Ի վերջոյ, հարց պէտք է տալ, թէ առանց հայ դպրոցի ինչպէ՞ս սերունդը հայկական շարունակութիւն պիտի ըլլայ, առանց ճառ խօսելու՝ զգացումով հայ ըլլալու մասին:

            Հայ դպրոցի մասին խօսիլ ցնցող լուր չէ, սփիւռքահայու տեղական-տեղայնական սնափառութիւնները չի շոյեր, ան ազգի գոյութենական խնդիր է, ոչ երգիչներու լուսանկար է, ոչ ալ այս կամ այն գաղութին մէջ տեղական պաշտօնի տիրացում: Հայ դպրոցը առաջնահերթութիւն է, գոյատեւման երաշխիք:

            Հակառակ իր դիմագրաւած խնդիրներուն, Հայաստանի հայ դպրոցը հողին վրայ է, շուրջը՝ պատմութիւն, լեզու, աւանդութիւններ, Սեւան, դիմացը՝ Արարատ,  եւ ամենօրեայ կեանք: Սփիւռքը զուրկ է այդ բոլորէն եւ անոր դպրոցի պարագան՝ տարբեր, իր բազմաբնոյթ խնդիրներով, որոնք ամէն օր քիչ մը աւելի անկարելի կը դարձնեն իր գոյութիւնը, անկասկած նիւթական, բայց ոչ միայն, այլ նաեւ՝ որպէս բովանդակութիւն: Ոմանք ալ կը փակուին:

            Հայրենահանման-գաղթականութեան առաջին տասնամեակներու հայ դպրոցը ժամանակակից սփիւռք(ներ)ի դպրոցին հետ բաղդատութեան եզր չունի: Այսօր սփիւռքի հայ դպրոցը, Հայաստանէն դուրս, իր գտնուած երկրի պետութեան կրթական համակարգին մաս կը կազմէ իր ծրագրով, աւանդած լեզուներով եւ առարկաներով, որոնք անհրաժեշտ են քաղաքացիին համարկուելու համար, այդ կը պահանջէ նաեւ օրէնքը, այդ կ’ակնկալեն նաեւ ծնողները, աւելի լաւ ապագայ մը ընծայելու համար իրենց զաւակներուն: Հայերէնը պարտադրաբար ունի օտար լեզուի կարգավիճակ: Անով չեն ուսուցուիր կրթական ծրագրին մաս կազմող նիւթերը: Յաճախ կրկնած եմ, բազմաթիւ ազդակներու առկայութեամբ, հայերէնը կեանքի լեզու չէ, չ’ըլլար հայ աշակերտին համար:

            Արդէն հայ դպրոց յաճախ աշակերտներու համրանքը, բաղդատած իրենց հայ տարեկիցներուն, չնչին տոկոս կը կազմէ, հետեւաբար հայերէնը դատապարտուած է, ուշ կամ կանուխ, զանգուածի լեզու չըլլալու, եթէ հայ դպրոցի համար համահայկական քաղաքականութիւն չորդեգրուի, այն սկզբունքով, որ հայկական վարժարան յաճախել հայածնունդներուն համար իրաւունք է, եւ այդ իրաւունքը պէտք է կենսագործել, որպէսզի ան չըլլայ մենաշնորհեալներու եւ փոքրամասնութեան իրաւունք: Պարզ իրողութիւն է, որ սփիւռքի հայ դպրոցները համահայկական նեցուկ չունին, համայնքային են, միութենական: Նոյն երկրին մէջ, հայ դպրոցները ոչ տնտեսական եւ ոչ կրթական համակարգում ունին, ղեկավար խորհուրդ չունէին եւ չունին: Անցեալին անոնք մեր ներքին տարակարծութիւններուն պատկերը ունէին, մասամբ ունին նաեւ այսօր. յարանուանական եւ քաղաքական:

            Դպրոց եւ կրթութիւն մասնագիտական աշխատանք են: Օտար լեզուներու եւ գիտութիւններու ուսուցման համար կը պահանջուի վկայական, որ առաջին երաշխիքն է ուսուցման որակի: Բայց Սփիւռքի հայ դպրոցները յաճախ հեռու են այդ առաքինութենէն, մանաւանդ ինչ կը վերաբերի հայերէնի եւ հայերէնով աւանդուող առարկաներու: Յաճախ կրկնած եմ այս իրողութիւնը: Ո՞վ չի գիտեր, որ կիսագրագէտ եւ մանկավարժութեան հետ ոչ հեռուէն ոչ ալ մօտէն առնչուողներ գործած են եւ կը գործեն հայ դպրոցներու մէջ, նաեւ միօրեայ կամ շաբաթօրեայ կոչուածներու մէջ: Քանի որ յաճախ կը խօսուի ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՓԻՒՌՔի մասին, այնպէս որ կարծէք ան ըլլար մէկ ամբողջութիւն, ինչո՞ւ այդ մէկութիւնը չսկսիլ կրթութենէն եւ դպրոցներէն: Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւնը միջոցներ ունի եւ համասփիւռքեան նախաձեռնութիւններ կ’ունենայ: Բայց առանց բացասական ըլլալու, պէտք է նկատել տալ, որ ան կը նմանի փակ շրջանակի, ուր կրթական հարցերու մասին կը խօսուի, կը ծրագրուի եւ կ’իրականացուի: Բայց ան համասփիւռքեան համախոհութեան նեցուկով չի գործեր, կ’ընդունուի, այդքան:

            Սփիւռքի հայ դպրոցի քննական պատմութիւնը օր մը պէտք է գրել: Յատկանշական է Փարիզի հին աւանդութիւն ունեցած Սեւրի (Ֆրանսա) Մխիթարեան վարժարանի պարագան, որ անցեալին կը պատկանի թէեւ, բայց բոլոր պայմանները կը լրացնէր տոկալու, տեւելու, ըլլալու եւ մնալու հայկական մեծ կրթարան մը: Ոչ ոք ուզեց, օրին, խօսիլ այդ դպրոցը պահելու մասին, տիրութիւն ընելով, Մխիթարեան Միաբանութեան հետ գործակցելով, կամ առանց անոր: Եթէ օրին բարձրաձայն խօսուէր դպրոցի փակման պատճառներուն մասին, ոչ միայն նիւթական, եւ սփիւռքը շարունակելու եւ տէր ըլլալու կամք ցուցաբերէր, Սեւրի Մխիթարեաններու վարժարանը կը յաղթահարէր իր դժուարութիւնները: Այդ տոկալու եւ տեւելու կամքն էր, համասփիւռքեան ազգային գիտակցութեամբ եւ յանձնառութեամբ:

            Այդ գիտակցութեան, յանձնառութեան եւ անոնց պահանջած հակամասնաւոր եւ հակամասնակի կազմակերպութեան բացակայութիւնն է պատճառը Միացեալ Նահանգներու մէջ վերջին տարիներուն հայկական վարժարաններու փակման:

            Ոչ ոք պոռաց, որ դպրոցը ազգի սեփականութիւն է եւ ոչ միութեան մը կամ կազմակերպութեան մը:

            Եթէ հայրենասիրական արդար նպատակներու համար Սփիւռքը կրնայ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ ստեղծել, ինչո՞ւ պիտի չուզէ եւ պիտի չկարենայ նոյնը ընել իր դպրոցներուն համար, ինչ ալ ըլլան անոնց դասական ձեւով ընդունուած պատկանելիութիւնները: Երկիրներու մէջ կառավարութիւնները կը փոխուին, դպրոցները կը մնան: Եթէ հայկական Սփիւռքը հասարակաց ճակատագիր մըն է, ան պէտք է թելադրէր, թելադրէ, հասարակաց կրթական-կազմակերպական ըմբռնում մը: Ի հարկէ, կողմնապաշտ իմաստուններ պիտի ըսեն, թէ այս ըսել աւելի դիւրին է քան ընել:

            Իսկ եթէ հարցը դիտենք ընդհանրապէս Սփիւռքի լինել-չլինելու տեսանկիւնէ, թերեւս կը յաղթահարենք խոչնդոտները, տեւելու ռազմավարութեամբ եւ տոկալու մարտավարութեամբ: Պարզ պէտք է ըլլայ, որ եթէ սփիւռքը հայ պիտի մնայ, այդ պիտի ըլլայ հաւաքաբար, կամ պիտի չըլլայ, կոտարակում եւ մաշում դանդաղ մահ են:

            Սփիւռքի հայ դպրոց(ներ)ի ապագան կ’երաշխաւորուի համահայկական կրթական հիմնադրամով եւ համահայկական կրթական մարմնի մը ստեղծումով եւ ղեկավարութեամբ, մեր դասական եւ մաշած տարբերութիւններէն վեր: Այս ընելու համար մտայնութիւններու, կարծրատիպերու եւ ընթացիկ վէճերու գերանցում պէտք է, որպէսզի համահայկական կրթական հիմնադրամը եւ համահայկական կրթական մարմինը ունենան բարոյական հեղինակութիւն, անոր անդամները պէտք է ունենան գերանցում կատարելու վեհութիւն, առանց դրժումներու եւ հրաժարումներու:

            Սփիւռքի հայ դպրոցը պէտք է դարձնել ԱԶԳԱՅԻՆ, այսինքն ան պէտք է մատակարարուի համահայկական պիւտճէով եւ ծառայէ անխտիր բոլորին: Ճիշդ է, որ քաղքենիացած ծնողներ, անցեալին եւ այսօր, կը նախընտրեն իրենց զաւակները յանձնել օտար վարժարաններու խնամքին, բայց նաեւ հայ դպրոցները ըլլալով ծախսալից եւ վճարովի, համեստ ընտանիքներ ի վիճակի չեն իրենց զաւակները հայկական դպրոց ղրկելու, հետեւաբար, ան կը ծառայէ որոշ խաւի մը միայն: Ի՞նչ կ’արժէ աշակերտի մը ամսական դպրոցական ծախսը Ամերիկայի, Ֆրանսայի, Լիբանանի, Սուրիոյ, Յունաստանի, Աւստրալիոյ, Քուէյթի եւ այլ վայրերու հայկական վարժարաններուն մէջ: Եթէ ընտանիքը ունի երկու, երեք կամ աւելի դպրոցականներ… բազմապատկեցէ՛ք: Յաճախ եթէ մարդիկ չուտեն-չխմեն, այդ ծախսերուն չեն դիմանար:

            Պէտք է մեկնել ազգային պարզ սկզբունքէ մը. հայկական վարժարան յաճախել հայածնունդ մանուկին իրաւունքն է: Այդ իրաւունքը բաւարարել ազգին, համայնքին, սփիւռքի պարտականութիւնն է:

            Կարելի է շարունակել եւ շատ ըսելիք ունենալ այս հիմնահարցի մասին:

            Առաջադրանքը պարզ պէտք է ըլլայ: Հայ դպրոցը դարձնել ազգապահպան քաղաքականութեան առանցք: Առ այդ ստեղծել համահայկական-համասփիւռքեան իսկական եւ բանիմաց կառոյցներ (ոչ-էսթէպլիշմընթային եւ ոչ-կողմնապաշտական):

            Ինչո՞ւ չփորձել ստեղծումը համասփիւռքեան կրթական հիմնադրամի մը եւ համասփիւռքեան կեդրոնական կրթական ղեկավարութեան մը, որ կը կազմակերպէ. դպրոցներու տեղադրումը, ծրագիրները, տնտեսավարումը, հեռանկար ունենալով այն՝ որ ոչ մէկ հայ մանուկ պիտի զրկուի հայ դպրոցի մէջ գտնուելու իրաւունքէ:

            Այսինքն սփիւռքի կրթական էական գործը դուրս բերել տեղական, տեղայնական, մասնակի եւ սիրողական թափահարումներու մշուշէն:

            Ինչպէ՞ս: Նախ խօսիլ, խօսիլ իրարու հետ, խօսիլ ժողովուրդին՝ առանց որուն մեծ ոչինչ կարելի է իրագործել:

            Եւ լսել ֆրանսացի գրող, մտաւորական, քաղաքական գործիչ Անտրէ Մալրոն, որ ըսած է. Մեծ երազները կը մղեն մարդիկը դէպի մեծ իրականացումներու:*

            Մեծ իրականացումներ, ոչ գաճաճային շաբաթավերջի հրավառութիւններ:

            Թէեւ միշտ պէտք է աւելցնել, որ վաղը միշտ ուշ է:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Ատրպէյճանցի Խուլիկաններ Յարձակեցան Մեծ Բրիտանիոյ Հ․Հ․ Դեսպանատան Վրայ
Next post Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Արեւելեան Ա.Մ.Ն.-ի Առցանց Սեմինար

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles